धू (dhU)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 धू धूनो॑ति धूनुते॑ धुनोति धुनुते (धूव॑ति, 
धुव॑ति,  धुनाति,  धुनीते),  pp.
   धूत॑ & धुत shake,  toss,  agitate
shake off a thing from (2 acc.
 ),  cast away,  remove
 fan,  kindle (fire)
intr.
   struggle,  resist.  I.
  दोधवीति & दोधूयते shake violently, 
flourish,  swing,  fan
 intr.
   move to and fro,  totter,  rush on.  — अप
shake off.  अभि shake,  fan.  अव shake or throw down,  shake off from
(abl. ) upon (loc. ),  reject
 move to and fro,  toss.  व्यव shake off, 
reject,  renounce. आ & व्या shake,  toss,  stir.  उद् rouse up,  stir, 
lift,  swing,  fan,  kindle,  move,  excite
 throw off,  reject.  समुद् shake
up,  raise,  stir,  toss.  निस् shake out or off,  drive away,  remove, 
expel
 swing,  brandish. विनिस् shake off,  drive asunder,  reject
 move
to and fro,  toss.  प्र move onward (tr. ),  blow away or out.  I.
  shake or
blow out (the beard). वि shake,  toss,  swing (M.  also refl.),  fan, 
kindle,  drive asunder or away,  remove,  destroy
 M.
  shake off (1 or 2
acc.
 ),  give up,  renounce. सम् shake towards i.e.
  bestow on (dat.  )
 M.
 
raff up together.  — Cf.  अ॑वधूत,  आधूत,  उद्धूत,  निर्धूत.

Yates

English

 धू (न,  ञ) धूनोति,  नुते 5.
c. To shake
or agitate. So धवति ते 1.
c. धुवति
6.
a. धुनाति नीते 9.
c. धूनयति
धावयति 10.
a. With अव to aban-
don,  to know,  to perceive
 with निर
to destroy
 to go
 with वि to agitate.

Wilson

English

 धू (ञ) धूञ् r. 5th cl. (धूनोति धूनुते) r. 6th cl.
(धूवति) r. 9th cl. (धुनाति धुनीते) r. 1st and 10th cls.
(धवति-ते धावयति-ते or धूनयति) To shake or agitate,  to make
tremble.
With अव prefixed, 
1 To abandon,  to quit.
2 To perceive.
With निर्, 
1 To destroy.
2 To go or move.
With वि,  To make tremble or agitate.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte

English

धू [dhū],  6 P.
 ,  1, 5, 9, 1. U.
  (धुवति,  धवति-ते,  धूनोति,  धूनुते,  धुनाति,  धुनीते,  धूनयति-ते,  also धावयति-ते,  धूत-धून)

To shake,  agitate,  cause to move or tremble
 धुन्वन्ति पक्षपवनैर्न नभो बलाकाः Ṛs.*
  3.12
 धुन्वन् कल्पद्रुमकिसलयानि Me.*
  64
 Ku.*
  7.49
 R.*
  4.67
 Bk.*
  5.11
9.7
1.22.

To shake off,  remove,  throw off
 स्रजमपि शिरस्यन्धः क्षिप्तां धुनोत्यहिशङ्कया Ś.*
  7.24.

To blow away,  destroy, 

To kindle,  excite,  fan (as fire)
 वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावकः Mb.
 
 पवनधूतः ... अग्निः Ṛs.*
  1.26.

To treat roughly,  hurt,  injure
 मा न धावीररिं रणे Bk.*
  9.5
15.61.

To shake off from oneself,  free oneself from
 (सेवकाः) आरोहन्ति शनैः पश्चाद् धुन्वन्तमपि पार्थिवम् Pt.*
  1.36.

To strive against,  resist,  oppose. (The following stanza from Kavirahasya illustrates the root in its different conjugations: धूनोति चम्पकवनानि धुनोत्यशोकं चूतं धुनाति धुवति स्फुटितातिमुक्तं । वायुर्विधूनयति चम्पकपुष्परेणून् यत्कानने धवति चन्दनमञ्जरीश्च ॥)

धूः [dhūḥ],  f.
  Shaking,  trembling,  agitating.

Apte 1890

English

 धू {c6c} P.,  {c1c} {c5c} {c9c} {c10c} U. (धुवति,  धवति-ते,  धुनोति,  धूनुते,  धूनाति,  धुनीते,  धूनयतिते,  धूत- धून) 1 To shake,  agitate,  cause to move or tremble
 धुन्वंति पक्षपवनैर्न नभो बलाकाः Rs. 3. 12
 धुन्वन् कल्पद्रुमकिसलयानि Me. 62
 Ku. 7. 49
 R. 4. 67
 Bk. 5. 101,  9. 7
 10. 22. 
2 To shake off,  remove,  throw off
 स्रजमपि शिरस्यंधः क्षिप्तां धुनोत्यहिशंकया Ś. 7. 24. 
3 To blow away,  destroy. 
4 To kindle,  excite,  fan (as fire)
 वायुना धूयमानो हि वनं दहति पावकः Mb.
 पवनधूतः…अग्निः Rs. 1. 26. 
5 To treat roughly,  hurt,  injure
 मा न धावीररिं रणे Bk. 9. 50
 15. 61. 
6 To shake off from oneself,  free oneself from
 (सेवकाः) आरोहंति शनैः पश्चाद्धुन्वंतमपि पार्थिवं Pt. 1. 36. 
7 To strive against,  resist,  oppose. (The following stanza from Kavirahasya illustrates the root in its different conjugations: 
धूनोति चंपकवनानि धुनोत्यशोकं चूतं धुनाति धुवति स्फुटितातिमुक्तं । वायुर्विधूनयति चंपकपुष्परेणून् यत्कानने धवति चंदनमंजरीश्च ॥). 

