नख (nakha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नख r. 1st cl. (नखति) To move. भ्वा० पर० सक० सेट् ।

 नख mf.  (-खः-खी) A finger nail.
	 m.
  (-खः) A part,  a portion. 
	 nf.  (-खं-खी)
A perfume,  a dried substance,  of a brown colour,  and of the
shape of a nail
 apparently,  a dried shell-fish,  used as a perfume.
f.
  (-खी) A vegetable perfume,  different from the one above, 
though known by the same name,  NAKHI.
 E.
  न privative,  ख
sense
 or नह् to bind ख Unādi affix,  the radical ह rejected. नखम्
छिद्रम् अत्र ।

Capeller Eng

English

 नख॑ m.
  n.
  (adj.  —° f.
  ई) nail (of finger or toe), 
claw. 

Yates

English

 नख नखति 1.
a. To move.

 नख (खः-खी) 1.
m.
  3.
f.
  A finger nail.
m.
  A part.
f.
  n.
  A perfume.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

नख 	-	 nakha 	-	 m.
  	-	 claw
नख 	-	 nakha 	-	 m.
  n.
  	-	 nail
नख 	-	 nakha 	-	 m.
  	-	  part
नख 	-	 nakha 	-	 m.
  	-	  portion
नख 	-	 nakha 	-	 m.
 n.
  	-	  talon
नख 	-	 nakha 	-	 m.
 n.
  	-	  spur of a cock
नख 	-	 nakha 	-	 m.
 n.
  	-	  finger-nail
नख 	-	 nakha 	-	 m.
 n.
  	-	  toe-nail

 
   नख  nakha  m.
    claw    
   पादान्त  pAdAnta m.
   claw    
   शफ  zapha m.
   claw   
   विषाण  viSANa n.
   claws   
   पञ्चनख  paJcanakha adj.
   5-clawed  
   कुष्ठिका  kuSThikA f.
   dew-claw    
   नखायुध  nakhAyudha adj.
   claw-armed  
   नीलनख  nIlanakha adj.
   black-clawed   
   व्याघ्रनख  vyAghranakha m.
   tiger's claw   
   नखिन्  nakhin m.
   clawed animal   
   गृध्रनखी  gRdhranakhI f.
   vulture-clawed  
   कर्कटश्रिङ्ग  karkaTazriGga n.
   claw of a crab   
   व्याघ्रनख  vyAghranakha m.
   claw of a tiger  
   पञ्चनख  paJcanakha m.
   5-clawed animal   
   कर  kara m.
   claws of a crab  
   अयोपाष्टि  ayopASTi adj.
   having iron claws   
   वज्रनख  vajranakha adj.
   having hard claws  
   नखाशिन्  nakhAzin m.
   eating with claws   
   नखर  nakhara adj.
   claw  nail-scratch  
   नखर  nakhara adj.
   shaped like a claw        

 
   नख  nakha  m.
    claw    
   पादान्त  pAdAnta m.
   claw    
   शफ  zapha m.
   claw   
   विषाण  viSANa n.
   claws   
   पञ्चनख  paJcanakha adj.
   5-clawed  
   कुष्ठिका  kuSThikA f.
   dew-claw    
   नखायुध  nakhAyudha adj.
   claw-armed  
   नीलनख  nIlanakha adj.
   black-clawed   
   व्याघ्रनख  vyAghranakha m.
   tiger's claw   
   नखिन्  nakhin m.
   clawed animal   
   गृध्रनखी  gRdhranakhI f.
   vulture-clawed  
   कर्कटश्रिङ्ग  karkaTazriGga n.
   claw of a crab   
   व्याघ्रनख  vyAghranakha m.
   claw of a tiger  
   पञ्चनख  paJcanakha m.
   5-clawed animal   
   कर  kara m.
   claws of a crab  
   अयोपाष्टि  ayopASTi adj.
   having iron claws   
   वज्रनख  vajranakha adj.
   having hard claws  
   नखाशिन्  nakhAzin m.
   eating with claws   
   नखर  nakhara adj.
   claw  nail-scratch  
   नखर  nakhara adj.
   shaped like a claw        

 
   नख  nakha m.
 n.
   talon     

Wilson

English

 नख r. 1st cl. (नखति) To move.

