नाटिका (nATikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
English नाटिका nATikA feminine form of nATaka
नाटिका nATikA kind of upa-rUpaka or drama of the second order
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishनाटिका [nāṭikā], A short or light comedy, one of the Uparūpakas, q. v.
e. g. the Ratnāvalī, Priyadarśikā or Viddhaśālabañjikā. The S. D. thus defines it: नाटिका क्लृप्तवृत्ता स्यात् स्त्रीप्राया चतुरङ्किका । प्रख्यातो धीरललितस्तत्र स्यान्नायको नृपः ॥ स्यादन्तःपुरसंबन्धा संगीतव्यापृता$थवा । नवानुरागा कन्या$त्र नायिका नृपवंशजा ॥ संप्रवर्तेत नेतास्यां देव्यास्त्रासेन शङ्कितः । देवी पुनर्भवेज्ज्येष्ठा प्रगल्भा नृपवंशजा ॥ पदे पदे मानवती तद्वशः संगमो द्वयोः । वृत्तिः स्यात् कौशिकी स्वल्पविमर्शाः संधयः पुनः ॥ 539.
Apte 1890
Englishनाटिका A short or light comedy, one of the Uparūpakas, q. v.
e. g. the Ratnāvalī, Priyadarśikā or Viddhaśālabhanjikā. The S. D. thus defines it:
नाटिका कॢप्तवृत्ता स्यात्स्त्रीप्राया चतुरंकिका । प्रख्यातो धीरललितस्तत्र स्यान्नायको नृपः ।… स्यादंतःपुरसंबंधा संगीतव्यापृताऽथवा । नवानुरागा कन्याऽत्र नायिका नृपवंशजा । संप्रवर्तेत नेतास्यां देव्यास्त्रासेन शंकितः । देवि पुतर्भवेज्ज्येष्ठा प्रगल्भा नृपवंशजा । पदे पदे मानवती तद्वशः संगमो द्वयोः । वृत्तिः स्यात्कौशिकी स्वल्पविमर्षाः संधयः पुनः ॥ 539.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishApte Hindi
Hindiनाटिका
- "नाट + कन् + काप्, इत्वम्"
"एक छोटा या लघु प्रहसन, एक रूपक"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनाटिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಷ್ಟಾದಶ ವಿಧ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲೊಂದು /ಒಂದು ದೃಶ್ಯಕಾವ್ಯ
L R Vaidya
EnglishnAwikA {% f. %} A short or light comedy, one of the Uparūpakas q.v. (It is thus defined- नाटिकाकॢप्तवृत्ता स्यात्स्त्रीप्राया चतुरंकिका । प्रख्यातो धीरललितस्तत्र स्यान्नायको नृपः । … … नवानुरागा कन्याऽत्र नायिका नृपवंशजा । संप्रवर्तेत नेतास्यां देव्यास्त्रासेन शंकितः । देवी पुनर्भवेज्ज्येष्ठा प्रगल्भा नृपवंशजाः । पदे पदे मानवती तद्वशः संगमो द्वयोः), e.g. रत्नावली, विद्धशालभंजिका.
Kridanta Forms
Sanskritनट् (ण꣡टँ꣡ नृतौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = नटनम्
अनीयर् = नटनीयः - नटनीया
ण्वुल् = नाटकः - नाटिका
तुमुँन् = नटितुम्
तव्य = नटितव्यः - नटितव्या
तृच् = नटिता - नटित्री
क्त्वा = नटित्वा
ल्यप् = प्रणट्य
क्तवतुँ = नटितवान् - नटितवती
क्त = नटितः - नटिता
शतृँ = नटन् - नटन्ती
नट् (न꣡टँ꣡ अवस्यन्दने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = नाटनम्
अनीयर् = नाटनीयः - नाटनीया
ण्वुल् = नाटकः - नाटिका
तुमुँन् = नाटयितुम्
तव्य = नाटयितव्यः - नाटयितव्या
तृच् = नाटयिता - नाटयित्री
क्त्वा = नाटयित्वा
ल्यप् = प्रनाट्य
क्तवतुँ = नाटितवान् - नाटितवती
क्त = नाटितः - नाटिता
