नयन (nayana)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नयन n.
  (-नं)
	 1. The eye.
	 2. Leading,  guiding,  (literally or figuratively.)
3. Attaining,  obtaining.
	 4. Bringing.
	 f.
  (-ना) The pupil of the eye.
E.
  णी to guide,  affix करणे ल्युट् । नीयते वुद्धि वृत्तिः स्वसंयुक्तविषयान् अनेन ।

Capeller Eng

English

 नयन m.
  a man's name
 n.
  leading,  conduct,  the eye as the
leader (adj.  —° f.
  आ,  r.
  ई).

Yates

English

 नयन (नं) 1.
n.
  The eye
 leading.
f.
  (ना) Pupil of the eye.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	 guiding
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  leading organ
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  eye
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  bringing
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  moving 
 prudent
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  conducting
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  conduct
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  polity
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  carrying
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  drawing
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  managing
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  fixing
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  leading
नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	  directing

नयन 	-	 nayana 	-	 n.
  	-	 guiding
देशिन् 	-	  dezin 	-	 adj.
  	-	 guiding
नयत् 	-	  nayat 	-	 adj.
  	-	 guiding
नायिन् 	-	  nAyin 	-	 adj.
  	-	 guiding
नी 	-	  nI 	-	 adj.
  	-	 guiding
परिभू 	-	  paribhU 	-	 adj.
  	-	 guiding
नेतृ 	-	  netR 	-	 m.
  	-	 guiding
प्रणोद 	-	  praNoda 	-	 m.
  	-	 guiding
सञ्चार 	-	  saJcAra 	-	 m.
  	-	 guiding
नेत्र 	-	  netra 	-	 n.
  	-	 guiding
वाहन 	-	  vAhana 	-	 n.
  	-	 guiding
संनियच्छन 	-	  saMniyacchana 	-	 n.
  	-	 guiding
संवहन 	-	  saMvahana 	-	 n.
  	-	 guiding
साधन 	-	  sAdhana 	-	 adj.
  	-	 guiding well
सुनीति 	-	  sunIti 	-	 adj.
  	-	 guiding well
स्वराजन् 	-	  svarAjan 	-	 adj.
  	-	  self-guiding
सुप्रणीति 	-	  supraNIti 	-	 adj.
  	-	 guiding safely
सूदन 	-	  sUdana 	-	 adj.
  	-	 guiding aright
पात्रपाल 	-	  pAtrapAla 	-	 m.
  	-	  vessel-guiding
सूदन 	-	  sUdana 	-	 sent.
  	-	 guiding aright
प्रग्रहिन् 	-	  pragrahin 	-	 adj.
  	-	 guiding the reins
सुयन्तु 	-	  suyantu 	-	 adj.
  	-	  curbing or guiding well
यमिष्ठ 	-	  yamiSTha 	-	 adj.
  	-	 guiding or managing best
पशुसाधन 	-	  pazusAdhana 	-	 adj.
  	-	  leading or guiding cattle
मन ऋङ्ग 	-	  mana RGga 	-	 adj.
  	-	  directing or guiding the mind
वीत 	-	  vIta 	-	 n.
  	-	  driving or guiding of an elephant
लाङ्गलग्रहण 	-	  lAGgalagrahaNa 	-	 n.
  	-	  act of holding or guiding the plough
यमिष्ठ 	-	  yamiSTha 	-	 adj.
  	-	  most skilful in restraining or guiding
प्रणेनी 	-	  praNenI 	-	 adj.
  	-	  leading or guiding constantly or repeatedly
यात 	-	  yAta 	-	 n.
  	-	 guiding or driving of an elephant with a goad
नृचक्षस् 	-	  nRcakSas 	-	 adj.
  	-	  looking after men i.e. leading or guiding them
यत 	-	  yata 	-	 n.
  	-	  spurring or guiding of an elephant by means of the rider's feet

Wilson

English

 नयन
n.
  (-नं)
1 The eye.
2 Leading,  guiding,  (literally or figuratively.)
3 Attaining,  obtaining.
4 Bringing.
f.
  (-ना) The pupil of the eye.
E.
  णी to guide,  affix ल्युट्.