 नख
mn.  (-खः-खी) A finger nail.
m.
  (-खः) A part,  a portion. 
nf.  (-खं-खी) A perfume,  a dried substance,  of a brown colour,  and of the
shape of a nail
 apparently,  a dried shell fish,  used as a perfume.
f.
 
(-खी) A vegetable perfume,  different from the one above,  though known by
the same name,  NAKHI.
E.
  न privative,  ख sense
 or नह to bind,  ख Uṇādi affix, 
the radical ह rejected.

Apte

English

नखः [nakhḥ] खम् [kham],  खम् 1 A nail of a finger or of a toe,  claw,  talon
 नखानां पाण्डित्यं प्रकटयतु कस्मिन् मृगपतिः Bv.*
  1.2
 R.*
  2.31
12.22. -खम् A kind of perfume
 Nm. 

The number 'twenty'.

A eunuch
 L.
  D. B. -खः A part,  portion.  Comp.
   -अङ्कः a scratch,  nail-mark
 Mv.*
  5.19
 कुचकलशयुगान्तर्मामकीनं नखाङ्कम् (आलोकमाना) Bv.*
  2.32. -आघातः a scratch,  nail-wound
 Māl.
 5.23 नखाघातः प्रदातव्यो यथास्थानानि नर्मसु Kāmaśāstra. 

आयुधः a tiger
 प्राचण्ड्यं वहति नखायुधस्य मार्गः Māl.
 3.17.

a lion. 

a cock.-आशिन् m.
  an owl. -कुट्टः a barber. -जाहम् the root of a nail. -दारणः a falcon,  hawk. (-णम्) a pair of nail-scissors. -निकृन्तनम्,  -रञ्जनी a pair of nail-scissors,  nail-parer
 यथा सोम्यैकेन नखनिकृन्तनेन सर्वं कार्ष्णायसं विज्ञातम् Ch. Up.*
   6.1.6. -न्यासः inserting the claws. -पदम्,  -व्रणः a nail-mark,  or scratch
 नखपदसुखान् प्राप्य वर्षाग्र- बिन्दून् Me.*
  37. -मुचः a bow. -लेखकः a nail-painter.

लेखा a nail-mark.

nail-painting. -विषः a man
 नखविषा नरादयः. -विष्किरः a bird of prey (tearing with claws)
 Ms.*
  5.13. -शङ्खः a small shell.

Apte 1890

English

 नखः,  
खं 1 A nail of a finger or of a toe,  claw,  talon
 नखानां पांडित्यं प्रकष्टयतु कस्मिन्मृगपतिः Bv. 1. 2
 R. 2. 31
 12. 22. 
2 The number ‘twenty’. 
खः A part,  portion. 
Comp. 
अंकः a scratch,  nail-mark
 Bv. 2. 32. 
आघातः a scratch,  nailwound
 Māl. 5. 23. 
आयुधः {1} a tiger
 Māl. 3. 17. {2} a lion. {3} a cock. 
आशिन् m. an owl. 
कुदृः a barber. 
जाहं the root of a nail. 
दारणः a falcon,  hawk. (
णं) a pair of nail-scissors. 
निकृंतनं,  
रंजनी a pair of nail-scissors,  nailparer. 
पदं,  
व्रणः a nail-mark,  or scratch
 नखपदसुखान् प्राप्य वर्षाग्रबिंदून् Me. 35. 
मुचः a bow. 
लेखकः a nail-painter. 
लेखा {1} a nailmark. {2} nail-painting. 
विषः a man
 नखविषा नरादयः. 
विष्किरः a bird of prey (tearing with claws). 
शंखः a small shell. 

Monier Williams Cologne

English

 नख॑ mn.  (fr.  √ नघ् [?] cf.
   नघमार
 prob. not fr.
  न +
  ख in spite of Pāṇ.
  vi,  3,  75
 ifc.  f(ई). ) a finger-nail,  toe-nail,  claw,  talon,  the spur of a cock,  RV.
   &c.
   &c.
   (°खानि-√ कृ,  or √ कॢप्,  to cut the nails,  Kauś.
 
 Mn.
  )

 =
  20 Sūryas.
 

 नख॑ n.
  and (ई),  f.
  Unguis Odoratus,  VarBṛS.
 
 Hcat.
 

