| YouTube Channel

धि (dhi)

 
शब्दसागरः
English
धि r. 6th cl. (धियति) To have hold, to keep, to possess. तुदा० प० सक०
अनिट् ।
Capeller Eng
English
1 धि धिनोति nourish, refresh, gladden.
2 †धि
m.
 receptacle (only —°).
Yates
English
धि (श) धियति 6.
a. To have, to keep
or hold or possess. (न) धिनोति
5.
a. To satisfy
to go.
Wilson
English
धि r. 6th cl. (धियति) To have or hold, to keep, to possess. 5th cl.
(धिनोति)
1 To satisfy.
2 To go, to move.
Apte
English
धि [dhi], I. 6
P.
 (धियति) T hold, have, possess. -With सम् to make peace, treat with
cf.
 संधा -II. (or धिन्व्) 5
P.
 (धिनोति) To please, delight
satisfy
पश्यन्ति चात्मरूपं तदपि विलुलितस्रग्धरेयं धिनोति
Gīt.*
 12
धिनोति नास्माञ्जलजेन पूजा त्वयान्वहं तन्वि वितन्यमाना
N.*
 8.97
U.*
 5.27
Ki.*
 1.22.
धिः [dhiḥ], (At the end of
comp.
 only) A receptacle store, reservoir
&c.
as in उदधि, इषुधि, वारिधि, जलधि
&c.
Apte 1890
English
धि {vI.v} {c6c} P. (धियति) To hold, have, possess.
WITH सं to make peace, treat with
cf. संधा. {vII.v} or धिन्व् {c5c} P. (धिनोति) To please, delight
satisfy
पश्यंती चात्मरूपं तदपि विलुलितस्रग्धरेयं धिनोति Gīt. 12
धिनोति नास्माञ्जलजेन पूजा त्वयान्वहं तन्वि वितन्यमाना N. 8. 97
U. 5. 27
Ki. 1. 22.
धिः (At the end of comp. only) A receptacle, store, reservoir &c.
as in उदधि, इषुधि, वारिधि, जलधि &c.
Monier Williams Cologne
English
1. धि
cl.
 6.
P.
 धियति (दिधाय, धेष्यति
&c.
 ) to hold (Dhātup. xxviii, 113). Prob. formed
fr.
 √ 1. धा, of which it is the weak form.
2. धि
m.
 receptacle (only ifc.
cf.
 अम्बु-, इषु-
&c.
 )
3. धि or धिन्व्
cl.
 5.
P.
 धिनोति (aor. अधिन्वीत्,
Br.
pf. दिधिन्व
fut. धिन्विष्यति, धिन्विता
Gr.
 )
to nourish, satiate, satisfy,
Br.
to delight, please,
Kāv.
4. धि
=
 2. अ॑धि (e.g. in धि-ष्ठित [MBh.
BhP.
 ] for अधि-ष्ठित, q.v.
cf.
 पि
=
 अ॑पि, व
=
 अ॑व).
Monier Williams 1872
English
धि 1. धि (allied to rt. 1. धा), cl. 6. P.
धियति, दिधाय, धेष्यति, अधैषीत्,
धेतुम्, to have, hold, keep, possess.
2. धि, इस्, m. (fr. rt. 1. धा), what holds, con-
tains or preserves
any receptacle, (only at the end
of a comp., e. g. अम्बु-धि, अम्भो-धि, इषु-धि,
उत्स-धि, उद-धि, जल-धि, &c.)
धि 3. धि or धिन्व्, cl. 5. P. धिनोति, दि-
धिन्व, धिन्वितुम्, to satisfy (Ved.)
to
delight, please.
धि 4. धि sometimes = 2. अधि, as पि = अपि
and व = अव।
Macdonell
English
धि 1. DHI, Ⅴ. P. dhinoti, satisfy
gladden.
धि 2. dhi,
m.
 receptacle (only —°).
धि 3. dhi = adhi (in dhi-ṣṭhita, v. √ sthā).
Benfey
English
† धि धि, i. 6, Par. To hold (akin
to धा).
ऽधि -धि (vb. धा, form of an old
ptcple, धन्त्, cf. ऊधन्, पयोधस् and
पयोधि), latter part of comp. nouns,
The receptacle for keeping that which
the preceding part denotes
cf. e. g.