Monier Williams Cologne

English

 1. धू cl.
  5. Ā. P.
  धूनो॑ति,  °नुते॑,  RV.
  
 AV.
  
 धुनोति,  °नुते,  Br.
  &c.
   &c.
  
 cl.
  6. P.
  (Dhātup.   xxvii,  9) धुवति,  AV.
  
 Br.
  (cf.   नि-
 Pot.
  धूवेत्,  Kāṭh.
 )
 cl.
  9. Ā. P.
  (xxxi,  17) Pot.
  धुनीयात्,  Suśr.
 
 p.
  Ā. धुनान,  BhP.
  
 cl.
  1. P.
  (xxxiv,  29) धवति
 cl.
  2. Ā.,  3. pl.
  धुवते (धुन्व॑ते?),  ŚBr.
  
 p.
  धुवान॑,  TS.
  (pf.  दुधाव,  MBh.
  ,  °धुवे,  AV.
  
 दुधुवीत and दूधोत्,  RV.
   : aor.
  अधूष्ट,  3. pl.
  °षत,  ib.
 अधोष्ट,  अधविष्ट
 अधौषीत्,  अधावीत् Gr.
 
 fut. धविष्यति,  °ते,  Br.
  &c.
  
 धोष्यति,  °ते,  धोता & धविता Gr.
 
 ind.
 p.
  धूत्वा,  AitBr.
  ,  -धू॑य,  AV.
   &c.
  
 inf.
   धवितुम् Gr.
 )
to shake,  agitate,  cause to tremble,  RV.
   &c.
   &c.
  
to shake down from (e.g. fruits [acc.  ] from a tree [acc.  ]),  RV.
   ix,  97,  53
 (oftener Ā.) to shake off,  remove,  liberate one's self from (acc.  ),  Br.
 
 Up.
  
 MBh.
   &c.
  
to fan,  kindle (a fire),  KātyŚr.
  
 MBh.
   &c.
  
to treat roughly,  hurt,  injure,  destroy,  Kāv.
 
 Pur.
 
to strive against,  resist,  Pañc.
   i,  42 :
Pass.
  धूय॑ते,  AV.
   &c.
   (p.  धूयत्,  MBh.
  ) :
Caus.
  धावयति (Dhātup.   xxxiv,  29) and धूनयति (See धून) :
Desid.
  दुधूषति,  °ते Gr.
 
 Intens.
  दोधवीति,  RV.
  
 MBh.
   (p.  दोधुवत् द॑विध्वत्,  RV.
  )
 दोधूयते,  p.
  °यमान and °यत्,  MBh.
  
 to shake or move violently (trans. and intr.)
to shake off or down
to fan or kindle. [cf.   √ धव् and धाव्
 Gk. θύω,  θύνω,  θυμός.]

 2. धू f.
  shaking,  agitating,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 धू 1. धू,  cl. 5. P. A. धूनोति,  धूनुते, 
(in the later language also) धुनोति,  धु-
नुते
 cl. 6. P. धुवति
 cl. 9. P. A. धुनाति,  धु-
नीते,  दुधाव,  दुधुवे,  धोष्यति and धविष्-
यति,  -ते,  अधावीत् and अधौषीत्,  (cl. 6. Aor.
अधुवीत्),  अधोष्ट and अधविष्ट,  धोतुम् and
धवितुम्,  to shake,  shake off,  remove
 to agitate, 
cause to tremble
 to treat (a person) roughly,  hurt, 
injure
 to blow away,  destroy
 to kindle,  excite, 
fan (a fire &c.)
 to shake off from one's self, 
liberate one's self from (A.)
 to strive against,  re-
sist: Pass. धूयते: Caus. धावयति and धून-
यति,  -यितुम्,  to shake: Desid. दुधूषति,  -ते:
Intens. दोधूयते,  दोधोति,  दोधवीति,  to shake or
agitate violently,  shake in a threatening manner,  shake
out,  shake down from
 to be shaken violently,  totter
exceedingly (A.)
 [cf. Zend dun-man,  ‘mist,  fog:’
Gr. θύ-ω,  θύ-ν-ω,  θυά-ω,  θυά-ζω,  θῦ-νο-ς,  θύ-ελλα, 
θυά-(δ)-ς,  θυι-ά-ς,  θυ-μό-ς,  θῦ-μα,  θυ-σία,  θύ-ος, 
θυή-εις,  θύ-μο-ν: Lat. fū-mu-s,  sub-fī-o,  sub-fī-
men: Goth. daun-s,  ‘smell:’ Old Iceland. du-s-t
= Eng. dust: Old Germ. tun-s-t,  ‘storm
’ tou-m, 
‘smoke:’ Slav. du-na-ti,  ‘to breathe
’ dy-mŭ, 
‘smoke
’ du-chŭ,  ‘breath
’ du-sha,  ‘soul:’ Lith. dú-
mai,  ‘smoke
’ du-ma-s,  dū-mà,  ‘thought,  mind.’]

 2. धू,  ऊस्,  f. shaking,  agitating.

