निपात (nipAta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 निपात m.
  (-तः)
	 1. Death,  dying.
	 2. Falling,  coming down,  alighting.
	 3.
Irregularity,  (in Grammar, )
	 4. A particle,  (in ditto.)
	 5. Attack-
ing.
	 6. Casting.
	 7. Accidental occurrence or mention. 
 E.
  नि before, 
पत् to go,  affix भावे घञ् ।

Capeller Eng

English

 निपात m.
  fall,  ruin,  loss,  death
 falling down from (abl. )
into or upon (—°),  flying down,  descending
 falling against,  assault, 
onset
 accidental occurrence or mention,  exception,  irregularity, 
particle (g. ).

Yates

English

 नि-पात (तः) 1.
m.
  Death
 falling
alighting
 anomaly.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	 descending
निपतन 	-	 nipatana 	-	 n.
  	-	 descending
अवरोहणक्रम  	-	 avarohaNakrama 	-	 m.
  	-	 descendingorder  [ computer ]
अधोगति 	-	  adhogati 	-	 adj.
  	-	 descending
अधोगामिन् 	-	  adhogAmin 	-	 adj.
  	-	 descending
अवरोहिन् 	-	  avarohin 	-	 adj.
  	-	 descending
नीचग 	-	  nIcaga 	-	 adj.
  	-	 descending
पतत् 	-	  patat 	-	 adj.
  	-	 descending
प्रत्यववरोहिन् 	-	  pratyavavarohin 	-	 adj.
  	-	 descending
निम्नगा 	-	  nimnagA 	-	 f.
  	-	 descending
प्रत्यववरोहम् 	-	  pratyavavaroham 	-	 ind.
  	-	 descending
आपात 	-	  ApAta 	-	 m.
  	-	 descending
आरोह 	-	  Aroha 	-	 m.
  	-	 descending
अवतरण 	-	  avataraNa 	-	 n.
  	-	 descending
अवरोहण 	-	  avarohaNa 	-	 n.
  	-	 descending
अवक्रमण 	-	  avakramaNa 	-	 n.
  	-	 descending
अवस्कन्दन 	-	  avaskandana 	-	 n.
  	-	 descending
उत्तरोत्तर 	-	  uttarottara 	-	 n.
  	-	 descending
पतन 	-	  patana 	-	 n.
  	-	 descending
अवतरत् 	-	  avatarat 	-	 pr.p. 	-	 descending

निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	 fallingdown
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	 descending
निपात  	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	 dump  [ computer ]
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  hurling
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  accidental occurrence or mention
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  decay
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  particle
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  alighting
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  destruction
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  irregular form
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  ruin
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  attacking
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  discharging
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  irregularity
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  rushing upon
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  casting
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  falling from into or upon
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  exception
निपात 	-	 nipAta 	-	 m.
  	-	  death

 
   निपात   nipAta    m.
    dump   [ computer ]  
   अन्तरनिपात   antaranipAta    m.
   core  dump   [ computer ]     
            

Wilson

English

 निपात
m.
  (-तः)
1 Death,  dying.
2 Falling,  coming down,  alighting.
3 Irregularity,  (in Grammar, )
4 A particle,  (in ditto.)
E.
  नि before पत to go,  affix घञ्.

Apte

English

निपातः [nipātḥ],  1 Falling or coming down,  descending,  alighting
 पयोधरोत्सेधनिपातचूर्णिताः Ku.*
  5.24
 Ṛs.*
  5.4.

Attacking,  falling upon,  a spring,  leap
 उत्पश्यतः सिंहनि- पातमुग्रम् R.*
  2.6.

Casting,  hurling,  discharging
 स च त्वदेकेषुनिपातसाध्यः Ku.*
  3.15.

Descent,  fall
 निशित- निपाताः शराः Ś.*
  1.1.

Dying,  death
 आनिपाताच्छरीरस्य युक्तो वार्यनिलाशनः Ms.*
  6.31.

Accidental occurrence or mention
 Mb.
 *  12.59.46.

An irregular form,  irregularity,  putting down as irregular or exceptional
 एते निपाताः,  निपातो$यम् &c.
 