 नख॑ m.
  part,  portion. 

 नख [cf.   Gk. ὄνυξ,  stem ὀ-νυχ
 Lat.
  unguis
 Lit. nágas
 Slav.
  nogǔtǐ
 Angl.Sax.  naegel
 Eng.
  nail
 Germ.
   Nagel.]

Monier Williams 1872

English

 नख नख,  अस्,  अम्,  m. n. (said to be fr. rt.
1. नह्,  perhaps fr. नघ् for rt. अङ्घ् = अङ्क्,  to
move in a curve
 in Pāṇ. VI. 3,  75,  derived fr. न +
ख),  a nail of a finger or of a toe,  a claw,  talon,  the
spur of a cock
 an expression for the number twenty
(अस्),  m. a part,  portion
 (अम्,  ई),  n. f. a particular
perfume,  a dried substance of a brown colour and of
the shape of a nail,  apparently a dried shell-fish (=
शुक्ति) used as a perfume,  see धूप्य
 (ई),  f. a vege-
table perfume different from the above though known
by the same name,  नखी
 [cf. Lith. naga-s, 
‘nail
’ Slav. nogŭ-tĭ = Russ. nogotĭ
 Gr. ἔ-νυξ
Lat. unguis,  ungula
 Old Germ. nagal
 Angl.
Sax. naegel
 Hib. ionga,  perhaps for nionga.]
—नख-कुट्ट,  अस्,  m. ‘a nail-cutter, ’ a barber.
—नख-खादिन्,  ई,  इनी,  इ,  ‘eating the nails, ’
biting the nails.
—नख-गुच्छ-फला,  f. = नख-
निष्पाव.
—नख-छेद,  अस्,  m. nail-paring,  nail-
cutting.
—नख-जाह,  अम्,  n. the root of a nail.
—नख-दारण,  अस्,  m. ‘tearing with the nails, ’
a falcon,  a hawk.
—नख-निकृन्तन,  अस् or अम्, 
m. or n. (?),  a pair of nail-scissors.
—नख-निष्-
पाव,  अस्,  m. or नख-निष्पाविका or नख-
निष्पावी,  f. a kind of pulse.
—नख-पद,  अम्, 
n. the mark of a finger-nail,  a scratch.
—नख-
पर्णी,  f. a species of plant (= वृश्चिका).
—नख-
पुञ्ज-फला,  f. = नख-निष्पाव.
—नख-
पुष्पी,  f. a species of grass (= पृक्का).
—नख-
पूर्विका or नख-फलिनी,  f. = नख-निष्पाव।
—नख-भिन्न,  अस्,  आ,  अम्,  ‘nail-divided, ’ scratched
or torn off with a nail.
—नख-मुच,  अस्,  m. ‘nail-
looser, ’ a bow.
—नखम्-पच,  अस्,  आ,  अम्,  nail-
scalding,  nail-scorching.
—नख-रजनी,  f. a species
of plant and its fruit.
—नख-रञ्जनी,  f. a nail-
parer.
—नख-लेखक,  अस्,  m. a nail-painter.
—नख-लेखा,  f. a scratch
 nail-painting.
—न-
ख-विलेख,  अस्,  m. a scratch
 nail-painting (?).
—नख-विष,  अस्,  आ,  अम्,  having venom in the
nails or claws.
—नख-विष्किर,  अस्,  आ,  अम्,  tearing
or rending with the claws
 (अस्),  m. a bird of prey.
—नख-वृक्ष,  अस्,  m. a species of plant (=
नील-वृक्ष).
—नख-व्रण,  अम्,  n. ‘nail-wound, ’
a scratch.
—नख-शङ्ख,  अस्,  m. a small shell.
—नखांशु (°ख-अं°),  उस्,  m. elegance or bright-
ness of the finger-nails.
—नखाङ्क (°ख-अङ्°), 
अम्,  n. ‘nail-mark, ’ a scratch
 a sort of perfume (=
व्याघ्र-नखी).
—नखाङ्ग (°ख-अङ्°),  अम्,  n.
a kind of perfume (= नली).
—नखा-नखि,  ind.
nail against nail,  (a fight with) mutual scratching, 
scratching one another.
—नखायुध (°ख-आय्°), 
अस्,  आ,  अम्,  ‘claw-armed, ’ using the nails or claws as
weapons
 (अस्),  m. an animal which uses its claws
as weapons,  any beast or bird having talons
 a tiger
a lion
 a cock
 a monkey,  &c.
—नखायुध-त्व, 
अम्,  n. the state of being claw-armed or of using claws
as weapons.
—नखारि (°ख-अरि),  इस्,  m.,  N. of
one of the attendants of Śiva.
—नखालि,  इस्,  m. or
नखालिका (°ख-आल्°),  f. a small shell
 [cf. नख-
शङ्ख।]
—नखाशिन् (°ख-आश्°),  ई,  m. ‘eating
with claws, ’ an owl (as using its claws in feeding).