Macdonell

English

 धू DHŪ,  Ⅴ. dhūnó,  dhunó,  Ⅸ. dhunā (rare)
 🞄Ⅵ. P. dhuvá (V. rare),  shake,  agitate
 🞄shak off (ac.)
 struggle,  resist (P.): pp. 🞄dhūtá,  dhuta,  shaken,  agitated,  set in motion
 🞄removed
 fanned (fire)
 intv. dodhavīti,  dodhūyate,  shake violently
 toss (horns). 🞄apa,  shake off.  ava,  shake off,  cast aside
 🞄disregard,  refuse: pp. ávadhūta,  driven 🞄away,  dispelled,  removed
 rejected,  disregarded
 🞄moving to and fro
 fanned
 on which 🞄an impurity has fallen,  defiled,  polluted
 🞄shaken or touched (by the foot)
 having cast 🞄off all worldly taint,  become a philosopher. 🞄ā,  shake,  agitate. vi‿ā,  stir,  shake off
 move 🞄to and fro,  sway. ud,  whirl up (dust)
 raise
 🞄toss
 fan (fire)
 excite
 cast off: pp. 🞄ud-dhūta or uddhuta,  wafted by (—°)
 puffed 🞄up with pride (—°). nis,  cast off,  remove
 🞄drive away
 reject,  disown: pp. nirdhūta,  🞄wielded over (staff)
 tormented
 deprived of 🞄(—°). vi-nis,  reject. pari,  shake off.  pra,  🞄blow away. vi,  shake,  agitate
 dispel,  destroy
 🞄drive away,  disperse (men or animals)
 🞄Ā. shake off,  abandon.  pra-vi,  swing to and 🞄fro (only pp. -dhuta)
 disperse.

Benfey

English

 धू धू and धु धु,  ii,  5,  धू̆नु, 
ii. 9,  धुना,  नी,  Par. Ātm. ,  and i. 6, 
धुव,  Par.
 1. To shake,  Megh. 63.
 2.
To shake out,  to remove,  Bhāg. P. 2,  8, 
5.
 3. To blow (as wind),  MBh. 3,  2733.
 4. To shake off,  MBh. 5,  1588.
 5. To
struggle,  to resist,  Pañc. i. d. 42.
Anomal. potent. धुनेत्,  MBh. 13,  5006.
Pass. with the terminations of the
Par.,  Sāv. 4,  29. Ptcple. of the pf. 
pass. धूत and धुत, 
 1. Shaken, 
Rām.  3,  58,  37
 5,  16,  17.
 2. Removed, 
Rām.  1,  31,  13
 1,  29,  11 Gorr. Fre-
quent. दोधू and दोधूय, 
 1. To shake
violently,  MBh. 12,  8564.
 2. To move
violently to and fro,  MBh. 12,  8563.
 3.
To be shaken violently,  Bhāg. P. 8,  24, 
36. Caus. धूनय,  To shake,  MBh.
3,  444. -- With the prep. अव अव, 
 1. To
shake off,  to remove,  MBh. 3,  2033.
 2.
To refuse,  Vikr. d. 130. अवधूत, 
 1.
Cast off,  Bhāg. P. 3,  1,  19.
 2. Re-
moved,  dispersed,  Bhāg. P. 7,  8,  32.
 3.
Disregarded,  Vikr. d. 46.
 4. Sent back, 
Daśak. in Chr. 183,  21.
 5. One who has
shaken off every terrestrial bond,  an
ascetic,  Rājat. 1,  112.
 6. Shaken,  Man. 
5,  125.
 7. Struck,  Rām.  6,  82,  62.
 8. n.
 
Thrusting off,  MBh. 4,  352.
 Comp.
 
विर्य-,  adj.
  surpassed in prowess. Caus.
To shake,  Man.  3,  229. -- With व्यव व्य्
-अव, 
 1. To shake off,  to remove,  Hariv.
11076.
 2. To abuse,  MBh. 2,  2231.
व्यवधूत,  Indifferent in regard of
life,  MBh. 6,  150. -- With आ आ,  To
shake,  Ragh. 16,  36. आधूत, 
 1. Shaken, 
Rām.  2,  104,  9 Gorr.
 2. Troubled, 
Rām.  1,  65,  3 -- With व्या वि-आ,  To
move to and fro,  Śāk. d. 22. -- With
समा सम्-आ,  To shake,  Rām.  1,  33,  13
Gorr. -- With उअ, 
 1. To rouse, 
Rām.  1,  28,  14.
 2. To shake,  Rām.  2, 
95,  8.
 3. To blow,  Ragh. 7,  45.
 4. To
raise,  Rām.  6,  92,  60.
 5. To shake off, 
Bhāg. P. 8,  19,  38.
 6. To dash out, 
Hariv. 4315. उद्धूत and उद्धुत, 
Loud,  Hariv. 4718
 9608.
 Comp.
  पाद
-उद्धीत,  n.
  Kicking with the foot, 
MBh. 4,  353. -- With समुद् सम्-उद्, 
 1. To rouse,  MBh. 1,  1336.
 2. To
shake,  MBh. 1,  3846. -- With नि नि, 
To move to and fro,  Hariv. 14650.
(probably to be changed into वि-). --
With निस् निस्,  To shake off,  Rām. 
2,  95,  10.
 2. To remove,  Bhag. 5,  17.
 3. To disown,  Yājñ. 2,  71.
 4. To
shake,  Hariv. 6238.
 5. To torment, 
Rām.  5,  2,  26. निर्धूत,  Deprived,  Ha-
riv. 3531. -- With विनिस् वि-निस्, 
 1. To
shake off.  Bhāg. P. 6,  5,  4.
 2. To ex-
pel,  Rām.  6,  16,  89.
 3. To move to
and fro,  Rām.  2,  20,  4 Gorr. -- With
प्रविनिस् प्र-वि-निस्,  To fling to,  MBh.
12,  13417. -- With परि परि,  To shake
to and fro,  Bhāg. P. 3,  13,  33. -- With
प्र प्र,  To blow away = to destroy, 
MBh. 13,  1800. -- With वि वि, 
 1. To
move to and fro,  to shake,  Rām.  2,  23, 
4
 MBh. 1,  7035.
 2. To blow,  MBh. 2, 
1132.
 3. To excite,  Sāv. 4,  29 (anomal.
ptcple. of the pres. pass. विधूयन्त्).
 4.
To remove,  Rām.  3,  30,  18.
 5. To dis-
perse,  Rām.  1,  54,  6.
 6. To drive away, 
Kathās. 4,  108.
 7. To shake off,  Man. 
6,  85. Caus. To press hard,  MBh. 12, 
4361. -- With प्रवि प्र-वि,  To drive
away,  Hariv. 10492. -- Cf.  θύω,  θυίω,  θύνω,  θυνάω,  θύελλα,  θυεία,  θυΐα,  θύσσω,  αἰθύσσω,  θυάω
Lat. suffire,  fimus
Iceland. dyja
 perhaps Goth. dauns.