A particle,  an indeclinable
 see P.
 I.4.56.

The opposite extremity,  the lower end.

Mixing,  coming together
 बिन्दुन्यासादयो$वस्थाः शुक्रशोणितसंभवाः । यासमेव निपातेन कललं नाम जायते ॥ Mb.
 *  12. 32.115.

Apte 1890

English

 निपातः 1 Falling or coming down,  descending,  alighting
 पयोधरोत्सेधनिपातचूर्णिताः Ku. 5. 24
 Rs. 5. 4. 
2 Attacking,  falling upon,  a spring,  leap
 R. 2. 60. 
3 Casting,  hurling,  discharging
 Ku. 3. 15. 
4 Descent,  fall
 निशितनिपाताः शराः Ś. 1. 10. 
5 Dying,  death
 Ms. 6. 31. 
6 Accidental occurrence or mention. 
7 An irregular form,  irregularity,  putting down as irregular or exceptional
 एते निपाताः,  निपातोयं &c. 
8 A particle,  an indeclinable
 see P. I. 4. 56. 
9 The opposite extremity,  the lower end. 

Monier Williams Cologne

English

 नि-°पात a m.
  falling down,  descending,  alighting (lit.  and fig.),  falling from (abl. ) into or upon (comp. ),  rushing upon,  attacking (comp. ),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 decay,  destruction,  ruin,  death,  ib.

 (from the Caus.
 ) casting,  hurling,  discharging,  Kum.
   iii,  15

 accidental occurrence or mention,  Nir.
 
 ĀśvŚr.

 (in gram.
  ) irregular form,  irregularity,  exception (cf.   पर-,  पूर्व-)

 a particle (all adverbs including conjunctions and interjections),  Nir.
 
 Prāt.
 
 Pāṇ.
  i,  4,  56

 नि-पात b See under नि-पत्.

Monier Williams 1872

English

 नि-पात,  अस्,  m. falling down,  falling,  descending, 
coming down,  alighting
 falling upon,  attacking
casting,  hurling
 death,  dying
 accidental occurrence
or mention
 putting down as irregular or exceptional, 
irregular form,  irregularity (e. g. पूर्व-निपात, 
irregular occurrence of a word at the beginning
instead of at the end of a compound
 पर-निपात, 
irregular placing of a word at the end instead of
beginning)
 the opposite extremity,  the lower end
(in grammar) a particle,  the term for all adverbs in-
cluding conjunctions and interjections,  (called निपात
as falling into the sentence in various senses,  i. e.
taking their place after other words to modify the
sense in various ways.)
—निपात-त्व,  अम्,  n. the
state of being a particle.
—निपात-प्रतीकार,  अस्, 
m. the repelling of assaults.

 निपात नि-पात। See above.

Benfey

English

 निपात निपात,  i. e. नि-पत् + अ,  m.
 
 1. Falling,  Man.  11,  104.
 2. Casting, 
3,  241.
 3. Death,  8,  185.
 4. The oppo-
site extremity,  Bhāg. P. 5,  21,  9.
 --
 Comp.
 
धारा-,  m.
  A sudden shower of
rain,  Pañc. 93,  2.

Apte Hindi

Hindi

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
"नीचे गिरना,  नीचे आना,  नीचे उतरना"

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
"आक्रमण करना,  टूट पड़ना,  झपटना,  कूदना"

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
"फेंकना,  फेंक कर मारना,  दागना"

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
"उतार,  प्रपात"

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
"मरण,  मृत्यु"

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
आकस्मिक घटना

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
"अनियमित रूप,  अनियमितता,  अनियमित या अपवाद मानना"

निपातः
पुं*
  - नि +  पत् +  घञ्
"अव्यय,  वह शब्द जिसके और रूप न बने।"

निपातः
पुं*
  - नि+पत्+घञ्
"मिलकर आना,  समागम"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