अम्बु-धि।
Apte Hindi
Hindi
धि
तुदा* पर* - -
"संभालना, रखना, अधिकार में करना"
धि
स्वा* पर* - -
"प्रसन्न करना, खुश करना, संतुष्ट करना"
धिः
पुं*
 - -
"आधार, भंडार, आशय आदि"
L R Vaidya
English
Di {% vt. 6P (pres. धियति) %} To have, to hold, to possess.With सम्-, to make peace with.
Di {% m. (at the end of compounds) %} Any receptacle, e.g. उदधि, इषुधि, तोयधि, वारिधि.
Bopp
Latin
धि 6. P. धियामि (धारणे K. धृतौ V.
ut mihi videtur e धा,
attenuato आ in इ) tenere, ferre.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
dhi, interj. (= Pali id., Skt. dhik), fie! out upon it!: hā hā dhi muṣyanti hi (v.l. °ti mi, i.e. °ti ime) sarvasattvā SP 〔351.6〕 alas, alas, fie! for all creatures (or, all these creatures) are deceived (or, lost). WT read śuṣyanti
both edd. take dhi as the preverb adhi with the verb, but it is surely the interj.
Lanman
English
dhi, vbl. containing, granting, in cpds.
[√1dhā, 1155. 2e.]
Kridanta Forms
Sanskrit
धि (धि॒ धारणे - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = धयनम्
अनीयर् = धयनीयः - धयनीया
ण्वुल् = धायकः - धायिका
तुमुँन् = धेतुम्
तव्य = धेतव्यः - धेतव्या
तृच् = धेता - धेत्री
क्त्वा = धित्वा
ल्यप् = प्रधित्य
क्तवतुँ = धितवान् - धितवती
क्त = धितः - धिता
शतृँ = धियन् - धियन्ती / धियती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 धि
मूलधातुः:
धात्वर्थः:
 धारणे
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 धियति
अनुबन्धादिविशेषः:
 इकारान्तः
Abhyankara Grammar
English
धि (1)a technical term used for sonant consonants in the Pratisakhya and old grammar works
cf. धि शेषः V. Pr.I.53, explained by Uvvata as वर्गाणां उत्तरास्त्रय: यरलवहकाराश्च धि: V.Pr. I.53
the term धि corresponds to हश् of Panini
(2) personal ending धि substituted for हि of the impera. 2nd sing. e.g. जुहुधि, छिन्द्धि, भिन्द्धि, श्रुधि, रारन्धि etc.
cf.P.V.4.101-103.
धातुप्रदीपः
Sanskrit
धि विधारणे
- धियति दिधाय दिध्यतुः धेता 132
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धि, श धृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदां-परं-सकं-अनिट् ।) श, धियति । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धि धृतौ तु०
पर०
सक०
 अनिट् । धियति अधैषीत् । दिधाय ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
धि धारणे
- धियति धेता 125
धातुवृत्तिः
Sanskrit
धि (अर्थः) धारणे
( धियति दिधाय दिध्यतुः दिध्युः दिधयिथ दिधेथ धेता ) इत्यादि 122
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“धि धारणे”@} 2 ‘--गतौ’ इति द्रुमे।
3 धायकः-यिका, धायकः-यिका, दिधीषकः-षिका, देधीयकः-यिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि ज्ञानार्थककिधातुवत् 4 ज्ञेयानि।
शतरि 5 धियन्-धियती-न्ती, इति रूपम् इति विशेषः।
6 आधितः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८९७)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४०६। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [पृष्ठम्०७९५+ २६]
04
=>
 (१८९)
05
=>
 [[१। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शप्रत्यये, तस्य सार्वधातुकत्वेन ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणनिषेधे, ‘अचि श्नुधातुभ्रुवाम्--’ (६-४-७७) इति इयङादेशे च रूपम्।]]
06
=>
 [[आ। ‘व्यापारेऽत्र तदाऽमरानपि रियन् आशाः पियन्नाधित- क्रौर्योत्क्षीणधनुष्प्रसूतनिनदः कंसे व्यकारीद् गरम्।’ धा। का। २। ८३।]]
Capeller
German
धि धिनोति sättigen, erfreuen.
Grassman
German
(dhí), m., von 1. dhā́ in api-dhí, iṣu-dhí u. s. w.
Burnouf
French
*धि धि। धियामि 6
p. दिधाय
f2.
धेष्यामि
a1. अधैषम्
pp. धित। Tenir. Cf.
धा।
Stchoupak
French
१ धि-
धिनोति -- contenter, satisfaire, réjouir
nourrir.
२ धि-
m.
 ifc. réceptacle de.
३ धि°
préf. ou prév. pour अधि°।