Apte Hindi

Hindi

धू
"तुदा*  पर*,   स्वा*,   क्रया*,   चुरा*  +   उभ*  धुवति
   ,  
 , 
 ,  
 ,  " - -
"हिलाना,  क्षुब्ध करना,   कंपाना"

धू
"तुदा*  पर*,   स्वा*,   क्रया*,   चुरा*  +   उभ*  धुवति
   ,  
 , 
 ,  
 ,  " - -
"उतार देना,  हटाना,  फेंक देना"

धू
"तुदा*  पर*,   स्वा*,   क्रया*,   चुरा*  +   उभ*  धुवति
   ,  
 , 
 ,  
 ,  " - -
"फूंक मार कर उड़ा देना,   नष्ट करना"

धू
"तुदा*  पर*,   स्वा*,   क्रया*,   चुरा*  +   उभ*  धुवति
   ,  
 , 
 ,  
 ,  " - -
"सुलगाना,  उत्तेजित करना,  पंखा करना"

धू
"तुदा*  पर*,   स्वा*,   क्रया*,   चुरा*  +   उभ*  धुवति
   ,  
 , 
 ,  
 ,  " - -
"अशिष्ट व्यवहार करना,  चोट पहुँचाना,  क्षति पहुँचाना"

धू
"तुदा*  पर*,   स्वा*,   क्रया*,   चुरा*  +   उभ*  धुवति
   ,  
 , 
 ,  
 ,  " - -
"अपने ऊपर से उतार फ़ेकना,   अपने आपको युक्त करना"

धूः
स्त्री*
  - धू +  क्विप्
"हिलना,   कांपना,   क्षुब्ध होना"

L R Vaidya

English

 DU {% vt. 1U,  5U,  6P,  9U,  10U (pp. धूत or धून
 pres. धवति-ते
 धूनोति,  धुनुते
 धुवति
 धुनाति,  धुनीते
 धूनयति-ते) %} 1. To shake,  to agitate,  to cause to tremble,  धुन्वन् मुहुः प्रोतघने विषाणे K.S.vii.49,  धुन्वन् कल्पद्रुमकिसलयानि Megh.i.62,  Bt.i.101,  Am.S.58
 2. to excite,  to kindle,  भ्रमति पवनधूतः सर्वतोऽग्निर्वनांते Rt.i.26
 3. to shake off,  to remove,  स्रजमपि शिरस्यंधः क्षिप्तां धुनोत्याहिशंकया Sak.vii.
 4. to treat roughly,  to hurt,  आरोहितं शनैः पश्चाद्धुन्वंतमपि पार्थिवम् Panch.i.With अव-,  1. to disregard,  to treat with contempt or disrespect,  अवधूतप्रणिपाताः पश्चात्संतप्यमानमनसोऽपि Vikr.iii.,  K.S.iii.8
 2. to remove,  to shake off,  सुरवधूरवधूतभयाः शरैः R.ix.19,  or आलिंगन् योऽवधूतस्त्रिपुरयुवतिभिः Am.S.2 (where the word is used in both the senses)
 3. to shake,  to move,  to cause to tremble,  लीलावधूतैः … चामरैः Megh.i.35,  R.vii.43.With उद्-,  1. to shake up,  to throw up,  to raise,  to move up,  रजःकणैः खुरोद्धूतैः R.i.85,  ix.50,  Kir.v.39
 2. to shake off,  to throw off,  उद्धूतपापाः Megh.i.55
 3. to disturb,  to excite.With निस्-,  1. to shake off,  to remove,  to expel,  ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः Bg.v.16,  R.xii.57
 2. to disregard,  to treat with contempt.With वि-,  1. to shake,  to cause to tremble,  नलिनीं निधुन्वन् Rt.iii.10,  vi.29
 2. to treat with disrespect
 3. to shake off.(The Kavirahasya illustrates the several conjugations of धू (and धु) in the following stanza- धूनोति चंपकवनानि धुनोत्यशोकं चूतं धुनाति धुवति स्फुटितातिमुक्तम् । वायुर्विधूनयति चंपकपुष्परेणून् यत्कानने धवति चंदनमंजरीश्च.)

 DU {% f. %} Shaking,  trembling.

