| YouTube Channel

धीरा (dhIrA)

 
Apte
English
धीरा [dhīrā], The heroine of a poetic composition who, though jealous of her husband or lover, suppresses all outward manifestation or expression of her resentment in his presence or as the Rasamañjarī puts it, व्यङ्ग्यकोपप्रकाशिका धीरा
see S. D.* 12-15 also.
Comp.
 -अधीरा the heroine of a poetic composition who, being jealous of her husband or lover, alternately expresses and conceals her jealousy
धीराधीरा तु सोल्लुण्ठभाषितैः खेदयेदमुम् S. D.
(व्यङ्ग्याव्यङ्ग्यकोपप्रकाशिका धीराधीरा Rasamañjarī.)
Apte 1890
English
धीरा The heroine of a poetic composition who, though jealous of her husband or lover, suppresses all outward manifestation or expression of her resentment in his presence, or as the Rasamañjarī puts it, व्यंग्यकोपप्रकाशिका धीरा
see S. D. 102-105 also.
Comp.
अधीरा the heroine of a poetic composition who, being jealous of her husband or lover, alternately expresses and conceals her jealousy
(व्यंग्याव्यंग्यकोपप्रकाशिका धीराधीरा Rasamañjarī).
Monier Williams Cologne
English
धीरा
f.
N.
 of sev.
medic.
 plants (काकोली, क्षीर-काक्°, महा-ज्योतिष्मती, मेदा, श्वेत-वचा, Rosa Glandulifera),
Bhpr.
L.
an intoxicating beverage,
L.
a woman who keeps down all expression of resentment or jealousy,
Sāh.
N.
 of a woman,
Cat.
Apte Hindi
Hindi
धीरा
स्त्री*
 - धीर + टाप्
"काव्य नाटक में वर्णित नायिका जो अपने पति या प्रेमी से ईर्ष्या रखती हुई भी, उसकी उपस्थिति में अपनी बाह्य भावमुद्रा से अपना रोष प्रकट नहीं होने देती।"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धीरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಾಜ್ಯೊತೀಷ್ಮತೀಲತೆ
धीरा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಗಲ್ಭಾ ನಾಯಿಕೆಯರ ಒಂದು ಭೇದ
प्रयोगाः - > "ते धीरा चाप्यधीरा च धीराधीरेति षड्विधे"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-६१
L R Vaidya
English
DIra {% (I) a. (f. रा) %} 1. Wise, learned, clever, intelligent, धृतेश्च धीरः सदृशीर्व्यधत्त सः R.iii.10
2. steady, steadfast, durable, R.ii.6
3. resolute, persevering, of firm mind, विकारहेतौ सति विक्रियंते येषां न चेतांसि त एव धीराः K.S.i.59
4. energetic, strong
5. courageous, brave, bold
6. composed, calm, collected
7. well-behaved
8. grave, solemn, R.xviii.4
9. deep, hollow, loud (as sound), स्वरेण धीरेण निवर्तयन्निव R.iii.43
10. lazy, dull
11. gentle, slow
12. pleasing, beautiful, attractive, धीरसमीरे यमुनातीरे Git.G.v.
DIrA {% f. %} The heroine of a poetic composition, who though jealous of her husband or lover suppresses all outward expression of her resentment in his presence (व्यंग्यकोपप्रकाशिका धीरा).
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
धीरा f. N. einer Kuh, Kaṃs. III, 22c.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 काकोली, मधुरा, काकी, कालिका, वायसोली, क्षीरा, ध्मांक्षिका, वीरा, शुक्ला, धीरा, मेदुरा, ध्मांक्षोली, स्वादुमांसी, वयःस्था, जीवनी, शुक्लक्षीरा, पयस्विनी, पयस्या, शीतपाकी
noun
शतावर्याः इव लताप्रकारः।
"काकोल्याः मूलं भेषजरूपेण उपयुज्यते।"
Synonyms:
 धीरा
noun
एका स्त्री ।
"धीरायाः उल्लेखः कोशे वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धीरा,
स्त्री,
 (धीर + टाप् ।) काकोली । महा-ज्योतिष्मती । इति राजनिर्घण्टः ॥
(गुडूची ।अस्याः पर्य्याया यथा, --“गुडूची मधुपर्णी स्यादमृतामृतवल्लरी ।छिन्ना छिन्नरुहा छिन्नोद्भवा वत्सादनीति च ॥
जीवन्ती तन्त्रिका सोमा सोमवल्ली च कुण्डली ।चक्रलक्षणिका धीरा विशल्या च रसायनी ॥
चन्द्रहासी वयस्था च मण्डली देवनिर्म्मिता ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)मानावस्थायां मध्याप्रगल्भानायिकाभेदः ।अस्या लक्षणम् । व्यङ्ग्यकोपप्रकाशा धीरा ।मध्याया धीरायाः कोपव्यञ्जिका गीः । प्रौढा-धीरायास्तु रतावौदास्यम् । सा द्विविधा ।ज्येष्ठा कनिष्ठा च । मध्या धीरा यथा, --“लोलालिपुञ्जे व्रजतो निकुञ्जेस्फारा बभूवुः श्रमवारिधारा ।देहे समीहे भवतो विधातुंधीरं समीरं नलिनीदलेन ॥
प्रौढा धीरा यथा, --“नो तल्पं भजसे न जल्पसि सुधाधारानुकारागिरोदृक्पातं कुरुषे न वा परिजने कोपप्रकाश-च्छलात् ।इत्थं केतकगर्भगौरि ! दयिते कोपस्य संगोपनंकिं स्यादेव न चेत् पुनः सहचरी कुर्व्वीतसाचिस्मितम् ॥
”इति रसमञ्जरी ॥