| YouTube Channel

ध्यानम् (dhyAnam)

 
Hindi
Hindi
ध्यान
Apte Hindi
Hindi
ध्यानम्
नपुं*
 - ध्यै + ल्युट्
"मनन, विमर्श, विचार, चिन्तन"
ध्यानम्
नपुं*
 - ध्यै + ल्युट्
"विशेष रूप से सूक्ष्मचिंतन, धार्मिक मनन"
ध्यानम्
नपुं*
 - ध्यै + ल्युट्
दिव्य अन्तर्ज्ञान या अन्तर्विवेक
ध्यानम्
नपुं*
 - ध्यै + ल्युट्
किसी देवता की व्यक्तिगत उपाधियों का मानसिक चिन्तन
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ध्यानम्
noun
मनसः एकस्मिन् एव आलम्बने आधानम्।
"ध्यानेन विना सफलता प्राप्तुं न शक्यते।"
Synonyms:
 ध्यानम्, ध्यानयोगः
noun
धारणाविषये एकप्रत्ययसन्ततिः अथवा अद्वितीयवस्तूनि विच्छिद्य विच्छद्य आन्तरेन्द्रियवृत्तिप्रवाहरूपा समाधेः पूर्वावस्था।
महात्मा ध्याने लीनः।/ "प्राणायामैर् द्वादशभिर् यावत्कालो हृतो भवेत्। यस् तावत्कालपर्यन्तं मनो ब्रह्मणि धारयेत्। तस्यैव ब्रह्मणा प्रोक्तं ध्यानं द्वादश धारणाः॥
Synonyms:
 ध्यानम्, चिन्तनम्, चिन्तना, आध्यानम्
noun
धारणाविषये अन्यनिस्पृहा विषयान्तरेण अव्यवधीयमाना एकप्रत्ययसन्ततिः।
"रमेशः ध्यानं दत्वा पठति। /ध्येये सक्तं मनो यस्य ध्येयम् एव अनुपश्यति नान्यं पदार्थं जानाति ध्यानम् अतत् प्रकीर्तितम्।"
Synonyms:
 चिन्तनम्, चिन्ता, विचारणम्, विचारणा, विचारः, ध्यानम्, अभिध्यानम्, आध्यानम्, भावना, मननम्, मनोव्यापारः, अन्तःकरणव्यापारः, चित्तव्यापारः, चित्तचेष्टा, मनचेष्टा, अन्तःकरणचेष्टा
noun
विचारणस्य क्रिया।
"चिन्तनाद् पश्चात् अस्य प्रश्नस्य समाधानम् प्राप्तम्।"
Tamil
Tamil
த்4யானம் : தியானித்தல், ஆலோசித்தல், சிந்தித்தல்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: ध्यानम्
Root: ध्यानम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ Yoga personified
⇒ follower of the yoga system
Shloka(s):
3|3|22|2 ► योगः सन्नहनोपायध्यानसङ्गतियुक्तिषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|22|2 ⇢ योगः (योग) (पुं) ⇒ Yoga personified, follower of the yoga system
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ध्यै चिन्तायाम्”@} 2 ध्यायकः-यिका, ध्यापकः-पिका, दिध्यासकः-सिका, दाध्यायकः-यिका
ध्याता-त्री, ध्यापयिता-त्री, दिध्यासिता-त्री, दाध्यायिता-त्री
ध्यायन्-न्ती, ध्यापयन्-न्ती, दिध्यासन्-न्ती
-- ध्यास्यन्-न्ती-ती, ध्यापयिष्यन्-न्ती-ती, दिध्यासिष्यन्-न्ती-ती
-- ध्यापयमानः, ध्यापयिष्यमाणः, -- दाध्यायमानः, दाध्यायिष्यमाणः
3 सुधीः 4 -सुधियौ-सुधियः
-- -- 5 6 ध्यातम्-तः, ध्यापितः, दिध्यासितः, दाध्यायितः-तवान्
7 दूढ्यः, मध्यः, 8 धीवा-धीवरी, 9 आढ्यः, ध्यापः, दिध्यासुः, दाध्यः
ध्यातव्यम्, ध्यापयितव्यम्, दिध्यासितव्यम्, दाध्यायितव्यम्
