धैर्य (dhairya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 धैर्य्य n.
  (-र्य्यं) Steadiness,  firmness.
 E.
  धीर firm.  ष्यञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 1 धै॑र्य n.
  wisdom,  prudence.

 2 धैर्य n.
  firmness,  constancy,  courage,  calmness, 
gravity (also °ता f.
 ),  p.
  °वन्त्.

Yates

English

 धैर्य्य (र्य्यं) 1.
n.
  Steadiness,  firmness.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

धैर्य 	-	 dhairya 	-	 n.
  	-	 firmness
सार 	-	  sAra 	-	 adj.
  	-	 firmness
निश्चिन्ता 	-	  nizcintA 	-	 f.
  	-	 firmness
निष्ठा 	-	  niSThA 	-	 f.
  	-	 firmness
धृति 	-	  dhRti 	-	 f.
  	-	 firmness
सुदृढता 	-	  sudRDhatA 	-	 f.
  	-	 firmness
अप्रकम्पता 	-	  aprakampatA 	-	 f.
  	-	 firmness
अव्यथा 	-	  avyathA 	-	 f.
  	-	 firmness
अह्वला 	-	  ahvalA 	-	 f.
  	-	 firmness
गाढता 	-	  gADhatA 	-	 f.
  	-	 firmness
दिधि 	-	  didhi 	-	 f.
  	-	 firmness
धारणा 	-	  dhAraNA 	-	 f.
  	-	 firmness
विष्टब्धता 	-	  viSTabdhatA 	-	 f.
  	-	 firmness
सारता 	-	  sAratA 	-	 f.
  	-	 firmness
स्तब्धि 	-	  stabdhi 	-	 f.
  	-	 firmness
स्थास्नुता 	-	  sthAsnutA 	-	 f.
  	-	 firmness
अव्यथ 	-	  avyatha 	-	 m.
  	-	 firmness
उत्साह 	-	  utsAha 	-	 m.
  	-	 firmness
घनसारभाव 	-	  ghanasArabhAva 	-	 m.
  	-	 firmness
द्रढिमन् 	-	  draDhiman 	-	 m.
  	-	 firmness

 
   धैर्य  dhairya  n.
    constancy    
   व्यावस्थिति  vyAvasthiti f.
   constancy    
   धृति  dhRti f.
   constancy   
   संस्थिति  saMsthiti f.
   constancy    
   स्थिति  sthiti f.
   constancy   
   धैर्यता  dhairyatA f.
   constancy    
   व्यवस्थितवस्थिति  vyavasthitavasthiti f.
   constancy   
   सदागति  sadAgati f.
   constancy    
   व्यवस्था  vyavasthA f.
   constancy   
   धीरभाव  dhIrabhAva m.
   constancy    
   स्थैर्य  sthairya n.
   constancy   
   ध्रौव्य  dhrauvya n.
   constancy    
   स्थिरता  sthiratA n.
   constancy  [ Phys. ]  
   नैष्ठ्य  naiSThya n.
   constancy    
   व्यववस्थान  vyavavasthAna n.
   constancy   
   शाश्वतत्व  zAzvatatva n.
   constancy    
   सातत्य  sAtatya n.
   constancy   
   स्थायित्व  sthAyitva n.
   constancy    
   स्थिरत्व  sthiratva n.
   constancy   
   अन्तर्धैर्य  antardhairya n.
   inner firmness or constancy    
   धैर्यधर  dhairyadhara adj.
   possessed of firmness or constancy   
   धृतिगृहीत  dhRtigRhIta adj.
   armed with constancy and resolution   
   विभिन्नधैर्य  vibhinnadhairya adj.
   having firmness or constancy shaken  
   धृतिमय  dhRtimaya adj.
   consisting of constancy or contentment   
   महासत्त्वता  mahAsattvatA f.
   constancy of character and the containing large animals     
            

