| YouTube Channel

धर्म्मराजपरीक्षा (dharmmarAjaparIkSA)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धर्म्मराजपरीक्षा,
स्त्री,
 (धर्म्मराजस्य परीक्षा ।)धर्म्माधर्म्म परीक्षणम् । यथा, अथ धर्म्मराजविधिः । बृहस्पतिः ।“पत्रद्वये लेखनीयौ धर्म्माधर्म्मौ सितासितौ ।जीवदानादिकैर्मन्त्रैर्गायत्त्र्याद्यैश्च सामभिः ॥
आमन्त्र्य पूजयेद्गन्धैः कुसुमैश्च सितासितैः ।अभ्युक्ष्य पञ्चगव्येन मृत्पिण्डान्तरितौ ततः ॥
समौ कृत्वा नवे कुम्भे स्थाप्यौ चानुपलक्षितौ ।ततः कुम्भात् पिण्डमेकं गृह्णीयादविलम्बितः ॥
घर्म्मे गृहीते शुद्धः स्यात् संपूज्यश्च परीक्षकैः ॥
जीवदानमन्त्रस्तु शारदायाम् ।‘पाशाङ्कुशपुटा शक्तिर्व्वायुर्व्विन्दुविभूषितः ।याद्याः सप्तसकारान्ता व्योमसत्येन्दुसंयुतम् ॥
तदन्ते हंसमन्त्रः स्यात् ततोऽमुष्य पदं वदेत् ।प्राणा इति वदेत् पश्चादिह प्राणास्ततःपरम् ॥
अमुष्य जीव इह स्थितस्ततोऽमुष्य पदं वदेत् ।सर्व्वेन्द्रियाण्यमुष्यान्ते वाङ्मनश्चक्षुरन्ततः ॥
श्रोत्रघ्राणपदे प्राणा इहागत्य सुखं चिरम् ।तिष्ठन्त्वग्निबधूरन्ते प्राणमन्त्रोऽयमीरितः ॥
प्रत्यमुष्य पदात् पूर्व्वं पाशाद्यानि प्रयोजयेत् ।प्रयोगेषु समाख्यातः प्राणमन्त्रो मनीषिभिः ॥
’पाशाङ्कुशपुटा शक्तिरित्यनेन प्रथमं पाशबीजंआम् । ततः शक्तिबीजं ह्रीँ । ततोऽङ्कुशबीजंक्रोम् । वायुर्यकारो बिन्दुविभूषितः । तेन यं ।याद्याः सप्तसकारान्ता उद्धृतयकारमादायसप्त । अङ्कुशवाय्वनलावनी वरुणबीजानीत्यन्य-त्रोक्तेः । अत्र वायोरेकस्य पूर्व्वं पृथगुपन्यासःसप्तानां सबिन्दुत्वार्थः । अतएवान्यत्र बीजानी-त्युक्तम् । व्योमसत्येन्दुसंयुतम् । व्योम हकारः ।सत्यं ओकारः । इन्दुर्व्विन्दुः । तेन हों । अमुष्यइति षष्ठ्यन्तदेवतानामोपलक्षणम् ।‘अदः पदं हि यद्रूपं यत्र मन्त्रे प्रदृश्यते ।साध्याभिधानं तद्रूपं तत्र स्थाने नियोजयेत् ॥
’इति नारायणीयात् । अग्निबधूः स्वाहा ॥
* ॥
गायत्त्र्यादिसामाज्ञाने तु सप्रणवव्याहृतिगायत्त्रीमात्रं पठितव्यम् । जपहोमादि यत्-किञ्चित् कृत्स्नोक्तं सम्भवेन्न चेत् सर्व्वं व्याहृतिभिःकुर्य्यात् गायत्त्र्या प्रणवेन च ॥
इति मिताक्षरा-धृतषट्त्रिंशन्मतवचनदर्शनात् अत्रापि तथाकल्प्यते ॥
