| YouTube Channel

धृतिः (dhRtiH)

 
Apte
English
धृतिः [dhṛtiḥ],
f.
 [धृ-क्तिन्]
Taking, holding, seizing.
Having, possessing.
Maintaining, supporting.
Firmness
steadiness, constancy.
Fortitude, energy, resolution, courage, self-command. भज धृतिं त्यज भीतिमहेतुकाम्
N.*
 4.15
Bg.*
 16.3
Ki.*
 6.11
R.*
 8.66.
Satisfaction, contentment, pleasure, happiness, delight, joy
धृतेश्च धीरः सदृशीर्व्यधत्त सः
R.*
 3.1
16.82
न चक्षुर्बध्नाति धृतिम्
V.*
 2.8
Śi.*
 7.1, 14.
Satisfaction considered as one of the 33 subordinate feelings (in Rhetoric)
ज्ञानाभीष्टागमाद्यैस्तु संपूर्णस्पृहता धृतिः । सौहित्यवचनोल्लास- सहासप्रतिभादिकृत् S. D.* 198, 168
cf.
Ki.*
 1.36
R.*
 3.1
Ms.*
 1.116.
A sacrifice.
N.
 of metre
Nm.
consideration, care for
अनादृतस्यामरसायकेष्वपि स्थिता कथं शैलजनाशुगे धृतिः
Ki.*
 14.1.
N.
 of the numeral 18.
N.
 of one of the 16 kalās of the moon.
Comp.
 -गृहीत
a.
 armed with constancy and resolution. -मुष्a. destroying all composure, discomposing. -होमः a sacrifice included in the marriage-rites.
Apte 1890
English
धृतिः f. [धृ-क्तिन्] 1 Taking, holding, seizing.
2 Having, possessing.
3 Maintaining, supporting.
4 Firmness
steadiness, constancy.
5 Fortitude, energy, resolution’ courage, self-command
भज धृतिं त्यज भीतिमहेतुकां N. 4. 105
Ki. 6. 11
R. 8. 66.
6 Satisfaction, contentment, pleasure, happiness, delight, joy
धृतेश्च धीरः सदृशीर्व्यधत्त सः R. 3. 10
16. 82
न चक्षुर्बध्नाति धृतिं V. 2. 8
Śi. 7. 10, 14.
7 Satisfaction considered as one of the 33 subordinate feelings (in Rhetoric)
ज्ञानाभीष्टागमाद्यैस्तु संपूर्णस्पृहता धृतिः । सौहित्यवचनोल्लाससहासप्रतिभादिकृत् S. D. 198, 168.
8 A sacrifice.
Comp.
मुष् a. destroying all composure, discomposing.
Hindi
Hindi
दृढ़ता
Apte Hindi
Hindi
धृतिः
स्त्री*
 - धृ + क्तिन्
"रखना, अधिकृत करना"
धृतिः
स्त्री*
 - धृ + क्तिन्
"स्थापित रखना, सहारा देना"
धृतिः
स्त्री*
 - धृ + क्तिन्
"दृढ़ता, स्थिरता, स्थैर्य"
धृतिः
स्त्री*
 - धृ + क्तिन्
"धैर्य, स्फूर्ति, दृढ़संकल्प, साहस, आत्म-संयम"
धृतिः
स्त्री*
 - धृ + क्तिन्
"सन्तोष, तृप्ति, सुख, प्रसन्नता, खुशी, हर्ष"
धृतिः
स्त्री*
 - धृ + क्तिन्
साहित्यशास्त्र में वर्णित ३३ व्यभिचारीभावों में ’ सन्तोष’ की गिनती की गई है।
धृतिः
स्त्री*
 - धृ + क्तिन्
यज्ञ
धृतिः
स्त्री*
 - धृ+क्तिन्
एक छन्द का नाम
धृतिः
स्त्री*
 - धृ+क्तिन्
अठारह की संख्या
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 धृतिः
noun
दक्षप्रजापतेः पुत्री।
"धृतेः वर्णनं पुराणेषु अस्ति।"
Synonyms:
 धृतिः
noun
जयद्रथस्य पुत्रः।
"धृतेः वर्णनं पुराणेषु अस्ति।"
Synonyms:
 ग्रहणम्, ग्रहः, धृतिः, प्रग्रहणम्, समाहारः, प्रग्राहः, संग्रहः, ग्रसनम्
noun
ग्राहस्य क्रिया।
"ये मत्स्यानां ग्रहणं करिष्यन्ति तैः अर्थदण्डः दातव्यः।"
Synonyms:
 पोषणम्, पुष्टिः, धृतिः
noun
भरणस्य क्रिया।
"भोजनेन अस्माकं शरीरस्य पोषणं भवति।"
Synonyms:
 सन्तोषः, संतुष्टिः, सन्तुष्टिः, परितोषः, परितुष्टिः, निवृत्तिः, शांतिः, उपशमः, तोषः, संशमः, स्वास्थ्यम्, धृतिः
noun
मनसः सा अवस्था यस्याः मनुष्यः नन्दति अन्यद् किमपि न इच्छति च।
" संतोषस्य कारणात् मनुष्यः सुखं शान्तिञ्च अनुभवति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: धृतिः
Root: धृति
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ दशशिवाव्ययानि
Meaning(s):
⇒ Quality of Śiva
Shloka(s):
1|1|47|2 ► ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|47|2 ⇢ धृतिः (धृति) (स्त्री) ⇒ Quality of Śiva ⇒ दशशिवाव्ययानि
Related word(s):
isa_k ➡ शिवाव्ययम्
धर्म-धर्मी-भावः ➡ शिवः
उपाधि ➡ शक्तिः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: धृतिः
Root: धृतिः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ soul
⇒ self
⇒ breath
⇒ spirit
⇒ nature
⇒ essence
⇒ character
⇒ peculiarity
⇒ individual soul
Shloka(s):
3|3|109|2 ► आत्मायत्नो धृतिर्बुद्धिः स्वभावो ब्रह्म वर्ष्म च॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|109|2 ⇢ आत्मा (आत्मन्) (पुं) ⇒ soul, self, breath, spirit, nature, essence, character, peculiarity, individual soul
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धृतिः,
पुं,
 (ध्रियते इति । धृ + क्तिन् । अभिधा-नात् पुंस्त्वम् ।) इष्टिः । इति मेदिनी । ते, २९ ॥
(विश्वेदेवविशेषः । यथा, महाभारते । १३ ।९१ । ३० ।“वलं धृतिर्व्विपाप्मा च पुण्यकृत् पावनस्तथा ॥
”चन्द्रवंशीयनृपविशेषस्य विजयस्य पुत्त्रः । यथा, हरिवंशे । ३१ । ५५ ।“विजयस्य धृतिः पुत्त्रस्तस्य पुत्त्रो धृतव्रतः ॥
”निमिवंशीयानामेकतमः । यथा, भागवते । ९ ।१३ । २६ ।“शुनकस्तत्सुतो जज्ञे वीतहव्यो धृतिस्ततः ॥
”यदुवंशीयवभ्रोः पुत्त्रः । इति विष्णुपुराणे ।४ । १२ । १५ । “रोमपादाद्वभ्रुः वभ्रोः पुत्त्रोधृतिः ॥
”)
धृतिः,
स्त्री,
 (धृ + क्तिन् ।) तुष्टिः । (यथा, मनुः ।६ । ९२ ।“धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ।धीर्व्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्म्मलक्षणम् ॥
”)योगभेदः । धैर्य्यम् । (यथा, वाजसनेयसंहिता-याम् । ३४ । ३ ।“यत्प्रज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतंप्रजासु ॥
”)धारणम् । इति मेदिनी । ते, २९ ॥
सुखम् ।इति हेमचन्द्रः । २ । २२२ ॥
(क्रतुः । यथा, कात्यायनश्रौतसूत्रे । २० । २ । ८ ।“राजन्यो धृतिषु युद्धजपयुक्ताः ॥
”)षोडशमातृकान्तर्गतत्रयोदशमातृका । इतिभवदेवः ॥
अष्टादशाक्षरावृत्तिच्छन्दोमात्रम् ।इति छन्दीमञ्जरी ॥
* ॥
धृतियोगजातफलंयथा, --“धृतियोगसमुत्पन्नः प्राज्ञः संहृष्टमानसः ।वावदूकः सभायाञ्च सुशीलो विनयान्वितः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
धारणा । सा त्रिधा । यथा, --“धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥
यया तु धर्म्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्ज्जुन ! ।प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ ! राजसी ॥
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।न विमुञ्चति दुर्म्मेधा धृतिः सा तामसी मता ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् । १८ । ३३-३५ ॥