| YouTube Channel

नालिक (nAlika)

 
शब्दसागरः
English
नालिक
m.
(-कः) A buffalo.
n.
(-कं) A lotus.
f.
(-का)
1. A tubular stalk.
2. An instrument for piercing an elephant's ear.
3. A plant,
commonly Charmaghās.
4. A sort of potherb, (Hibiscus canna-
binus.)
5. Any plant growing on a hollow stem, as San, safflower,
a mushroom, &c.
6. A flute.
E.
नाली as above, and कन्
aff.
or नाल्या
कायति कै-क
Yates
English
नालिक (कः) 1.
m.
A buffalo. (का)
f.
A tubular vessel
or stalk
a plant. (कं)
n.
A lotus.
Wilson
English
नालिक
m.
(-कः) A buffalo.
n.
(-कं) A lotus.
f.
(-का)
1 A tubular stalk.
2 An instrument for piercing an elephant's ear.
3 A plant, commonly Carmaghās.
4 A sort of potherb, (Hibiscus cannabinus.)
5 Any plant growing on a hollow stem, as Śaṇa, safflower, a mushroom, &c.
E.
नाली as above, and कन्
aff.
Apte
English
नालिकः [nālikḥ], [नलमेव नालमस्त्यस्य ठन्] A buffalo.
का The stalk of a lotus.
A tube.
An instrument for boring an elephant's ear.
A period of 24 minutes
विषण्णालिकमुभयतो रात्रं यामतूर्यम् Kau.
A.
(नागरिकप्रणिधिः) or of 1 hours
नालिकाभिरहरष्टधा रात्रिं विभजेत् Kau.
A.
1. 19. -कम् A lotus-flower.
A kind of wind-instrument, a flute.
Myrrh.
Apte 1890
English
नालिकः [नलमेव नालमस्त्यस्य ठन्] A buffalo.
का 1 The stalk of a lotus.
2 A tube.
3 An instrument for boring an elephant's ear.
4 A period of 24 minutes.
कं 1 A lotus-flower.
2 A kind of wind-instrument, a flute.
3 Myrrh.
Monier Williams Cologne
English
नालिक
mfn.
(with आसन) a partic. manner of sitting,
Cat.
ifc. a period of 24 minutes (cf. षण्ण्°)
नालिक
m.
a trader with (?),
Pañcad.
a buffalo,
L.
नालिक
n.
=
, नालास्त्र,
L.
a lotus flower,
L.
नालिक
m.
or
n.
myrrh,
L.
नालिक
m.
a kind of wind instrument,
L.
Monier Williams 1872
English
नालिक, अस्, m. a buffalo
(आ), f. a stalk, the stalk
of a lotus, a tube, see गन्ध-न्°, कपाल-न्°
a
species of pot-herb (= नालिता)
a species of plant
(= चर्म-कषा)
an instrument for piercing an
elephant's ear
= नाडी, a period of twenty-four
minutes
(अम्), n. a lotus flower [cf. नालीक]
myrrh
a kind of wind instrument, (perhaps) a flute
a peculiar manner of sitting.
Macdonell
English
नालिक nāl-ika, period of ¤24¤ minutes (—° 🞄a. )
ā,
f.
id.
allusion, hint.
Apte Hindi
Hindi
नालिकः
पुं*
- नलमेव नालमस्त्यस्य ठन्
भैंसा
नालिकम्
नपुं*
- -
कमल का फूल
नालिकम्
नपुं*
- -
"एक प्रकार का फूंक से बजने वाला वाद्ययंत्र, बांसुरी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नालिक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದ್ಮ /ಕಮಲ /ತಾವರೆ
निष्पत्तिः - > "ठन्" (५-२-११५)
व्युत्पत्तिः - > नालमस्त्यस्य
नालिक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಿಷ /ಎಮ್ಮೆ
निष्पत्तिः - > "ठन्" (५-२-११५)
व्युत्पत्तिः - > नल एव नालः तृणविशेषः, भोक्तव्यत्वेनास्त्यस्य
नालिक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ಅಸ್ತ್ರ /ಬಂದೂಕ
निष्पत्तिः - > "ठन्" (५-२-११५)
व्युत्पत्तिः - > नालः साधनत्वेनास्त्यस्य
विस्तारः - > ಅಸ್ತ್ರವು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ನಾಲಿಕ ಎಂದು ವಿಧ. "अस्त्रं तु द्विविधं ज्ञेयं नालिकं मान्त्रिकं तथा यदा तु मान्त्रिकं नास्ति नालिकं तत्र धारयेत् ॥"
L R Vaidya
English
nAlika {% (I) m. %} A buffalo.