निपात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದು/ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುವುದು
निष्पत्तिः - > नि+पत्लृ (गतौ) "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "विरलमपजहार बद्धबिन्दुः सरजसतामवनेरपां निपातः",  "स्थिताः क्षणं पक्ष्मसु ताडिताधराः पयोधरोत्सेधनिपातचूर्णिताः"
उल्लेखाः - > किरा० १०-२०,  कुमा० ५-२४
निपात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಶ/ಮರಣ
विस्तारः - > "निपातो भूमिलाभश्च मृत्युरपि" त्रिकाण्ड०
निपात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಪ್ರಯೋಗ/ಎಸೆಯುವುದು/ಬೀರುವುದು
प्रयोगाः - > "स च त्वदेकेषु निपातसाध्यो ब्रह्माङ्गभूर्ब्रह्मणि योजितात्मा"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-१५
निपात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ) ವರ್ಣಾಗಮ ವರ್ಣವ್ಯತ್ಯಾಸ ವರ್ಣವಿಕಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಣಲೋಪಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದಲೂ ಅನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಶಬ್ದ
निष्पत्तिः - > नि+पत्लृ (गतौ) "णः" (३-१-१४०)
व्युत्पत्तिः - > निपतन्ति स्वावयववर्णविनाशादिना अन्यथा निष्पाद्यन्ते
विस्तारः - > ಯಾಸ್ಕರು ವಿಂಗಡಿಸಿರುವ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ ಪದಗಳ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. "तद्यान्येतानि चत्वारि पदजातानि नामाख्याते चोपसर्गनिपाताश्च तानीमानि भवन्ति" निरु० १-१-८।
निपात
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನೇಕಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ "ಚ" ಮೊದಲಾದ ಶಬ್ದ
निष्पत्तिः - > नि+पत्लृ (गतौ) "णः" (३-१-१४०)
व्युत्पत्तिः - > निपतन्ति उच्चावचेष्वर्थेषु
विस्तारः - > च वा ह अह एव एवम् नूनम् शश्वत् भूयस् कूपत् कुवित् कच्चित् यत्र ಇತ್ಯಾದಿ ಅವ್ಯಯಗಳು. "निपाताः उच्चावचेष्वर्थेषु निपतन्तीति उपमार्थे वा कर्मोपसङ्ग्रहार्थे पादपूरणार्थे वा" निरु०। "प्राग्रीश्वरान्निपाताः" (१-४-५६),  "चादयोऽसत्त्वे" (१-४-५७),  "प्रादयः" (१-४-५८) ಮೊದಲಾದ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ಶಬ್ದಗಳು ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞೆಯುಳ್ಳವು. ಉಪಸರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥದ್ಯೋತಕತ್ವವನ್ನೂ ಉಪಸರ್ಗವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ನಿಪಾತಗಳಿಗೆ ದ್ಯೋತಕತ್ವ ಮತ್ತು ವಾಚಕತ್ವ ಎರಡನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಿರುವರು.v

L R Vaidya

English

 nipAta {% m. %} 1. Falling down,  descending,  alighting,  पयोधरोत्सेधनिपातचूर्णिताः K.S.v.24
attacking,  R.ii.60
casting,  hurling,  K.S.iii.15
death,  M.vi.31
accidental occurrence or mention
irregular form,  irregularity,  e.g. परनिपात,  पूर्वनिपात
a particle,  an indeclinable (in gram.).

Bopp

Latin

 निपात m. (r. पत् s. अ)
1) actio decidendi,  delabendi. A.
8. 6.
2) impetus. RAGH. 2. 60.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 nipāta (m.
 = Pali id.),  section (of a literary work),  in titles like Brāhmaṇa-n°,  Ṛddhipāda-n°,  qq.v.