Bopp

Latin

 1. धू 5. P.A. धूनोमि,  धून्वे (Part. pass. धूत et धून) agita-
re,  commovere,  concutere,  quatere. RAGH. 4. 67.: दु-
धुवुर् वाजिनः स्कन्धान्
 N. 17. 40.: वायुना धूयमा-
नः पावकः
 RAM. I. 35. 32.: धूतपाप excussum pecca-
tum habens,  i. e. peccato solutus. Intens. DR. 2. 1.:
अग्निशिखे ऽव दोधूयमाना पवनेन. (दुधुवुः,  Pass.
धूये et Intenś. दोधूये etiam ad धु,  q. v.,  referri possunt.)
c. अव excutere,  abjicere. MAH. 3. 2032.: अवधूय पापम्
RAGH. 3. 61.: अवधूय तद्व्यथाम्
 9. 20.: अवधूतभ-
याः. Concutere. MAN. 5. 125.: अवधूतम्. Repellere, 
rejicere. UR. 75. 19.: माम् अवधूय पादपतितम्.
Caus. धावयामि vel धूनयामि (gr. 523.) concutere.
MAN. 3. 229.: नै ऽतद् (अन्नम्) अवधूनयेत्.
c. अव praef. वि excutere,  abjicere. R. Schl. II. 60. 5.:
व्यवधूय सन्तापम्.
c. आ i. q. simpl. RAGH. 14. 11. BHATT. 8. 54. MAH. 2.
2240.
c. आ praef. वि id. MAH. 3. 15588.: सा व्याधूयमाना प-
वनेन
 UR. 59. 14.
c. आ praef. सम् id. R. Schl. I. 32. 15.
c. उत् id. DR. 6. 4.: समन्युर् उद्धूयते प्राणपतिः शरीरे.
Excitare,  de pulvere. DR. 6. 26.: अपश्यंस् तस्य सैन्यस्य
रेणुम् उद्धूतम्
 R. Schl. I. 28. 14.: उद्धून्वाना रजो घो-
रम्
 MAH. 3. 13538.: वातेन रज उद्धूयते.
c. उत् praef. सम् id. MAH. 1. 1336.: रजः समुद्धूय.
c. निस् excutere. BH. 5. 17.: ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः. Con-
cutere. R. Schl. II. 35. 1.: निर्धूय शिरः. -- निर्धवि-
तुन् दण्डम् supplicium sumere de aliquo. MAN. 8. 318.:
राजनिर्धूतदण्डाः.
c. वि removere,  abjicere,  relinquere. RAM. II. 47. 21.:
विधूय शोकम्
 RAGH. ed. Calc. 9. 72.: विधूतनिद्र.
Agitare. IN. 2. 17.: व्यजनेन विधूयता
 MAH. 3. 11703.:
वायुना विधूयमानाः पताकाः.

 2. धू 6. P. et 9. P. धुवामि,  धुनामि (gr. 385.) i. q. धू cl. 5.

Lanman

English

 √dhū (dhūnóti,  -nuté
 later,  dhunóti, 
-nuté [see 711]
 dudhā́va,  dudhuvé
ádhūṣṭa [887a]
 dhaviṣyáti
 dhūtá,  later
dhutá
 dhūtvā́
 -dhū́ya).
	—1. move
quickly hither and thither
 shake
	—2. fan
(a fire)
	—3. shake off.
[orig. ‘move violently,  agitate’: cf. θύω, 
θύνω,  ‘rush on’
 θῡμός,  ‘agitation,  anger, 
passion,  spirit’: θύω,  ‘sacrifice, ’ is poss
akin w. √dhū as a generalization of mg 2:
closely akin w. √dhū is √1dhāv,  ‘run, ’
and also √dhav,  ‘run’ (cf. θέω,  √θεϝ,  ‘run’):
see also under dhūma.]
+ ava,  shake down
 mid. shake off from
one's self.

Kridanta Forms

Sanskrit

धू (धू꣡ञ् कम्पने इत्येके - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  धवनम्
अनीयर् =  धवनीयः - धवनीया
ण्वुल् =  धावकः - धाविका
तुमुँन् =  धवितुम् / धोतुम्
तव्य =  धवितव्यः / धोतव्यः - धवितव्या / धोतव्या
तृच् =  धविता / धोता - धवित्री / धोत्री
क्त्वा =  धूत्वा
ल्यप् =  प्रधूय
क्तवतुँ =  धूतवान् - धूतवती
क्त =  धूतः - धूता
शतृँ =  धून्वन् - धून्वती
शानच् =  धून्वानः - धून्वाना

धू (धू꣡ विधूनने - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् =  धुवनम्
अनीयर् =  धुवनीयः - धुवनीया
ण्वुल् =  धावकः - धाविका
तुमुँन् =  धुवितुम्
तव्य =  धुवितव्यः - धुवितव्या
तृच् =  धुविता - धुवित्री
क्त्वा =  धूत्वा
ल्यप् =  प्रधूय
क्तवतुँ =  धूतवान् - धूतवती
क्त =  धूतः - धूता
शतृँ =  धुवन् - धुवन्ती / धुवती

धू (धू꣡ञ् कम्पने - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् =  धवनम्
अनीयर् =  धवनीयः - धवनीया
ण्वुल् =  धावकः - धाविका
तुमुँन् =  धवितुम् / धोतुम्
तव्य =  धवितव्यः / धोतव्यः - धवितव्या / धोतव्या
तृच् =  धविता / धोता - धवित्री / धोत्री
क्त्वा =  धूत्वा
ल्यप् =  प्रधूय
क्तवतुँ =  धूनवान् - धूनवती
क्त =  धूनः - धूना
शतृँ =  धुनन् - धुनती
शानच् =  धुनानः - धुनाना