Macdonell

English

 नख nakhá,  m.
  n.
  nail (of finger or toe),  claw
 🞄talon
 spur of a cock: -khādin,  a.
  biting 🞄the nails
 -nyāsa,  m.
  impact of the nails
 🞄-pada,  n.
  nail-mark,  scratch: -sukha,  a.
  🞄soothing to the scratches.

Benfey

English

 नख नख, 
 I. m.
  and n.
  A nail of
a finger or of a toe,  Man.  4,  35.
 II.
n.
  and f.
  खी,  A certain perfume. --
 Comp.
 
अग्र-,  the point of a nail,  Rām. 
2,  9,  43. पञ्चनख,  i. e.
पञ्चन्-, 
m.
  a beast having five claws,  Man.  5, 
17.
सूर्प-,  f.
  खा,  the sister of
Rāvaṇa.
हस्तिनख-,  i. e.
हस्तिन्-,  n.
  a
sort of covered way,  covering the access
to the gate of a fort or town.  -- Cf. 
O.H.G. nagal
 A.S. naegel
 ὄνυξ,  ὀνύχιον
Lat. ungula.

Hindi

नाखून

Apte Hindi

Hindi

नखः
पुं*
  - "नह् +  ख,  हकारस्यलोपः"
"हाथ या पैर की अंगुली का नाखून,  पंजा,  नखर"

नखः
पुं*
  - "नह् +  ख,  हकारस्यलोपः"
बीस की संख्या

नखम्
नपुं*
   - "नह् +  ख,  हकारस्यलोपः"
"हाथ या पैर की अंगुली का नाखून,  पंजा,  नखर"

नखम्
नपुं*
   - "नह् +  ख,  हकारस्यलोपः"
बीस की संख्या

नखः
पुं*
  - -
"भाग,  अंश"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಖ /ಉಗುರು
निष्पत्तिः - > प्रकृत्या भवति (६-३-७५)
व्युत्पत्तिः - > न खमस्य
प्रयोगाः - > "कामिनामनिभृतान्यपि रम्भास्तम्भकोमलतलेषु नखानि"
उल्लेखाः - > माघ० १०-६६
नख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಷಂಡ
नख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಗಂಧದ್ರವ್ಯ
विस्तारः - > "नखं तु गन्धद्रव्ये स्यान्नखः करजषण्डयोः" - विश्व० ।

L R Vaidya

English

 naKa {% (I) m.n. %} 1. A nail of a finger or of a toe,  a claw,  a talon,  M.iv.35,  R.ii.31,  xii.22
 2. the number ‘twenty.’

 naKa {% (II) m. %} A part,  a portion.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२०,  अङ्गुल,  करज,  कृति,  नख,  नखर

Bopp

Latin

 नख m. n. unguis. (Lith. nága-s id.
 russ. nogotj
 gr.
ὈΝΥΧ,  praefixo ο
 lat. unguis
 hib. ionga fortasse litte-
ris transpositis e nioga
 de nostro Nagel v. sq.)

Indian Epigraphical Glossary

English

 nakha (IE 7-1-2),  ‘twenty’.