शतृँ = नाटयन् - नाटयन्ती
शानच् = नाटयमानः - नाटयमाना
नट् (न꣡टँ꣡ भाषार्थः च - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = नाटनम् / नटनम्
अनीयर् = नाटनीयः / नटनीयः - नाटनीया / नटनीया
ण्वुल् = नाटकः - नाटिका
तुमुँन् = नाटयितुम् / नटितुम्
तव्य = नाटयितव्यः / नटितव्यः - नाटयितव्या / नटितव्या
तृच् = नाटयिता / नटिता - नाटयित्री / नटित्री
क्त्वा = नाटयित्वा / नटित्वा
ल्यप् = प्रनाट्य / प्रनट्य
क्तवतुँ = नाटितवान् / नटितवान् - नाटितवती / नटितवती
क्त = नाटितः / नटितः - नाटिता / नटिता
शतृँ = नाटयन् / नटन् - नाटयन्ती / नटन्ती
शानच् = नाटयमानः / नटमानः - नाटयमाना / नटमाना
Wordnet
Sanskrit नाटिका
नाटकविशेषः।
"नाट्यशालायां नाटिका प्रचलति।"
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskritमज्जायामस्थितेजोऽपि नाडीषु नाडिनाटिकाः ।
अस्थितेजस् (क्ली), नाडि (स्त्री), नाटिका (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritनाटिका, (नाटक + टापि अत इत्वम् ।)नाटकविशेषः । यथा, --“कैशिकीवृत्तिसंयुक्ता नारीपरिजनोज्ज्वला ।चतुर्थसन्धिहीना च नाटिका नृपनायिका ॥
इयं शृङ्गारबहुला ततः स्यात् कैशिकीमयी ।मृद्बीयं कैशिकीवृत्तिर्न स्यादन्यरसाश्रया ॥
न कुञ्जरकराघातमात्रं शक्नोति कन्दली ।लास्यां विटः पीठमर्द्दः सञ्चयो वाद्यसञ्चयः ॥
अन्तःपुरचरो राज्ञ ईषद्विद्यो विदूषकः ।अत्र भार्य्याजितो राजा निभृतः काममाचरेत् ॥
अन्तःपुरगतां कन्यां देवीगुप्तां यियासति ।मन्त्रिणि न्यस्तराज्यस्तु सुखसंस्थापितः प्रभुः ॥
युवा भूमिपतिः प्रायो निभृतः काममाचरेत् ॥
कन्यामिह परिणयविषयां देवीगुप्तां महिषींज्ञानविरहेण ॥
एके तु ।चतुर्भिरङ्कैरुत्पाद्यन्तिसृभिर्नृ पनायकम् ।यत् कैशिकीरसप्रायं नाटकं सैव नाटिका ॥
पूर्व्वक्रमान्नाटकक्रमाद्रत्नावली नाटिका ।एवमन्यश्चेद्बोद्धव्यः ।” इति सङ्गीतदामोदरः ॥
(अस्या लक्षणं यथा, साहित्यदर्पणे । ६ । ५३९ ।“नाटिका कऌप्तवृत्ता स्यात् स्त्रीप्राया चतु-रङ्किका ।प्रख्यातो धीरललितस्तत्र स्यान्नायको नृपः ॥
स्यादन्तःपुरसम्बन्धा सङ्गीतव्यापृताथवा ।नवानुरागा कन्यात्र नायिका नृपवंशजा ॥
सम्प्रवर्त्तेत नेतास्यां देव्यास्त्रासेन शङ्कितः ।देवी पुनर्भवेज्ज्येष्ठा प्रगल्भा नृपवंशजा ॥
पदे पदे मानवती तद्वशः सङ्गमो द्वयोः ।वृत्तिः स्यात् कौशिकी स्वल्पविमर्षाः सन्धयःपुनः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritनाटिका स्त्री दृश्यकाव्यभेदे तल्लक्षण यथा “नाटिकाकॢप्तवृत्ता स्यात् स्त्रीप्राया चतुरङ्किका । प्रख्यातो धीर-ललितस्तत्र स्यान्नायकोनृपः । स्यादन्तःपुरसम्बन्धा सङ्गी-तव्यापृताऽथ वा । नवानुरागा कन्यात्र नायिका नृप-वंशजा । सम्प्रवर्त्तेत नेताऽस्यां देव्यास्त्रासेन शङ्कितः ।देवी पुनर्भवेज्जेष्ठा प्रगल्भा नृपवंशजा । पदे पदेमानवती तद्वशः सङ्गमो द्वयोः । वृत्तिः स्यात् कैशिकीस्वल्पविमर्षाः सन्धयः पुनः” । द्वयोर्नायकनायिकयोः ।यथा रत्नावली विद्धशालभञ्जिकादि” सा० द० । सङ्गीत-दामोदरेऽत्र कश्चिद्विशेष उक्तस्तत्रैव दृश्यः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.