| YouTube Channel

निमेषः (nimeSaH)

 
Apte
English
निमेषः [nimēṣḥ], Twinkling of the eye, a moment
&c.
see निमिष
हरति निमेषात् कालः सर्वम् Moha
M.*
 4.
अनिमेषेण चक्षुषा 'with a steadfast or fixed look'
R.*
 2.19
3.43, 61
Bri.
Up.*
 3.8.9.
Comp.
 -अन्तरम् the interval of a moment. ˚चारिन् going in a moment anywhere
प्रययौ सहितः सर्वैर्निमेषान्तरचारिभिः
Mb.
 * 5.192.51. -कृत्
f.
 lightning. -द्युत्, -रुच्
m.
 a fire-fly.
Apte 1890
English
निमेषः Twinkling of the eye, a moment &c.
see निमिष
हरति निमेषात् कालः सर्वं Moha M. 4.
अनिमेषेण चक्षुषा ‘with a steadfast or fixed look’
R. 2. 19
3. 43, 61.
Comp.
कृत् f. lightning.
रुच् m. a fire-fly.
Apte Hindi
Hindi
निमेषः
पुं*
 - नि + मिष् + घञ्
"आँख का झपकना, क्षण"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षणः, विपलम्, विकला, पलम्, त्रुटिः, निमेषः, निमिषः
noun
अल्पकालः।
"क्षणं तिष्ठतु।"
Synonyms:
 निमेषः, निमिषः
noun
नेत्रयोः रोगविशेषः।
"निमेषः नेत्रछेदयोः भवति।"
Synonyms:
 निमेषः
noun
एकः यक्षः।
"निमेषस्य वर्णनं महाभारते वर्तते।"
Synonyms:
 निमेषः
noun
चक्षुर्निमीलनस्य क्रिया।
"निमेषाद् अपि जगति परिवर्तनं जायते।"
Synonyms:
 पलम्, क्षणः, निमिषः, निमेषः, विपलम्, विकला, त्रुटिः
noun
कालविशेषः-चक्षुर्निमीलनार्थे आवश्यकः कालः।
"अस्माकम् एकेकं पलम् अपि महत्वपूर्णम् अस्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: निमेषः
Root: निमेष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ द्वौ अक्षरपातकौ
Meaning(s):
⇒ Space of two aksarapatakas
Shloka(s):
2|1|53|1 ► तौ निमेषो लिप्तिका तु तौ द्वौ काष्ठा तु ता नव। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|53|1 ⇢ निमेषः (निमेष) (पुं) ⇒ Space of two aksarapatakas ⇒ द्वौ अक्षरपातकौ
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अक्षरपातकः
जातिः ➡ कालः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
निमेषः,
पुं,
 (नि + मिष + भावे घञ् ।) पक्ष्म-स्पन्दनकालः । पलक् इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः ।निमिषः २ दृष्टिनिमीनलम् ३ । इति शब्द-रत्नावली ॥
पुंसो यावत्कालमकृत्रिमनेत्र-विकाशानन्तरं पक्ष्माकुञ्चनं जायते स निमेषः ।इत्यमरटीकायां भरतः ॥
* ॥
“अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपो निमेषः परिकीर्त्तितः ।द्बौ निमेषौ त्रुटिर्नाम द्वे त्रुटी तु लवः स्मृतः ॥
’इत्यग्निपुराणम् ॥
(पक्ष्मस्पन्दनम् । यथा, रघुः । २ । १९ ।“पपौ निमेषालसपक्ष्मपङ्क्ति-रुपोषिताभ्यामिव लोचनाभ्याम् ॥
”रोगविशेषः । यथा, सुश्रुते चिकित्सितस्थाने ।३९ अध्याये ।“नेत्रस्तम्भं निमेषं वा तृष्णां कासं प्रजागरम् ।लभते दन्तचालञ्च तांस्तांश्चान्यानुपद्रवान् ॥
”स्वनामख्यातयक्षविशेषः । इति नीलकण्ठः ॥
यथा, महाभारते । १ । ३२ । ९ ।“उलूकश्वसनाभ्याञ्च निमेषेण च पक्षिराट् ।प्ररुजेन च संग्रामं चकार पुलिनेन च ॥
”)