Lanman

English

 nakhá,  m. n. nail (on fingers or toes)
claw
 talon. [cf. ὄνυξ,  stem ὀ-νυχ,  Lat.
unguis,  ‘nail,  claw’
 AS. nœgel,  Eng. nail.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 नख m. n. °Nägelmal,  S I,  15,  2
 H XVII,  102
 XLIII,  177.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
कामाङ्कुशो महाराजः करजो नखरो नखः ।
करशूको भुजाकण्टः पुनर्भवपुनर्नवौ ॥ ५९४ ॥
-wordlist-
 
कामाङ्कुश (पुं),  महाराज (पुं),  करज (पुं),  नखर (पुं),  नख (पुं),  करशूक (पुं),  भुजाकण्ट (पुं),  पुनर्भव (पुं),  पुनर्नव (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कामाङ्कुश
कामाङ्कुश,  कररुह,  पुनर्नव,  पाणिज,  नख,  नखर
कामाङ्कुशाः कररुहाः पुनर्नवाः पाणिजा नखा नखराः ॥ ५११ ॥
verse 2.1.1.511
page 0059

Vedic Reference

English

 Nakha denotes either the ‘nail’ of a man, ^1 or the ‘claw’ of
a wild beast,  such as a tiger.^2 The trimming (nikṛntana)^3 of
the nails was a regular part of the toilet of the Vedic Indian, 
especially on occasions of special sanctity,  when it accompanied
the cleansing of the teeth.^4
1) Rv. i. 162,  9
 x. 163,  5
 Av. ii. 33, 
6,  etc.
2) Rv. iv. 3,  3. Cf. x. 28,  10,  of the
eagle's talon.
3) Chāndogya Upaniṣad,  vi. 1,  6.
4) Taittirīya Saṃhitā,  ii. 5,  1,  7
Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iii. 6,  2,  etc.
Śatapatha Brāhmaṇa,  ii. 1,  3,  4.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  नखः
Root:  नख
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ part
⇒ claw
⇒ portion
Shloka(s): 
2|6|83|1 ► पुनर्भवः कररुहो नखोऽस्त्री नखरोऽस्त्रियाम्। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|83|1 ⇢ पुनर्भवः (पुनर्भव) (पुं) ⇒ new birth, born again, finger-nail, transmigration, species of punarnavA with red flowers
➠ 2|6|83|1 ⇢ कररुहः (कररुह) (पुं) ⇒ paw, finger-nail, growing from the hand, one of the  ingredient of the Mosaic incense [Unguis Odoratus - Bot.]
➠ 2|6|83|1 ⇢ नखः (नख) (पुं)
➠ 2|6|83|1 ⇢ नखम् (नख) (नपुं)
➠ 2|6|83|1 ⇢ नखरः (नखर) (पुं) ⇒ nail, curved, crooked, finger nail, curved knife, claw  nail-scratch, shaped like a claw
➠ 2|6|83|1 ⇢ नखरम् (नखर) (नपुं) ⇒ nail, curved, crooked, finger nail, curved knife, claw  nail-scratch, shaped like a claw
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अङ्गुली
परा_अपरासंबन्धः ➡ देहावयवः
उपाधि ➡ अवयवः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नख,  सर्पणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) प्रणखति । इति दुर्गादासः ॥

 नखं,  क्ली,
   पुं,
   (नह्यते इव शरीरे । नह बन्धे +“नहेर्हलोपश्च ।” उणां ५ । २३ । इति खःहलोपश्च ।) अङ्गुलीकण्टकः । नह इतिहिन्दी भाषा । तत्तु उपधातुविशेषः गर्भस्थ-बालकस्य षष्ठमासे भवति । इति सुखबोधः ॥
तत्पर्य्यायः । पुनर्भवः २ कररुहः ३ नखरः ४इत्यमरः । २ । ६ । ८३ ॥
 कामाङ्कुशः ५ करजः६ पाणिजः ७ अङ्गुलीसम्भूतः ८ पुनर्नवः ९ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 कराग्रजः १० करकण्टकः११ स्मराङ्कुशः १२ रतिरथः १३ करचन्द्रः १४कराङ्कुशः १५ । इति शब्दरत्नावली ॥
 * ॥
रतिक्रीडायां नखाघातस्थानानि यथा,  --“नखाघातः प्रदातव्यो यथास्थानानि कर्म्मसु ।पार्श्वयोः स्तनयोश्चैव ऊरौ चैव नितम्बके ॥
कक्षस्थले च कर्णान्ते कपाले बाहुमूलके ।ग्रीवायां कण्ठदेशे च नखाघातं समाचरेत् ॥
तथा सर्व्वशरीरेषु नखं दद्यात् शनैः शनैः ॥
”इति कामशास्त्रम् ॥
“न नखैर्विलिखेद्भूमिं गाञ्च सद्वेशयेन्नहि ।न स्वाङ्गे नखवाद्यं वै कुर्य्यान्नाञ्जलिना पिबेत् ॥
”इति कूर्म्मे उपविभागे १५ अध्यायः ॥