 
   धैर्य   dhairya   n.
   constancy   
   धैर्य   dhairya   n.
   durability    
   धैर्य   dhairya   n.
   firmness   
   धैर्य   dhairya   n.
   daring    
   धैर्य  dhairya  n.
   fortitude  
   धैर्य  dhairya  n.
   gravity   
   धैर्य  dhairya  n.
   patience  
   धैर्य  dhairya  n.
   intelligence   
   धैर्य  dhairya  n.
   courage  
   धैर्य  dhairya  n.
   bravery   
   धैर्य  dhairya  n.
   precision of diction  
   धैर्य  dhairya  n.
   calmness   
   धैर्य  dhairya  n.
   forethought     
            

Wilson

English

 धैर्य्य
n.
  (-र्य्यं) Steadiness,  firmness.
E.
  धीर firm,  ष्यञ् aff.
  

Apte

English

धैर्यम् [dhairyam],  [धीरस्य भावः कर्म वा ष्यञ्]

Firmness,  durability,  strength,  constancy,  steadiness,  stability,  fortitude,  courage
 धैर्यमवष्टभ्य Pt.*
  1
 विपदि धैर्यम् Bh.*
  2.63

Calmness,  composure.

Gravity,  patience.

Inflexibility. उदस्य धैर्यं दयितेन सादरम् Ki.*
  8.5.

Boldness,  forwardness
 तस्मादस्याः कुमुदविशदार्न्यहसि त्वं न धैर्यान्मोघीकर्तुं चटुलशफरोद्वर्तनप्रेक्षितानि Me.*
  4. (धार्ष्ट्य Malli.). Comp.
   -कलित a.
  steady,  calm
 अवधीर्य धैर्यकलिता दयितम् Śi.*
  9.59.-वृत्तिः Steady conduct,  composure
 संजातवेपथुभिरुज्झित- धैर्यवृत्तिरिच्छामि चैनमदयं परिरब्धुमङ्गैः V.*
  5.9.

Apte 1890

English

 धैर्यं [धीरस्य भावः कर्म वा ष्यञ] 1 Firmness,  durability,  strength,  constancy,  steadiness,  stability,  fortitude,  courage
 धैर्यमवष्टभ्य Pt. 1
 विपदि धैर्यं Bh. 2. 63
 so धैर्यवृत्ति Śi. 9. 59. 
2 Calmness,  composure. 
3 Gravity,  patience. 
4 Inflexibility. 
5 Boldness,  forwardness
 Me. 40 (धाष्ट्ये Malli.). 

Monier Williams Cologne

English

 1. धै॑र्य n.
  (1. धी॑र) intelligence,  forethought (opp.  to माल्व्य),  VS.
 
 Kāṭh.
 

 2. धैर्य n.
  (2. धीर) firmness,  constancy,  calmness,  patience,  gravity,  fortitude,  courage,  (°र्यं-√ कृ or अव-लम्ब् or आ-लम्ब्,  to compose one's self,  gather courage),  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 precision of diction,  Śikṣ.

Monier Williams 1872

English

 धैर्य 1. धैर्य,  अम्,  n. (fr. धीर),  firmness, 
durability,  steadiness,  stability,  strength,  consistency, 
constancy
 calmness
 gravity
 patience
 fortitude, 
courage
 inflexibility
 precision of diction
 (Ved.)
intelligence,  forethought.
—धैर्य-कलित,  अस्,  आ, 
अम्,  assuming firmness or composure,  endowed with
calmness.
—धैर्य-ध्वंस,  अस्,  m. failure of
courage.
—धैर्य-मित्र,  अस्,  m.,  N. of a poet.
—धैर्य-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessed of firmness or
patience,  firm,  steady.
—धैर्य-वृत्ति,  इस्,  इस्,  इ,  of
steady conduct,  steadily behaved.

Macdonell

English

 धैर्य dhair-ya,  n.
  firmness,  steadfastness,  🞄constancy,  fortitude
 gravity,  resolute bearing
 🞄obstinacy: -tā,  f.
  perseverance
 -dhara,  🞄a.  steady,  constant,  persevering
 -vat,  a.
  id.
 🞄-vṛtti,  a.
  steadily conducted.