ध्यानीयम्, ध्यापनीयम्, दिध्यासनीयम्, दाध्यायनीयम्
10 ध्येयम्, ध्याप्यम्, दिध्यास्यम्, दाध्याय्यम्
11 ईषद्ध्यानः-दुर्द्ध्यानः-सुध्यानः
-- -- ध्यायमानः, ध्याप्यमानः, दिध्यास्यमानः, दाध्याय्यमानः
ध्यायः, ध्यापः, दिध्यासः, दाध्यायः
ध्यातुम्, ध्यापयितुम्, दिध्यासितुम्, दाध्यायितुम्
ध्यातिः, सन्ध्या, ध्यापना, दिध्यासा, दाध्याया
ध्यानम्, ध्यापनम्, दिध्यासनम्, दाध्यायनम्
12 ध्यात्वा, ध्यापयित्वा, दिध्यासित्वा, दाध्यायित्वा
आध्याय, अभिध्याप्य, आदिध्यास्य, आदाध्याय्य
13 ध्यायम् २, ध्यात्वा २, ध्यापम् २, ध्यापयित्वा २, दिध्यासम् २, दिध्यासित्वा २, दाध्यायम् २
दाध्यायित्वा २। 14
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९२५)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९०८। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[४। ‘ध्यायतेः सम्प्रसारणं च’ (वा। ३-२-१७८) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु क्विप्प्रत्ययः, सम्प्रसारणम्, पूर्वरूपादिकं च। द्विवचनादिषु ‘न भूसुधियोः’ (६-४-८५) इति यणो निषेधात् ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इति इयङ्।]]
04
=>
 [[आ। ‘निद्रायदिन्दीवरभाजि मज्जन्नध्राणधीस्तत्र च तं ददर्श।।’ धा। का। २।३०।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०८१७+ २३]
06
=>
 [[१। ‘संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः’ (८-२-४३) इति निष्ठानत्वे प्राप्ते ‘न ध्याख्यापॄ--’ (८-२-५७) इति तस्य निषेधः।]]
07
=>
 [[२। दुष्टं ध्यायतीति दूढ्यः। ‘आतोऽनुपसर्गे--’ (३-२-३) इति कः। पृषोद- रादिषु ‘दुरो दाशनाशदभदृयेषु--’ (वा। ६-३-१०९) इति वचनात् ढत्वमुत्वं च। ‘मां ध्यायतीति मध्यः इत्यत्राप्येवमेव कप्रत्ययः।’ इति क्षीरस्वामी। अत्र, अस्मच्छब्दप्रकृतेः ‘म’ इति कथमादेश इति न ज्ञायते।]]
08
=>
 [[३। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति क्वनिपि सम्प्रसारणे रूपम्। स्त्रियाम्, ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीब्रेफौ।]]
09
=>
 [[४। आध्यायन्त्येनमिति आढ्यः। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कप्रत्ययः। पृषोदरादित्वान्मूर्धन्यः।]]
10
=>
 [[५। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्प्रत्यये, ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इतीकारे गुणे च रूपम्।]]
11
=>
 [[६। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच्।]]
12
=>
 [[आ। ‘प्रस्कन्दिकामिव प्राप्तो ध्यात्वा ब्रूते स्म जाम्बवान्।’ भ। का। ७। ७४।]]
13
=>
 [[B। ‘ध्यायं ध्यायं परं ब्रह्म स्मारं स्मारं गुरोर्गिरः।’ प्रौढमनोरमा।]]
14
=>
 [पृष्ठम्०८१८+ २७]