| YouTube Channel

नियम् (niyam)

 
Apte
English
नियम् [niyam], 1
P.
To restain, curb, check, control, govern
प्रकृत्या नियताः स्वया
Bg.*
 7.2
(सुतां) शशाक मेना न नियन्तुमुद्यमात्
Ku.*
 5.5
'could not dissuade her',
&c.
To suppress, suspend, hold in (as breath,
&c.
 )
Ms.*
 2.192
न कथंचन दुर्योनिः प्रकृतिं स्वां नियच्छति
Ms.*
 1.59 'does not suppress or conceal',
&c.
To offer, give
को नः कुले निवपनानि नियच्छतीति
Ś.*
 6.25.
To punish, chastise
नियन्तव्यश्च राजभिः
Ms.*
 9.213.
To regulate or direct in general
लोको नियम्यत इवात्मदशान्तरेषु
Ś.*
 4.2.
To attain, obtain
तालज्ञश्चाप्रयासेन मोक्षमार्गं नियच्छति
Y.*
 3.115
Ms.*
 2.93.
To put on, assume.
To place upon.
Caus.
 (नियमयति)
To restrain, control, regulate, check, punish
नियमयसि विमार्गप्रस्थितानात्तदण्डः
Ś.*
 5.8.
To bind, fasten
Śi.*
 7.56
R.*
 5.73.
To moderate, lessen, mitigate, relieve
छायाद्रुमैर्नियमितार्कमयूखतापः
Ś.*
 4.11
Ku.*
 1.6.
Apte 1890
English
नियम् {c1c} P. 1 To restrain, curb, check, control, govern
प्रकृत्या नियताः स्वया Bg. 7. 20
(सुतां) शशाक मेना न नियंतुमुद्यमात् Ku. 5. 5 ‘could not dissuade her’ &c.
2 To suppress, suspend, hold in (as breath, &c.)
Ms. 2. 192
न कथंचन दुर्योनिः प्रकृतिं स्वां नियच्छति Ms. 10. 59 ‘does not suppress or conceal’, &c.
3 To offer, give
को नः कुले निवपनानि नियच्छतीति Ś. 6. 24.
4 To punish, chastise नियंतव्यश्च राजभिः Ms. 9. 213.
5 To regulate or direct in general
लोको नियम्यत इवात्मदशांतरेषु Ś. 4. 2.
6 To attain, obtain
तालज्ञश्चाप्रयासेन मोक्षमार्गं नियच्छति Y. 3. 115
Ms. 2. 93.
7 To put on, assume.
8 To place upon.
Caus. (नियमयति) 1 To restrain, control, regulate, check, punish
नियमयसि विमार्गप्रस्थितानात्तदंडः Ś. 5. 8.
2 To bind, fasten
Śi. 7. 56
R. 5. 73.
3 To moderate, lessen, mitigate, relieve: छायाद्रुमैर्नियमितार्कमयूखतापः Ś. 4. 10
Ku. 1. 60.
Monier Williams Cologne
English
नि-√ यम्
P.
 -यच्छति, to stop (trans.), hold back, detain with (loc. )
(Ā.) to stop (intrans.), stay, remain,
RV.
to keep back, refuse
(Ā.) to fail, be wanting, ib.
to fasten, tie to (loc. ), bind up (hair
&c.
 ), ib.
&c.
&c.
to hold over, extend (शर्म),
AV.
to hold downwards (the hand),
TS.
to bring near, procure, bestow, grant, offer, present (rain, gifts
&c.
 ),
RV.
AV.
Br.
&c.
to hold in, keep down, restrain, control, govern, regulate (as breath, the voice, the organs of sense
&c.
 ),
Mn.
MBh.
&c.
to suppress or conceal (one's nature),
Mn.
 x, 59
to destroy, annihilate (opp. to √ सृज्),
BhP.
to restrict (food
&c.
cf.
 below)
to fix upon, settle, determine, establish,
Sarvad.