धू (धू꣡ञ् कम्पने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  धावनम् / धवनम् / धूननम्
अनीयर् =  धावनीयः / धवनीयः / धूननीयः - धावनीया / धवनीया / धूननीया
ण्वुल् =  धावकः / धूनकः - धाविका / धूनिका
तुमुँन् =  धावयितुम् / धवितुम् / धोतुम् / धूनयितुम्
तव्य =  धावयितव्यः / धवितव्यः / धोतव्यः / धूनयितव्यः - धावयितव्या / धवितव्या / धोतव्या / धूनयितव्या
तृच् =  धावयिता / धविता / धोता / धूनयिता - धावयित्री / धवित्री / धोत्री / धूनयित्री
क्त्वा =  धावयित्वा / धूत्वा / धूनयित्वा
ल्यप् =  प्रधाव्य / प्रधूय / प्रधून्य
क्तवतुँ =  धावितवान् / धूतवान् / धूनितवान् - धावितवती / धूतवती / धूनितवती
क्त =  धावितः / धूतः / धूनितः - धाविता / धूता / धूनिता
शतृँ =  धावयन् / धवन् / धूनयन् - धावयन्ती / धवन्ती / धूनयन्ती
शानच् =  धावयमानः / धवमानः / धूनयमानः - धावयमाना / धवमाना / धूनयमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  धुव्
मूलधातुः:
   धू
धात्वर्थः:
  विधूनने
गणः:
  तुदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  धुवति
अनुबन्धादिविशेषः:
  ऊकारान्तः, कुटादिः

धातुः:
  धू
मूलधातुः:
   धूञ्
धात्वर्थः:
  कम्पने
गणः:
  स्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  वेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  धूनोति-धूनुते
अनुबन्धादिविशेषः:
  ऊकारान्तः, ञित्

धातुः:
  धू
मूलधातुः:
   धूञ्
धात्वर्थः:
  कम्पने
गणः:
  क्र्यादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  वेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  धुनाति-धुनीते
अनुबन्धादिविशेषः:
  प्वादिः ल्वादिः च

धातुः:
  धू
मूलधातुः:
   धूञ्
धात्वर्थः:
  कम्पने
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  धूनयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  ऊकारान्तः, आधृषीयः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

धू  विधूनने 
- धुवति  धुविता  धुवित्रम्  केचिदत्र गुणमिच्छन्ति-धवित्रम् धूतम्  124

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 धू (°am Ende eines Komp.) abschüttelnd,  H XLIII,  284.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  अपहृ,  हृ,  परिहृ,  अपनी,  निवारय,  निहन्,  अपाकृष्,  अपमृज्,  अपोह्,  धू,  अपनुद्,  परिमृज्,  निराकृ,  अपकृ,  उत्सारय,  वर्जय,  अपकर्षय
verb
 
अपनयनानुकूलः व्यापारः।
 "ईश्वरः सर्वेषां दुःखम् अपहरति।"

Synonyms:
  धू,  विधू,  अभिधू,  कम्पय
verb
 
कम्पनप्रेरणानुकूलः व्यापारः।
 "श्यामः फलं छेत्तुं वृक्षं धूनोति।"

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

धू,  भार,  कम्प
गुह्यकेशे विरञ्चौ धा तथा धूर्भारकम्पयोः ॥ २६ ॥
verse 1.1.1.26
page 0121

धू,  धुरा,  कम्पन
धूर्ते धुरा कम्पने च नो बुद्धौ ज्ञानबन्धयोः ।
verse 1.1.1.27
page 0121

Tamil

தூ4 : ஆட்ட,  கிளற,  அசைக்க,  தள்ள,  எரிய,  அடிக்க,  விசிற.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 धू,  ञ कम्पे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां-उभं-सकं-वेट् ।) स चेहापि कम्पप्रेरणमेव । ञ, धवति धवते । धवति चन्दनमञ्जरीश्चेति हला-युधः । इति दुर्गादासः ॥

 धू,  न ञ गि कम्पे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(स्वां-क्र्यां च-उभं-सकं-वेट् ।) स चेहापिकम्पप्रेरणम् । न ञ,  धूनोति धूनुते । गि ञ, धुनाति धुनीते । धूनः धूनिः । धूनोति चम्पक-वनानीति हलायुधः । धुनाति वायुरश्वत्थम् ।धुनीते बन्धूकं तिलकुसुमजन्मा हि पवनः ।इति दुर्गादासः ॥

 धू,  शि क कम्पे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (तुदां-चुरां-च-सकं-सेट् ।) कम्प इह ञ्यन्तस्य रूपम् ।शि,  धुवति मारुतो मालतीलताम् । अधुवीत् ।क,  धावयति । वायुर्विधूनयति केशरपुष्परेणू-निति चुरादौ हलायुधः । प्रीघूञोर्नन् वा इत्यत्रधूञग्रहणादस्य कथं नन्निति चेन्न । स्वार्थविहि-तस्य ञेर्ञकारेण सम्बन्धस्य वाच्यत्वात् । अन्यथाकम्पप्रेरणे धूनयति इत्यादिप्रयोगा न स्युः ।धूनोतीत्यादीनां साध्या इति चेत् स्वभावात्कम्पप्रेरणार्थाणां तेषां ञौ कृते कम्पप्रेरणस्यप्रेरणमेवार्थः स्यात् । किञ्च कम्पनायां धूनय-तीत्यादीनामावश्यकत्वात् तत्सूत्रे ञकारःप्राचीनमतानुवादार्थ एव । इति दुर्गा-दासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 धू कम्पने भ्वा०
  उभ०
  सक०
  वेट् । धवति ते अधावीत् अधौषीत्मुग्ध० पा० मते प० सिचि नित्येटितिभेदः अधमविष्ट अधोष्ट ।दुधाव । “यत् कानने धवति चन्दनञ्जरीश्च” कविर० ।

 धू कम्पने वा० चुरा० उभ०
  पक्षे तुदा० कु० पर०
  सक०
  सेट् ।धूनयति ते धुवति अदूधुनत् अधुवीत् । धूनयाम् बभूवआस चकार दुधाव । दुधुविथ “चूतं धुनाति धुवतिस्फुरितातिमुक्तम् । वायुर्विधूनयति केशरपुष्परेणून्”कविरहस्यम् ।