Abhyankara Grammar

English

निपात  a particle which possesses no gender and number,  and the case termination after which is dropped or elided. Nipata is given as one of the four categories of words viz नामन्,  आख्यात,  उपसर्ग and निपात by all the ancient writers of Pratisakhya,  Vyakarana and Nirukta works
cf. Nir. I. 4,  M.Bh. on I. 1. Ahnika l,  R. Pr. XII. 8 etc. The word is derived from the root पत् with नि by Yaska who has mentioned three subdivisions of Niptas उपमार्थे,   कर्मोपसंग्रहार्थे and पदपूरणे
 cf. अथ निपाताः । उच्चावचेष्वर्थेषु निपतन्ति । अप्युपमार्थे । अपि कर्मोपसंग्रह्यार्थे । अपि पदपूरणाः । Nir. I. 4. The Nipatas are looked upon as possessed of no sense
 cf. निपातः पादपूरणः R. Pr. XII. 8,  V. Pr. VIII. 50,  ( com. by Uvvata ). Panini has not given any definition of the word निपात,  but he has enumerated them as forming a class with च at their head in the rule चादयोऽसत्वे where the word असत्वे conveys an impression that they possess no sense,  the sense being of two kinds सत्त्व and भाव,  and the Nipatas not possesssing any one of the two. The impression is made rather firm by the statement of the Varttikakra- 'निपातस्यानर्थकस्य प्राति- पदिकत्वम्' P. I. 2. 45 Vart. 12. Thus,  the question whether the Nipatas possess any sense by them- selves or not,  becomes a difficult one to be answered. Although the Rkpratisakhya in XII.8 lays down that the Nipatas are expletive,  still in the next verse it says that some of them do possess sense
 cf. निपाता- नामर्थवशान्निपातनादनर्थकानामितरे च सार्थकाः on which Uvvata remarks केचन निपाताः सार्थकाः,  केचन निरर्थकाः । The remark of Uvvata appears to be a sound one as based on actual observa- tion,  and the conflicting views have to be reconciled. This is done by Bhartrhari who lays down that Nipatas never directly convey the sense but they indicate the sense. Regarding the sense indicated by the Nipatas,  it is said that the sense is never Sattva or Dravya or sub- stance as remarked by Panini
 it is a certain kind of relation and that too,  is not directly expressed by them but it is indicated. Bhoja in his Srngraprakasa gives a very comprehensive definition of Nipata    as:-जात्यादिप्रवृत्तिनिमित्तानुपग्राहित्वेनासत्त्वभूता- र्थाभिधायिनः अलिङ्गसंख्याशक्तय उच्चावचेष्वर्थेषु निपतन्तीत्यव्ययविशेषा एव चादयो निपाताः । He gives six varieties of them,  viz. विध्यर्थ,  अर्थवादार्थ,  अनुवादार्थ,  निषेधार्थ,  विधिनिषेधार्थ and अविधिनिषेधार्थ,  and mentions more than a thousand of them. For details see Bhartrharis Vakyapadiya II. 189-206.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nges par lhubg
निपात

nges tshig
निपात / निरुक्त

nges par lhung
निपात

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 निपातः,  पुं,
   (नितरां पतनमिति । नि + पत +घञ् ।) मृत्युः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 (यथा, महाभारते । ५ । १२२ । ९ ।“सङ्गरेषु निपातेषु तथापद्व्यसनेषु च ॥
”)पतनम् । यथा,  आनन्दलहर्य्याम् । ५७ ।“वने वा हर्म्म्ये बा समकरनिपातो हिमकरः ॥
”