Kathās.
BhP.
 ,
Kāś.
 on
Pāṇ.
 ii, 3, 66
(in
gram.
 ) to lower, pronounce low i.e. with the Anudātta,
RPrāt.
 :
Caus.
 -यमयति, to restrain, curb, check, suppress, restrict,
MBh.
Kāv.
&c.
Monier Williams 1872
English
नियम् नि-यम्, cl. 1. P. -यच्छति, -यन्तुम्,
to check, curb, restrain, hold back, suppress, stop
to hold in (as the breath &c.)
govern, control, rule,
direct, regulate
to punish
to restrict
to bind,
confine, fasten
to conceal
to attain, obtain
to
assume
to present, offer
to place or fix upon:
Caus. -यमयति, -यितुम्, to restrain, curb, check.
Apte Hindi
Hindi
नियम्
भ्वा*आ* नि-यम् -
"नियंत्रित करना, दमन करना, रोकना, वश में करना, शासन करना"
नियम्
भ्वा*आ* नि-यम् -
"दबाना, निलंबित करना, रोकना, (श्वास आदि)"
नियम्
भ्वा*आ* नि-यम् -
"दान करना, देना"
नियम्
भ्वा*आ* नि-यम् -
"सजा देना, दण्ड देना"
नियम्
भ्वा*आ* नि-यम् -
विनियमित करना या निदेशित करना
नियम्
भ्वा*आ* नि-यम् -
"प्राप्त करना, अवाप्त करना"
नियम्
भ्वा*आ* नि-यम् -
धारण करना
नियम्
भ्वा* पर*प्रेर* नि-यम् -
"नियंत्रित करना, वश में करना, विनियमित करना, रोकना, दण्ड देना"
नियम्
भ्वा* पर*प्रेर* नि-यम् -
"बाँधना, कसना"
नियम्
भ्वा* पर*प्रेर* नि-यम् -
"मर्यादित करना, हलका करना, विश्राम देना "
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 संरुध्, अवरुध्, निरुध्, निग्रह्, नियम्, संयम्, निबन्ध्, प्रतिबन्ध्, आवृ, संहृ
verb
भावनवेगनियन्त्रणानुकूलः व्यापारः।
"सः क्रोधं संरुणद्धि।"
Synonyms:
 संनियम्, नियम्, निरुध्, निग्रह्, निवारय, नियमय, वारय, विनिवारय, निषिध्, संनिग्रह्, संनियम्, संनिरुध्, अवलुप्
verb
बलात् विरोधिनां दमनानुकूलः व्यापारः।
"आरक्षकाः विरोधिनः यष्ट्या ताडनेन संन्यच्छन्।"
Synonyms:
 दमय, नियम्, संयम्, निग्रह्
verb
कस्यचन विषयस्य बलात् अधिकारम् उपयुज्य वा अन्येषां ज्ञानविषयाभवनानुकूलः व्यापारः।
"वधस्य प्रकरणं न्यायालये उपस्थितेः प्रागेव अदम्यत।"
Synonyms:
 अवरुध्, संयम्, नियम्, निग्रह्, संरुध्, निरुध्, निवर्तय, प्रशमय, शमय
verb
इच्छानियन्त्रणानुकूलः व्यापारः।
"अहं सीतां मीलितुम् अतीव समुत्सुकः आसम् परं तस्याः आचरणं दृष्ट्वा आत्मानम् अवारुणधम्।"
Stchoupak
French
नि-यम्-
retenir, réprimer, restreindre, refuser
attacher, fixer à
(loc.)
régir, discipliner, dompter, régler, dissimuler (not. sa nature)
supprimer, anéantir
caus. réprimer, obstruer, restreindre
°यमित-
restreint, réprimé, limité, confiné, lié à (ord. ifc.)
supprimé,
arrêté
fixé sur, décidé, stipulé, convenu
observé (vœu, rite)
°यत- s. v.