 नखं,  क्ली,
   स्त्री,
   (नखमिव आकृतिरस्त्यस्येति ।अच् ।) नखीनामगन्धद्रव्यम् । नखी इतिख्यातः । तत्पर्य्यायः । शुक्तिः २ शङ्खः ३ खुरः४ कोलदलम् ५ । इत्यमरः । २ । ४ । १३० ॥
करजाख्यः ६ अश्वखुरः ७ नखः ८ व्याघ्रनखः९ नखी १० ।“द्विधा शङ्खनखाख्योऽन्यः शुक्त्याख्यो वदरीच्छदः ।”इति रत्नमालायाम् । १४४ ॥
कररुहः ११ सिम्बी १२ शफः १३ चलः १४कोशी १५ करजः १६ हनुः १७ नागहनुः १८पाणिजः १९ वदरीपत्रः २० रूप्यः २१ पण्य-विलासिनी २२ सन्धिनालः २३ पाणिरुहः २४ ।इति राजनिर्घण्ठः ॥
 व्याघ्रायुधम् २५ चक्रकार-कम् २६ शङ्खनखः २७ नखरी २८ । इति शब्द-रत्नावली ॥
 अपि च । अथ नखनखीगन्ध-द्रव्यम् ।“नखं व्याघ्रनखं व्याघ्रायुधं तञ्चक्रकारकम् ।नखं स्वल्पं नखी प्रीक्ता हनुर्हट्टविलासिनी ॥
नखद्वयं ग्रहश्लेष्मवातास्रज्वरकुष्ठहृत् ।लघूष्णं शुक्रलं वर्ण्यं स्वादुव्रणविषापहम् ॥
अलक्ष्मीमुखदौर्गन्ध्यं हृत्पाकरसयोः कटुः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
स्वल्पनखस्य पर्य्यायः । नखी १ हनुः २ हट्ट-विलासिनी ३ । तयोर्गुणाः । ग्रहश्लेष्मवातास्र-ज्वरकुष्ठनाशित्वम् । लघुत्वम् । उष्णत्वम् । शुक्र-लत्वम् । वर्ण्यत्वम् । स्वादुत्वम् । व्रणविषालक्ष्मी-मुखदौर्गन्ध्यनाशित्वम् । पाकरसयोः कटुत्वञ्च ।इति भावप्रकाशः ॥
 कण्डुभूतविनाशित्वम् ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 रक्षोघ्नत्वम् । इति राज-वल्लभः ॥
 * ॥
“शैलरुहं व्याघ्रनखं हनुहट्टविलासिनी ।शुषिराञ्जनकेशी च कपोताङ्घ्रिर्नली खुरः ॥
स्वल्पपत्रस्त्वसौ शुक्तिर्नखरी वदरीच्छदा ।महांस्त्वसौ शङ्खनखः शङ्खाख्यो गन्धसारणः ॥
”इति भरतधृतवाचस्पतिः ॥

 नखः,  पुं,
   (नह्यतेऽनेनेति । नह + खः । हस्यलोपः ।) खण्डम् । इति हेमचन्द्रः । ३ । २५८ ॥
(नखीनामगन्धद्रव्यम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नख सर्पणे भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् । नखति अनखीत् अनाखीत्ननाख नेखतुः । अणोपदेशत्वात् न णत्वं प्रनखति ।