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 निपात पु०
  नि + पत--भावे घञ् । १ पतने २ मृतौ त्रिका०३ अधःपतने च “पयोधरोत्सेधनिपातचूर्णिताः” कुमा०“क्व च निशितनिपाता वज्रसाराः शरास्ते” शकु० ।निपतन्ति अवयववर्णविनाशादिना अन्यथा निष्पद्यन्तेनि + पत--कर्त्तरि ज्वला० ण । वर्णागमादिना अन्यथोत्प-द्यमाने सूत्रानिष्पाद्ये ४ शब्दभेदे । वर्णागमादिप्रकारश्चस्मर्य्यते “वर्णागमो वर्णविपर्य्यश्च द्वौ चापरौ वर्णवि-कारनाशौ । धातोस्तदर्थादिशयेन योगस्तदुच्यते पञ्च-विघं निरुक्तम्” । “भवेद्वर्णागमात् हंसः सिंहो वर्णविपर्य्ययात् । गूढोत्मा वर्णविकृते र्वर्णलोपे पृषोदरम्”निपतन्त्यर्थेषु उच्चावचेषु नि + पत--कर्त्तरि ज्वला० ण ।नानाविधार्थेषु वृत्त्या स्वार्थबोधकतया पतनशीले चादौ५ शब्दभेदे “तद्यान्येतानि चत्वारि पदजातानि नामा-ख्याते उपसर्गनिपाताश्चेति” विभज्य अथ निपाताउच्चावचेष्वर्थेषु निपतन्तीति उपमार्थे वा कर्मोपसंग्र-हार्थे पदपूरणाये वा” विरुक्तकारः । ते च “प्राग्रीश्व-रान्निपाताः” “चादयोऽसत्त्वे” “प्रादयश्च” इत्यादिषु पा०सूत्रेषु पठिताः निपातसंज्ञाः भवन्ति । उपसर्गातिरि-क्तनिपातानां च द्योतकत्ववाचकत्वोभयस्वीकारः “अव्य-यविभक्तीति” पा० सू० भाष्ये स्थितः । उपसर्गाणान्तु-द्योतकत्वमेवेति “गतिर्गताविति” पा० सू० भाष्ये स्थि-तम् । उपसर्गशब्दे १२३५ पृ० वैयाकरणमतसिद्धार्थबोध-कता उक्ता नैयायिकमते तल्लक्षणादि शब्दश० प्र० उक्तं यथा“निपातं लक्षयति । स्वार्थे शब्दान्तरार्थस्य तादात्म्ये-नान्वयाक्षमः । सुबाद्यन्यो निपातोऽसौ विविधश्चादि-भेदतः । यः शब्दः केवले यादृशस्वार्थे शब्दान्तरा-र्थस्य तादात्म्येनान्वयबोधं प्रत्यसमर्थः सुवादिप्रत्ययेभ्यःप्रत्येकं भिन्नः स तादृशार्थः भेदेनान्वयबोधं प्रति योग्यः ।न हि स्मृतमनुभूतञ्चेत्यादितः कस्यापि स्मृतः समुच्चयइत्यादिरनुभवः किन्तु स्मृतानुभूतयोः समुच्चय इत्यादि-रेव । स्तोकं पचति इत्यादौ धातुरपि स्वार्थे नामार्थस्यतादात्म्यं बोधयंस्तत्समर्थ एव प्रत्ययस्तु सुबादिरेव । चःशब्द इत्यादौ नामार्थस्याभेदसाकाङ्क्षश्चकारादिः स्वपर-त्वान्न निपातः किन्तु नामैव । पुरन्दरप्रभृतौ तु नाम्निनिपातव्यपदेशः सूत्रानिष्पाद्यत्वप्रयुक्तो भाक्तः ।कार्त्तिक्यादौ यन्न दानं तदत्यन्तविनिन्दितम्” इत्यादौन केवले नञर्थे यदर्थस्य तादात्म्येनान्वयः किन्तु दाना-द्यवच्छिन्ने । स्वर्दिवा नक्तमाद्यव्ययमपि नामैव न तुनिपातः शोभनं स्वरित्यादौ तदर्थे नामार्थस्य तादात्म्ये-नान्वयात् । प्रादयस्तूपसर्गा न सार्थकाः सार्थकाश्चेत्निपाता अपि” ।

Capeller

German

 निपात m.
  dass.,  Anfall,  Angriff auf (—°)
Todesfall Tod
 gelegentliches Vorkommen
Ausnahmefall,  Unregelmäßigigkeit
(g.). Partikel (g.).

Burnouf

French

 निपात निपात m.
  (पत्) mouvement rapide vers le bas, 
chute,  saut
 élan,  impétuositê.
		 Mort,  disparition. 
		 Particule, 
tg.
निपातन n.
  (sfx. अन) action de faire tomber
 par ext.
meurtre.
		 chute,  saut,  etc.
		 Incidence,  tg.
निपातयामि (c. de पत्) précipiter.
निपातिन् a. (sfx. इन्) qui fait tomber,  qui précipite.
Qui tombe.

Stchoupak

French

 नि-पात-
 m.
  chute,  descente,  fait de tomber sur (fig. aussi) ou de 
 fait
de se précipiter,  de se ruer,  attaque 
 déchéance,  ruine,  destruction,  mort 
fait de lancer 
 (gramm. ) forme anormale ou spéciale,  exception 
 particule
(englobant la plupart des indéclinables).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.