Apte

English

नयनम् [nayanam],  [नी-करणे ल्युट्]

Leading,  guiding,  conducting managing.

Taking,  bringing to or near,  drawing
 पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः Rām.*
  1.14.58.

Ruling,  governing,  polity
 वाक्यैः पवित्रार्थपदैर्नयनैः प्राकृतैरपि Bhāg.*
  1.5.34.

Obtaining.

The eye.

Passing,  spending (as time). -ना,  -नी The pupil of the eye.

Comp.
  अञ्चलः,  अन्तः the eye-corner.

a side-glance.-अभिराम a.
  gladdening the sight,  lovely to behold. (-मः) the moon.  -आमोषिन् a.
  blinding the sight,  obscuring.

उत्सवः a lamp.

delight of the eyes.

any lovely object. -उपान्तः the corner of the eye
 नयनोपान्तविलोकितं च यत् (स्मरामि) Ku.*
  4.23. -गोचर a.
  visible,  within the range of sight. -चरितम् the play of the eyes,  ogling. -छदः an eyelid. -जम्,  -जलम्,  -वारिn.  tears
 देव त्वद्वैरिनारीनयननयनजैर्निर्ममे नीरधिर्न Sūkti.5.117.-पथः the range of sight. -पुटम् the cavity of the eye,  eye-lid. -प्रबन्धः the outer corner of the eye. -प्रीतिः lovely sight. -प्लवः the swimming of the eyes. -बुद्बुदम् an eye-ball.

विषयः any visible object
 नयनविषयं जन्मन्येकः स एव महोत्सवः Māl.
 1.36.

the horizon. 

the range of sight. -सलिलम् tears
 तस्मिन् काले नयनसलिलं योषितां खण्डितानाम् (शान्तिं नेयम्) Me.*
  41.

Apte 1890

English

 नयनं [नी-करणे ल्युट्] 1 Leading,  guiding
 conducting,  managing. 
2 Taking,  bringing to or near,  drawing. 
3 Ruling,  governing. 
4 Obtaining. 
5 The eye. 
6 Passing,  spending (as time). 
ना,  
नी The pupil of the eye. 
Comp. 
अभिराम a. gladdening the sight,  lovely to behold. (
मः) the moon. 
आमोषिन् a. blinding the sight,  obscuring. 
उत्सवः {1} a lamp. {2} delight of the eyes. {3} any lovely object. 
उपांतः the corner of the eye
 Ku. 4. 23. 
गोचर a. visible,  within the range of sight. 
छदः an eyelid. 
जलं,  
वारि n. tears. 
पथः the range of sight. 
पुटं the cavity of the eye. 
विषयः {1} any visible object. {2} the horizon. {3} the range of sight. 
सलिलं tears
 Me. 39. 

Monier Williams Cologne

English

 नयन m.
  N.
  of a man,  Rājat.
 

 नयन n.
  leading,  directing,  managing,  conducting

 carrying,  bringing,  Hariv.
 
 Kāv.
 
 Pañc.
   &c.

 (कालस्य) fixing,  MBh.
   i,  2580
 Nīlak.
 

 drawing,  moving (a man or piece in a game cf.
   नय and नय-पीठी),  L.
 
 (pl. ) prudent,  conduct,  polity,  BhP.
   x,  50,  34

 नयन n.
  ‘the leading organ’,  the eye (ifc.  f(आ or ई). ),  MBh.
  
 Kāv.
 