 धू कम्पने स्वा० क्य्रादि० प्वादिश्च उभ०
  सक०
  वेट् । धूनोतिधूनुते धुनाति धुनीते । अधावीत् अधौषीत् अधविष्टअधोष्ट “धूनोति चम्पकवतानि धुनोत्यशोकं चूतधुनाति धुवति स्फुरितातिमुक्तम्” कविरहस्यम् ।

 धू स्त्री धू--क्विप् । विधूनने मेदि० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

धू विधूनने
- धुवति  स्वादौ (510) धूनोति धुनोति  क्र्यादौ (916) धुनाति  117

धातुवृत्तिः

Sanskrit

धू  (अर्थः)  विधूनने
अयं पूर्वश्चोदात्तः ( धुवति ) इत्यादि नुवतिवत् (धवित्रं) व्यञ्जनम् "अर्त्तिलूधू'' इति करणे इत्रः "कुटेः किच्च'' इत्यादि ज्ञापकात्कुटादिङित्त्वान्नित्यत्वाद्गुण इति केचिदिति कुटतावुक्तम्,  "विदिभिदि'' इति सूत्रे हरदत्तस्तु ङित्वमेवेच्छन् (ध्रुवित्रम्) इत्युवङमेवाह प्राणा वैधवित्रमिति तु छान्दसमिति च  114

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“धू विधूनने”@} 2 कुटादिः। 
 ‘धूनयति धवति धवते,  धुनोति धुनुते धुनाति च धुनीते। 
 धूनोति धूनुते स्युः पदानि कम्पे,  विधूनने धुवति।।’ 3 इति देवः। 
 धावकः-विका,  धावकः-विका,  दुधूषकः-षिका,  दोधूयकः-यिका
   धुविता-त्री,  इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककुवतिवत् 4 ज्ञेयानि। 
 धुवन्-ती,  5 धावयन्-न्ती, ] 6 धुवनः,  7 धुवित्रम्,  8 धुवकः- धुवका,  9 धूतः इति रूपाण्यस्य भवन्ति,  इति विशेषः। 
 10
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (९०५)
 02 =>
  (६-तुदादिः-१३९८। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (श्लो। २६)
 04 =>
  (२३८)
 05 =>
  [ण्यन्तात् शतैव-- [[३। ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तान्नित्यं शतैव।]]
 06 =>
  [[४। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्--’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिको युच्। अकर्मकत्व- मस्य धातोर्विवक्षायां भवति।]]
 07 =>
  [[५। ‘अर्तिलूधूसूखनसहचर इत्रः’ (३-२-१८४) इति करणे इत्रप्रत्ययः। इत्रप्रत्ययस्य ङिद्वद्भावेन गुणनिषेधात्,  उवङादेशे धुवित्रम् इति भवति। केचित्तु गुणे धवित्रमित्युदाहरन्ति। ‘प्राणा वै धवित्राणि’ इति प्रयोगे छान्दसत्वाद् गुणः इति हरदत्तः।]]
 08 =>
  [[६। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्। क्षिपकादिषु (वा। ७-३-४५) पाठात् धुवका इत्यत्र ‘प्रत्ययस्थात्--’ (७-३-४४) इति इत्वं न।]]
 09 =>
  [[B। ‘नूत्या किं भयधूतविद्रुतगुवल्लोकं तदा तद्धुव- त्कोदण्डं कुवमानमैक्षि दलितं भोजेश्वराकूतवत्।।’ धा। का। २। ८२।]]
 10 =>
  [पृष्ठम्०८०१+ २७]

Capeller

German

 धू धूनो॑ति,  धूनुते॑,  धुनोति,  धुनुते,  धूव॑ति, 
धुव॑ति,  धुनाति,  धुनीते schütteln,  hinundherbewegen, 
anfachen (Feuer),  aus-, 
abschütteln,  entfernen,  beseitigen
 p.p.
धूत॑ u. धुत geschüttelt,  hinundherbewegt, 
angefacht. Intens. दोधवीति u. धोधूयते
(sich) heftig schüteln.  अव p.p. अव॑धूत
schütteln,  hinundherbewegen
 abschütteln, 
entfernen,  verschmähen. 
आ schütteln,  rütteln
 p.p. आधूत geschüttelt, 
beunruhigt,  gequält. व्या
schütteln,  hinundherwerfen,  wiegen. 
उद् aufrütteln,  aufregen,  reizen
 p.p.
उधूत u. उधूत। - समुद् dass. निस्
heraus-,  abschütteln,  entfernen,  vertreiben
p.p. निर्धूत u. निर्धुत। - वि
schütteln,  schwingen,  abschütteln,  entfernen, 
beseitigen
 p.p. विधूत u. विधुत.