nAlika {% (II) n. %} 1. A lotus flower
2. a flute.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
नालिक m. *Büffel, = °Ochse, Dummkopf, Kuṭṭ. 325. Rudraṭa, Kāvy. X. 15 (vgl. X, 6?). Vgl. Hem. Prākr. IV, 422, 15. [Z.]
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नालिकः,
पुं,
(नल एव नालस्तृणविशेषः सभोक्तव्यत्वेनास्त्यस्येति ठन् ।) महिषः इतित्रिकाण्डशेषः
क्ली,
(नालमस्त्यस्येति ।) पद्मम् ।इति शब्दरत्नावली
(नालः कार्य्यसाधनत्वे-नास्त्यस्येति नाल + “अत इनिठनौ ।” ।२ ११५ इति ठन् अस्त्रविशेषः तत्तुआकृतिकार्य्यादिना अधुनातनस्य ‘वन्दुक’ इतिख्यातस्य अस्त्रस्य सादृश्यं लभते अस्य आकृ-त्यादिकन्तु शुक्रनीतौ उक्तम् तद्यथा, --“अस्त्रन्तु द्विविधं ज्ञेयं नालिकं मान्त्रिकं तथा ।यदा तु मान्त्रिकं नास्ति नालिकं तत्र धारयेत्
नालिकं द्बिविधं ज्ञेयं बृहत्क्षुद्रप्रभेदतः ।तिर्य्यगूर्द्ध्वच्छिद्रमूलं नालं पञ्चवितस्तिकम्
मूलाग्रयोर्लक्ष्यभेदि तिलबिन्दुयुतं सदा ।यन्त्राघाताग्निकृत् ग्रावचूर्णधृक् कर्णमूलकम्
सुकाष्ठोपाङ्गयुध्नञ्च मघ्याङ्गुलविलान्तरम् ।स्वाग्नेऽग्निचूर्णसन्धातृ शलाकासंयुतं दृढम्
लघुनालिकमप्येतत् प्रधार्य्यं पत्तिसादिभिः ।यथा यथा तु त्वक्सारं यथा स्थूलविलान्तरम्
यथा दीर्घं बृहत् गोलं दूरभेदि तथा तथा ।मूलकीलभ्रमात् लक्ष्यसमसन्धानभाजि यत्
बृहन्नालिकसंज्ञन्तत् काष्ठबुध्नविवर्ज्जितम् ।प्रवाह्यं शकटाद्यैस्तु सुयुक्तं विजयप्रदम्
”अस्य कार्य्यं यथा, --“नालास्त्रं शोधयेदादौ दद्यात्तत्राग्निचूर्णकम् ।निवेशयेत्तु दण्डेन नालमूले यथादृढम्
ततः सुगोलकं दद्यात् ततः कर्णेऽग्निचूर्णकम् ।यन्त्रचूर्णाग्निदानेन गोलं लक्ष्ये निपातयेत्
लक्ष्यभेदो यथा बाणो धनुर्ज्याविनियोगतः ।भवेत्तथा तु सन्धाय --
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नालिक
पु०
नलमेव नालमस्त्यस्य ठन् पद्मे शब्दरत्ना० ।२ महिषे पुंस्त्री० त्रिका० नाला + स्वार्थे नालिकानालायां स्त्री नालिताशाके शब्दच० चर्मकषायां स्त्रीजटाध० हस्तिकर्णवेधनिकायां स्त्री हारा० “गजाःसकृत्करतल लोलनालिका” माघः श्वेतकलम्ब्यां कल्प-तरुः “कुसुम्भं नालिकाशाकमिति” ति० त० पाठान्तरम्