 Suśr.
  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 नयन,  अस्,  m.,  N. of a man
 (आ or ई),  f. the
pupil of the eye
 (अम्),  n. leading,  guiding,  con-
ducting,  managing
 governing,  directing,  ruling
leading or bringing to,  drawing
 (with कालस्य), 
passing or spending (time)
 attaining,  obtaining
‘the guiding or leading organ, ’ the eye.
—नयन-
गोचर,  अस्,  आ,  अम्,  perceptible by the eye,  within
the range of vision,  visible,  apparent.
—नयन-
च्छद,  अस्,  m. ‘eye-covering, ’ an eyelid.
—न-
यन-जल,  अम्,  n. ‘eye-water, ’ tears.
—नयन-
पथ,  अस्,  m. range or field of sight.
—नयन-
पुट,  अस्,  अम्,  m. n. (?),  the eyelid.
—नयन-वारि, 
इ,  n. ‘eye-water, ’ tears.
—नयन-विषय,  अस्,  m.
‘field of vision,  range of sight, ’ the horizon.
—न-
यन-सलिल,  अम्,  n. ‘eye-water, ’ tears.
—नय-
नाञ्जन (°न-अञ्°),  अम्,  n. any ointment for the
eye.
—नयनानन्द (°न-आन्°) or नयनानन्द-
शर्मन्,  आ,  m.,  N. of a commentator on the Amara-
koṣa.
—नयनामोषिन् (°न-आम्°),  ई,  इणी,  इ,  ‘sight-
stealing, ’ blinding.
—नयनोत्सव (°न-उत्°),  अस्,  आ, 
अम्,  ‘eye-festival, ’ any lovely or desired object
 a
lamp.
—नयनोद (°न-उद),  अम्,  n. eye-water
[cf. नयन-सलिल।]
—नयनोपान्त (°न-उप्°), 
अस्,  m. the outer angle or corner of the eye,  the
canthus.
—नयनौषध (°न-ओष्°),  अम्,  n.
‘eye-medicament, ’ green sulphate of iron or that
salt in a state of partial decomposition by exposure
to the atmosphere (used as a collyrium).

Macdonell

English

 नयन nay-ana,  n.
  bringing,  conducting,  🞄leading to (—°)
 eye (guiding organ): -tva,  🞄n.  abst. ɴ..

Benfey

English

 नयन नयन,  i. e. नी + अन,  n.
 
 1.
Leading,  MBh. 12,  458.
 2. Ruling, 
1,  2580.
 3. Leading to,  Śāk. 71,  14.
 4. Bringing,  Pañc. 174,  19.
 5. The
eye,  Rām.  1,  59,  16.
 -- Comp.
 
त्रि-, 
त्रिणयन त्रिणयन and त्रिनयन,  adj.
 
having three eyes,  epithet of Śiva, 
Megh. 53
 MBh. 14,  207.
विषम-, 
m.
  Śiva.
साश्रु-,  i. e.
स-अश्रु-,  adj.
 , 
f.
  ना,  the eyes filled with tears,  Chr. 7, 
21.
सु-, 
 I. m.
  a deer.
 II. f.
  ना,  a
woman. 

Hindi

आंख

Apte Hindi

Hindi

नयनम्
नपुं*
   - नी +  ल्युट्
"मार्गदर्शन,  निर्देशन,  संचालन,  प्रबन्धन"

नयनम्
नपुं*
   - नी +  ल्युट्
"लेना,  निकट लाना,  खींचना"

नयनम्
नपुं*
   - नी +  ल्युट्
"हुकूमत करना,  शासन करना           "

नयनम्
नपुं*
   - नी +  ल्युट्
प्रापण

नयनम्
नपुं*
   - नी +  ल्युट्
आँख

नयनम्
नपुं*
   - नी+ल्युट्
नेतृत्व करना

नयनम्
नपुं*
   - नी+ल्युट्
निकट ले जाना

नयनम्
नपुं*
   - नी+ल्युट्
आँख

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नयन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೇತ್ರ/ಕಣ್ಣು
निष्पत्तिः - > णीञ् (प्रापणे) - "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > नीयतेऽनेन
प्रयोगाः - > तमेकदृश्यं नयनैः पिबन्त्यो नार्यो न जग्मुर्विषयान्तराणि
उल्लेखाः - > कुमा० ७-६४
नयन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಯ್ಯುವುದು/ಸಾಗಿಸುವುದು
नयन
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಕಾಲ) ಕಳೆಯುವುದು
प्रयोगाः - > कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्यः शुचिव्रताः
उल्लेखाः - > भा० आदि० ६७-१६