Grassman

German

 √dhū [Cu. 〔320〕]. Der Grundbegriff ist der der raschen,  heftigen Bewegung (vgl. dhāv,  dudh). Insbesondere tritt im Sanskrit der Begriff des raschen Hinundherbewegens,  Schūttelns hervor,  welcher sich in dhūmá und dhūpa zu dem der wirbelnden Bewegung (des Rauches) gestaltete: 1〉 schütteln,  rasch hinundherbewegen [A.]
 2〉 erschüttern [A.]
 3〉 von einem Baume [A.] Früchte [A.] abschütteln,  oft im bildlichen Sinne
 4〉 die gepressten Somastengel [A.] im Wasser (apsú) schütteln [vgl. 2. dhāv]. — Intensiv: 1〉 heftig schütteln,  z. B. den Schweif,  die Hörner u. s. w. [A.]
 2〉 in heftige Bewegung versetzen [A.]
 3〉 abschütteln,  die Decke [A.]
 4〉 sich heftig bewegen,  einherstürmen.
Mit áva 1〉 herabschütteln,  Güter u. s. w. [A.]
 2〉 me. von sich abschütteln,  Feinde u. s. w. [A.].
ā́,  den gepressten Soma in Wasser umschütteln [vgl. 2. dhāv mit ā́].
úd,  aufrütteln,  erschüttern [A.].
úpa s. vā́topadhūta.
prá,  ausschütteln,  den Bart [A.,  L.] nach dem Trunke
 ebenso das Intensiv.
ví 1〉 schütteln [A.]
 2〉 erschüttern [A.].
sám 1〉 jemandem [D.] etwas [A.] zuschütteln,  zuwerfen,  auch bildlich in dem Sinne: es ihm geben.
Stamm dhūnu,  stark dhūno (dhūnav):
-oti úd vā́tas vánam {849, 4}.
-uthá 1〉 (dyā́vāpṛthivī́) ántam ná {37, 6}. — 3〉 dyā́m párvatān vásu {411, 3}.
-utha ví 1〉 píppalam {408, 12}.
-avat [Co.] 3〉 vṛkṣám vásūni {809, 53}.
-uhi 3〉 vṛkṣám phálam {279, 4}. — áva 1〉 íṣas {960, 3}. — sám 1〉 bildl. gā́s asmábhyam {10, 8}.
-uta (-utā) áva 1〉 asmé vásu {892, 14}. [Page689]
-uṣé [2. s. me.] 2〉 víśvāni {960, 4}. — ava 2〉 dásyūn {78, 4}.
-ute 1〉 (grā́vā sómam) urā́m ná vṛ́kas {654, 3}.
Impf. adhūnu,  stark ádhūno (betont nur {59, 6}):
-ot 2〉 kā́ṣṭhās {59, 6}.
-utam 2〉 navatím púras {246, 6}.
-uthās [2. s. me.] áva 2〉 dásyūn {634, 14}.
-uta [3. s. me.] sám 2〉 rā́yas {1021, 10}.
Perf. (?) dudhu,  stark dūdho:
-ūdhot [Co.] prá śmáśru {852, 7}. — ví 2〉 púras {537, 4}.
-udhuvīta [3. s. Opt. me.] áva 2〉 párvatas dásyum {679, 11}.
Aor. adhūṣ:
-ṣata [3. pl. me.] áva 1〉 priyā́priyā́s {82, 2}.
Stamm I. des Intens. dodhu,  stark dodho,  (dodhav):
-avīti 1〉 átyas vā́rān {195, 4}.
Stamm II. des Intens. dávidhu (dávidhv):
-vatas [3. du.] 1〉 śípre {922, 9} (haríṇī).
Perf. des Intens. davidhāv (stark vor Vokalen):
-āva [3. s.] 1〉 śṛ́ṅgā {140, 6}.
Part. dhūnvát:
-até ā {784, 8}.
(dhūnvāná),  dhūnuāná:
-as ava 2〉 ánānubhūtīs {488, 17}.
P. Intens. dódhuvat (Stamm I.):
-at [m.] 1〉 śṛ́ṅgāṇi {727, 4}. — prá śmáśru {849, 1}
 pra śmáśruṣu {202, 17}.
dávidhvat (Stamm II.):
-at [m.] 2〉 drapsám {309, 2}.
-as-at [m.,  dávidhúat zu sprechen] 1〉 śṛ́ṅge {669, 13}.
-atas [N. p.] 3〉 cárma {309, 4} (raśmáyas sū́riasya). — 4〉 (marútas) {225, 3}
 ākenipā́sas {341, 6}.
P. II. dhūtá [vgl. vṛ́ṣa-dhūta]:
-ás 4〉 vom Soma: nṛ́bhis {622, 2}
 {819, 5}
 apsú {774, 5} (SV. hat stets die jüngere Form dhautas).
-ásya vom Soma apsú {930, 2}.
Verbale dhú (für dhū́) in sabar-dhú.

 689, 16 priyā́s st. priyā́

 689, 25.a v. u.: -at st. -as

Burnouf

French

 *धू धू। धूनोमि,  धून्वे 5 [धुनामि, 
धुने 9
 धुवामि 6,  et धवामि,  धवे 1]
 p.
दुधाव,  दुधुवे
 f2. धविष्यामि,  धविष्ये et
धोष्यामि,  धोष्ये
 a1. अधाविषम्,  अधविषि et
अधुविषम्,  अधोषि। {@Ps.@} धूये
 pp. धून et
धूत। Agiter,  ébranler: वनम् la forêt,  पक्षानि ses
ailes.
		 Tourmenter,  vexer.
		 Oter en secouant: रजस् la
poussière
		 au fig. se débarrasser de: पापम् d'un péché
[l'effacer].

Stchoupak

French

 धू-
 (धु-) {%dhunoti dhunute 
 dudhāva 
 dhūyate dodhavīti %}
{%dodhūyate 
 dhūta- dhutadhūtvā %} °धूय -- secouer,  agiter,  faire
trembler,  faire tomber en secouant 
 rejeter,  chasser,  disperser,  faire
disparaître 
 souffler,  attiser (le feu) 
 moy. se débarrasser de (acc.) 
secouer au fig.,  malmener 
 se rebiffer,  résister 
 intens. secouer ou trembler
violemment 
 faire tomber en secouant 
 attiser 
 a. v. (धूत- iic.) v.
धुत-।
धूत-कल्मष- °पाप्मन्- a. = धुत-पाप-।
°पाप- a. id. 
 -आ- f.
  n.
  d'une rivière.
धूताग्र- a. (arbres) dont les sommets sont secoués.
धूताध्व-रजस्- a. débarrassé de la poussière du chemin. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.