Benfey

English

 धैर्य धैर्य,  i. e. धीर + य,  n.
 
 1.
Gravity,  Hariv. 8408.
 2. Firmness, 
constancy,  MBh. 3,  17381
 Rām.  2,  63, 
47.
 3. Courage,  Pañc. 21,  8.
 -- Comp.
 
अ-,  n.
  perturbation of mind,  Man.  12,  32.

Hindi

साहस

Apte Hindi

Hindi

धैर्यम्
नपुं*
   - धीर +   ष्यञ्
"दृढ़ता,  टिकाऊपन,  सामर्थ्य,  ठोसपन,  स्थिरता,  स्थायिता,  धीरज,  साहस"

धैर्यम्
नपुं*
   - धीर +   ष्यञ्
"शान्ति,  स्वस्थता"

धैर्यम्
नपुं*
   - धीर +   ष्यञ्
"गुरुत्वाकर्षण शक्ति,  सहिष्णुता"

धैर्यम्
नपुं*
   - धीर +   ष्यञ्
अनम्यता

धैर्यम्
नपुं*
   - धीर +   ष्यञ्
"हिम्मत,  दिलेरी"

धैर्यम्
नपुं*
   -  धीरस्य भावः+ष्यञ्
"दृढ़ता,  सामर्थ्य,  टिकाऊपन"

धैर्यम्
नपुं*
   -  धीरस्य भावः+ष्यञ्
"स्वस्थचित्तता,  प्रशान्ति"

धैर्यम्
नपुं*
   -  धीरस्य भावः+ष्यञ्
साहस

Shabdartha Kaustubha

Kannada

धैर्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಚ್ಚು /ಗುಮ್ಡಿಗೆ /ಹೆದರಿಸುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > "ष्यञ्"(५-१-१२४)
व्युत्पत्तिः - > धीरस्य भावः
प्रयोगाः - > "अवधीर्य धैर्यकलिता दयितं विदधे विरोधमथ तेन सह"
उल्लेखाः - > माघ० ९-५९
धैर्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ತವು ವಿಕಾರ ಹೊಣ್ದಿರುವುದು /ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದು
प्रयोगाः - > "मनसो निर्विकारत्वं धैर्यं सत्स्वपि हेतुषु" । "न जगाम विस्मयवशं वशिनां न निहन्ति धैर्यमनुभावगुणः" ।
उल्लेखाः - > २)किरा० ६-२८
धैर्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಕನ ೮ ವಿಧ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಗುಣಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "व्यवसायादचलं धैर्यं विघ्ने महत्यपि" । "आत्मेश्वराणां न हि जातु विघ्नां समाधिभेदप्रभवो भवन्ति" ।
उल्लेखाः - > सा० द० ३-५३,  कुमा० ३-४०
धैर्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಿಕಾನಾಯಕರ ಅಂಗಜ ಮೊದಲಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "औदार्यं धैर्यमित्येते सप्तैव स्युरयत्नजाः"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-९०

L R Vaidya

English

 DErya {% n. %} 1. Firmness,  durability,  strength,  constancy,  imperturbability,  Sis.ix.59,  Am.S.92
calmness
gravity patience
fortitude,  courage
boldness,  forwardness,  Megh.i.40.

Bopp

Latin

 धैर्य n. (a धीर firmus,  s. य) firmitas,  constantia. IN. 5. 55.
SU. 3. 24. N. 3. 17.

Lanman

English

 dhairya,  n. firmness
 earnest or resolute
bearing. [2dhīra,  1211.]