L R Vaidya

English

 nayana {% n. %} 1. Leading,  conducting,  managing
 2. taking,  carrying,  bringing
 3. the eye,  R.ii.75,  Megh.i.9.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२,  अंस,  अक्षि,  अन्तक,  अम्बक,  अयन,  अश्वि,  अश्विनी,  ईक्षण,  ओष्ठ,  कर,  कर्ण,  कुच,  कुटुम्ब,  गरुत्,  गुल्फ,  चक्षु,  जङ्घा,  जानु,  दस्र,  दृश् ,  दृष्टि,  दोः,  द्वन्द्व,  द्वय,  द्वि,  ध्रुव,  नय,  नयन,  नासत्य,  नेत्र,  पक्ष,  पाणि,  बाहु,  भुज,  भुजा,  यम,  यमल,  युग,  युगल,  युग्म,  रविचन्द्रौ,  रविपुत्र,  लोचन,  श्रोत्र,  स्तन,  हस्त

Bopp

Latin

 नयन n. (r. नी ducere s. अन) oculus. N. 11. 32.

Indian Epigraphical Glossary

English

 nayana (IE 8-1-2),  ‘two’
 cf. netra.

Lanman

English

 nayana,  n. eye. [‘leader,  organ of sense
that leads, ’ √nī,  1150. 1a: for mg,  cf.
ānana,  gātra,  caraṇa,  netra.]

Kridanta Forms

Sanskrit

नय् (ण꣡यँ॒ गतौ णयँ रक्षणे च - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  नयनम्
अनीयर् =  नयनीयः - नयनीया
ण्वुल् =  नायकः - नायिका
तुमुँन् =  नयितुम्
तव्य =  नयितव्यः - नयितव्या
तृच् =  नयिता - नयित्री
क्त्वा =  नयित्वा
ल्यप् =  प्रणय्य
क्तवतुँ =  नयितवान् - नयितवती
क्त =  नयितः - नयिता
शानच् =  नयमानः - नयमाना

नी (णी॒ञ् प्रापणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  नयनम्
अनीयर् =  नयनीयः - नयनीया
ण्वुल् =  नायकः - नायिका
तुमुँन् =  नेतुम्
तव्य =  नेतव्यः - नेतव्या
तृच् =  नेता - नेत्री
क्त्वा =  नीत्वा
ल्यप् =  प्रणीय
क्तवतुँ =  नीतवान् - नीतवती
क्त =  नीतः - नीता
शतृँ =  नयन् - नयन्ती
शानच् =  नयमानः - नयमाना

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
चक्षुरक्षीक्षणं नेत्रं नयनं दृष्टिरम्बकम् ।
लोचनं दर्शनं दृक्च तत्तारा तु कनीनिका ॥ ५७५ ॥
-wordlist-
 
चक्षुस् (क्ली),  अक्षि (क्ली),  ईक्षण (क्ली),  नेत्र (क्ली),  नयन (क्ली),  दृष्टि (स्त्री),  अम्बक (क्ली),  लोचन (क्ली),  दर्शन (क्ली),  दृश् (स्त्री),  तारा (स्त्री),  कनीनिका (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दृक्
दृक्,  दृष्टि,  नेत्र,  लोचन,  चक्षुष्,  नयन,  अम्बक,  ईक्षण,  अक्षि
दृग्दृष्टिनेत्रलोचनचक्षुर्नयनाम्बकेक्षणाक्षीणि ।
verse 2.1.1.519
page 0059