 नख पु०
  न०
  न खं “छिद्रमत्र नभ्राडित्यादि” पा० नञो ननलोपः नखन्यते खन--ड वा नह बन्धने “नहेर्लोपश्च”ख वा उणा० । १ करजे कराङ्गुल्यग्रस्ये कण्टके अमरः ।“कामिनामनिभृतान्यपि रम्भास्तम्भकोमलतलेषु नखानि”माघः “न च्छिन्द्यान्नखलोमानि दन्तैर्नोत्पाटयेन्नखान्”मनुः “नखक्षतानीव वनस्थलीनाम्” कुमा० “ऐन्द्रिः किन्तनखैस्तस्या विददार स्तनौ द्विजः” रघुः “न नखैर्विलिखेद्भू-मिम्” कूर्मपु०  । खाङ्गत्वेऽपि उपसमर्जने क्रोडा० स्त्रियांङीषोनिषेधे संज्ञायां “नखमुखात् संज्ञायाम्” नियमात्ङीष् । शूर्पणखा गौरमुखा असंज्ञायान्तु ताम्रानखीकन्या सि० कौ० । नखस्य मूलं कर्णा० जाहच् । नख-जाह तन्मूले न०
  “लोष्ट्रमर्द्दी तृणच्छेदी नखस्वादीच यो नरः” मनुना तस्य दन्तेन खादनं निषिद्धम् ।२ खण्डे पु०
  हेम० ३ शुक्तिकायां गन्धद्रव्यभेदे न०
  स्त्री०स्त्रियां बह्वा० ङीप् । “द्विधा शङ्खनखाख्ान्याशुक्त्याख्या वदरीच्छदा” रत्नमा० “खल्पपत्रस्त्वसौ शुक्ति-र्नखरी वदरच्छदा । महांस्त्वसौ शङ्खनखः शङ्खाख्योगन्धसारणः” शब्दार्थचि० “नखद्वयं ग्रहश्लेष्मवातास्र-ज्वरकुष्ठहृत् । लघूष्णं शुक्रलं वर्ण्यं स्वादु व्रणविषा-पहम् । अलक्ष्मीमुखदौर्गन्ध्यहृत् पाकरसयोः कदु”भाव० तद्गुणा उक्ताः ।

Capeller

German

 नख॑ m.
  n.
  (adj. —° f.
  ई) Nagel (an Finger
und Zehe),  Kralle.

Grassman

German

 nakhá [Cu. 〔447〕 und 〔S. 331. 392〕
 Grundform *nagha],  m. n.,  1〉 Nagel (an Fingern und Zehen)
 2〉 Kralle (des Vogels). Nach Fick (unter nagh) ist der Grundbegriff: der kratzende [sanskr. nagha in nagha-mārá = lit. në́ẓa-s Krätze].
-ám 2〉 {854, 10}.
-ébhias [Ab.] 1〉 {989, 5}.
-éṣu 1〉 {162, 9}.

Burnouf

French

 नख नख m.
  n.
  ongle. -- M. partie,  portion.  -- F.
नखी et. n.
  नख sorte de parfum. 
		 Gr.
ὄνυξ
 lat. unguis.
नखकुट्ट m.
  (कुट्ट्) barbier
 pédicure.
नखदारण m.
  (धृ) faucon. 
नखमुच m.
  (मुच्) arc.
नखर m.
  (sfx. र) ongle.
		 Sorte de parfum. 
		 Germ. 
nagel.
नखरायुध m.
  (आयुध) lion
		 bête de proie,  en
gén. 
नखशङ्ख m.
  petite coquille.
नखाङ्क m.
  (अङ्क) sorte de parfum. 
नखालि m.
  (आलि) petite coquille.
नखाशिन् m.
  (अश्) chouette [qui se sert de ses griffes pour
manger].

Stchoupak

French

 नख-
 m.
  nt. (ifc. f.
  -ई-) ongle,  griffe,  éperon 
 -आनि कृ-
ou कॢप्- tailler les ongles 
 -इन्- a. muni d'ongles,  de griffes.
°खादिन्- a. qui ronge les ongles.
°च्छेदन- nt. fait de couper les ongles.
°न्यास- m.
  fait d'enfoncer les griffes.
°पद- nt. trace d'ongles,  égratignure.
°विष्किर- m.
  oiseau qui déchire avec ses griffes,  oiseau de proie.
नखाग्र- nt. bout de l'ongle.
नखाघात- m.
  écorchure,  blessure faite avec les ongles ou les
griffes.
नखाङ्क- m.
  = °पद-।
नखायुध- a. armé de griffes 
 m.
  animal muni de griffes,  singe,  tigre
 
 -त्व- nt. fait d'être armé de griffes.
नखं-पच- a. qui échaude ou brûle les ongles.
नखा-नखि adv. à coups d'ongles ou de griffes.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.