नाममाला

Sanskrit

धैर्य,  शौर्य,  पौरुष
क्षामं शान्तं कृशं क्षीणं हीनं जीर्णं च वैरिणाम् ।
शीर्णावसानं दूनं च धैर्यं शौर्यं च पौरुषे ॥ १७१ ॥
verse 0.1.1.171
page 0083

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 धैर्य्यं,  क्ली,
   (धीरस्य भावः कर्म्म वा । धीर +व्यञ् ।) धीरता । धीरस्य भाव इत्यर्थे ष्ण्य-प्रत्ययः ॥
 तस्य लक्षणं यथा,  --“स्थिरचित्तोन्नतिर्या तु तद्धैर्य्यमिति कीर्त्त्यते ॥
”इत्युज्ज्वलनीलमणिः ॥
(इदं नायकसत्त्वजगुणानामन्यतमः । यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । ५८ ।“शोभा विलासो माधुर्य्यं गाम्भीर्य्यं धैर्य्यतेजसी ।ललितौदार्य्यमित्यष्टौ सत्त्वजाः पौरुषा गुणाः ॥
”तल्लक्षणं यथा,  तत्रैव । ३ । ६३ ।“व्यवसायादचलनं धैर्य्यं विघ्ने महत्यपि ॥
”उदाहरणं यथा,  --“श्रुताप्सरोगीतिरपि क्षणेऽस्मिन्हरः प्रसङ्ख्यानपरो बभूव ।व्यात्मे श्वराणां न हि जातु विघ्नाःसमाधिभेदप्रभवो भवन्ति ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 धैर्य्य न०
  धीरस्य भावः कर्म वा ष्यञ् । १ धृतौ “स्थिराचित्तोन्नतिर्या तु तद्धैर्य्यमिति संज्ञितमिति” भूपालकोषः ।२ अप्रमादे ३ अत्याकुलत्वे ४ विघ्नाद्युपस्थितावपि प्रारब्धा-परित्यागहेतावन्तःकरणवृत्तिविशेषे । ५ निर्विकारचि-त्तत्वे । “मनसो निर्विकारत्वं धैर्य्यं सत्स्वपि हेतुषु”एतदभिप्रायेण “विकारहेतौ सति विक्रियन्ते येषां नचेतांसि तएव धीराः” इति कुमा० उक्तम् । “कुर्य्यां हर-स्यापि पिनाकपाणेर्वैर्य्यच्युतिं के मम धन्विनोऽन्ये”कुमा० । “अवधीर्य धैर्यकलिता दयितम्” माघः । ६ नाय-कयोर्गुणभेदे धीरताशब्दे दृश्यम् । ७ पुरुषगुणभेदेयथा “शोभा विलासो माधुर्य्यं गाम्भीर्य्यं धैर्य्यतेजसी । ललितौदार्य्यमित्यष्टौ सत्वजाः पौरुषा गुणाः”इत्युद्दिश्य “व्यवसायादचलनं धैर्य्यं विघ्ने महत्यपि”सा० द० लक्षितम् उदाहृतञ्च “श्रुताप्सरोगीतिरपिक्षणेऽणिन् हरः प्रसंख्यानपरो बभूव । आत्मेश्वराणां नहि जातु विघ्नाः समाधिभेदप्रभवो भवन्ति” । स्वार्थेघ्यञ् । पुरुषमेधयज्ञे ८ हौम्यदेवभेदे पु०
  । तदुपक्रमे“मेधायै रथकारं धैर्य्याय तक्षाणम्” यजु० ३० । ७

Capeller

German

 1. धै॑र्य n.
  Verständigkeit,  Weisheit.

 2. धैर्य n.
  Festigkeit,  Ernst,  Ruhe,  Standhaftigkeit, 
Mut.

Burnouf

French

 धैर्य धैर्य n.
  (धीर
 sfx. य) solidité.
Fermeté.

Stchoupak

French

 धैर्य-
 nt. fermeté,  constance 
 calme,  sang-froid,  endurance,  patience, 
courage,  gravité 
 -ता- f.
  constance,  persévérance 
 -वन्त्- a. doué
de fermeté,  etc.
°कलित- a. v. qui a rassemblé ses forces,  ferme,  calme.
°वृत्ति- f.
  conduite ou attitude calme,  ferme.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.