नाममाला

Sanskrit

दृश्,  अक्षि,  चक्षुस्,  नयन,  दृष्टि,  नेत्र,  विलोचन
दृगक्षि चक्षुर्नयनं दृष्टिर्नेत्रं विलोचनम् ।
verse 0.1.1.99
page 0049

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नयनं,  क्ली,
   (नीयते दृष्टिविषयोऽनेनेति । नी +करणे ल्युट् ।) चक्षुः । इत्यमरः । २ । ६ । ९३ ॥
(यथा,  मार्कण्डेये । १८ । ४० ।“नीलोत्पलाभनयनां पीनश्रोणिपयोधराम् ॥
”)नी ञ प्रापणे इत्यस्माद्भावे ल्युट्प्रत्ययः ॥
प्रापणम् । (आनयनम् । यथा,  हरिवंशे ।१२७ । ११ ।“तत्त्वं हितञ्च देवेश ! श्रूयतां वदतो मम ।नयनं पारिजातस्य द्वारकां मम रोचते ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नयन न०
  नीयते बुद्धिवृत्तिः स्वसंयुक्तविषयान् अनेन नी--करणेल्युट् । १ नेत्रे अमरः । तस्य बुद्धिवृत्तेः स्वसंयोगिविषय-प्रापकत्वात् तथात्वम् । “सेविष्यन्ते नयनसुभगं खे भवन्तंबलाकाः” मेघ० । “अथ नयनससुत्थं ज्योतिरत्रेरिवद्यौः” रघुः अस्य स्वाङ्गत्वेऽपि बह्वच्कत्वात् उपसर्ज-नत्वे स्त्रियां न ङीष् । “दयिता दयिताननाम्बुजं दर-मीलन्नयना निरीक्षते” रसगङ्गा० भावे ल्युत् । २ प्रापणे३ यापने च “नयनं पारिजातस्य द्वारकां मम रोचते”हरिवं० १२९ “कालस्य नयने युक्ताः सोमपत्न्यः शुचि-व्रताः” भा० आ० ६६ अ० “कालस्य नयने युक्ता यमस्यपुरुषाश्च ये” भा० स० ८ अ० ।

Capeller

German

 नयन m.
  Mannsn.  n.
  das Fahren,  Hinbringen, 
kluges Benehmen
 Auge (adj.
—° आ u. ई).

Burnouf

French

 नयन नयन n.
  (नी) action de conduire,  de diriger.
Œil.
नयनोत्सव m.
  (उत्सव) lampe.
नयनौषध m.
  sulfate de fer employé comme collyre.
नयपीठी f.
  échiquier,  damier.

Stchoupak

French

 नयन-
 ag. qui conduit,  guide,  mène,  amène 
 qui régit,  administre 
nt. fait de conduire,  de guider,  etc 
 œil (ifc. f.
  -आ- et -ई-) 
 pl.
 
conduite prudente,  politique 
 कालस्य न्। cours du temps,  passe-temps 
-त्व- nt. vision 
 -वन्त्- a. qui a des yeux.
°गोचर- a. accessible à la vue,  visible 
 -ई-कृ- apercevoir.
°चन्द्रिका- f.
  clair de lune,  en général ce qui a une apparence
lumineuse.
°च्छद- m.
  paupière.
°जल- nt. larmes.
°पथ- m.
  champ de vision,  direction du regard.
°बुद्बुद- nt. globe de l'œil.
°वारि- °सलिल- nt. = °जल-।
°विषय- m.
  objet visible 
 horizon. 
नयनाञ्चल- nt. नयनोपान्त- m.
  coin de l'œil.
नयनाञ्जन- nt. collyre pour les yeux.
नयनानन्द- m.
  नयनाभिरामता- f.
  joie pour les yeux.
नयनाम्बु- nt. = °जल-।
नयनोत्सव- m.
  fête pour les yeux 
 °करिन्- a. qui réjouit les
regards.
नयनोदक- nt. = {%°jala- 
 °bindu- %} m.
  larme.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.