* ॥
पितामहः ।‘अधुना संप्रवक्ष्यामि धर्म्माधर्म्मपरीक्षणम् ।हन्तॄणां याचमानानां प्रायश्चित्तार्थिनां नृणाम् ।राजतं कारयेद्धर्म्ममधर्म्मं सीसकायसम् ।लिखेद्भूर्ज्जे पटे वापि धर्म्माधर्म्मौ सितासितौ ॥
अभ्युक्ष्य पञ्चगव्येन गन्धमाल्यैः समर्च्चयेत् ।सितपुष्पस्तु धर्म्मः स्यात् अधर्म्मोऽसितपुष्पकः ॥
एवं विधायोपलिख्य पिण्डयोस्तौ निधापयेत् ।गोमयेन मृदा वापि पिण्डौ कार्य्यौ समौ ततः ॥
मृद्भाण्डकेऽनुपहते स्थाप्यौ चानुपलक्षितौ ।उपलिप्ते शुचौ देशे देवब्राह्मणसन्निधौ ॥
आवाहयेत्ततो देवान् लोकपालांश्च पूर्व्ववत् ।धर्म्मावाहनपूर्व्वन्तु प्रतिज्ञापत्रकं लिखेत् ॥
यदि पापवियुक्तोऽहं धर्म्मस्त्रायाच्च मे करम् ।अभियुक्तस्तयोश्चैकं प्रगृह्णीताविलम्बितः ॥
धर्म्मे गृहीते शुद्धः स्यादधर्म्मे स तु हीयते ।एवं समासतः प्रोक्तं धर्म्माधर्म्मपरीक्षणम् ॥
’हन्तॄणामिति साहसाभियोगेषु । याचमाना-नामिति अत्यन्तार्थाभियोगेषु । प्रायश्चित्ता-र्थिनामिति पातकाभियोगेषु ॥
* ॥
तत्र प्रयोगः । पत्रद्बये शुक्लं धर्म्मं कृष्णमधर्म्मंपुत्तलकद्वयरूपं निधाय ओम आं हीं क्रों यंरं लं वं शं षं सं हों हंसः धर्म्मस्य प्राणा इहप्राणाः । पुनः आमित्यादि धर्म्मस्य जीव इहस्थितः । पुनः आमित्यादि धर्म्मस्य सर्व्वेन्द्रि-याणि । पुनः आमित्यादि धर्म्मस्य वाङ्मनश्चक्षुः-श्रोत्रघ्राणप्राणाः इहागत्य सुखं चिरं तिष्ठन्तुस्वाहा । इत्यनेन जीवदानं धर्म्मप्रतिमायांएवमधर्म्म प्रतिमायां कृत्वा गायत्त्र्यादिसामज्ञानेतेनैव नो चेत् सप्रवणव्याहृतिगायत्त्रीं पठित्वाधर्म्मस्यावाहनादि कृत्वा यथाक्रमं शुक्लकृष्ण-पुष्पाभ्यां धर्म्माधर्म्मौ संपूज्य प्रणवेन पञ्चगव्य-मुपादायाभ्युक्ष्य शुक्लपुष्पयुक्तं धर्म्मं कृष्णपुष्प-युक्तमधर्म्मं मृत्पिण्डद्वये कृत्वा नवे कुम्भे स्थाप-येत् । प्राड्विवाकस्ततो देवब्राह्मणसन्निधौ धर्म्मा-वाहनादिहवनान्तं कर्म्म कृत्वा दक्षिणां दत्त्वासमन्त्रकप्रतिज्ञापत्रं लिखित्वा शोध्यसिरसिदद्यात् । शोध्यस्तु ओम् यदि पापवियुक्तोऽहंधर्म्मस्त्रायाच्च मे करं इत्युच्चार्य्य कुम्भात्तयोरेकंगृह्णीयात् । धर्म्मे गृहीते शुद्धः अन्यथा अशुद्धः ।”इति दिव्यतत्त्वम् ॥