द्वेषः (dveSaH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

द्वेषः [dvēṣḥ],  [द्विष्-भावे घञ्]

Hate,  dislike,  abhorrence,  repugnance,  distaste
 &Sacute.5.18
 इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ Bg.*
  3.34
7.27
 so अन्नद्वेषः,  भक्तद्वेषः &c.
 

Enmity,  hostility,  malignity
 अकन्येति तु यः कन्यां ब्रूयाद् द्वेषेण मानवः Ms.*
  8.225. Comp.
   -परिमोचनः a particular Samādhi. -स्थ a.
  betraying dislike.

द्वेषः [dvēṣḥ] द्वेषण [dvēṣaṇa] द्वेष्य [dvēṣya],  द्वेषण द्वेष्य &c.
  See under द्विष्.

Apte 1890

English

 द्वेषः [द्विष्-भावे घञ्] 1 Hate,  dislike,  abhorrence,  repugnance,  distaste
 Ś. 5. 18
 Bg. 3. 34,  7. 27
 so अन्नद्वेषः,  भक्तद्वेषः &c. 
2 Enmity,  hostility,  malignity
 Ms. 8. 225. 

 द्वेषः द्वेषण,  द्वेष्य &c. See under द्विष्. 

Hindi

नफरत

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte Hindi

Hindi

द्वेषः
पुं*
  - द्विष् +  घञ्
"घृणा,  अरुचि,  वीभत्सा,   अनिच्छा,  जुगुप्सा"

द्वेषः
पुं*
  - द्विष् +  घञ्
"शत्रुता,   विरोध,  ईर्ष्या"

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  वैरम्,  वैरिता,  शत्रुता,  रिपुता,  अरिता,  शात्रवम्,  विपक्षता,  द्वेषः,  विद्वेषः,  विरोधः,  वैरभावः,  प्रतिद्वन्द्वम्,  प्रतिपक्षता,  परता,  विरोधः
noun
 
यत्र शत्रुभावना वर्तते।
 "दानेन वैराण्यपि यान्ति नाशनम्।"

Synonyms:
  घृणा,  अप्रीतिः,  द्वेषः,  विद्वेषः,  विद्विष्टता
noun
 
कमपि दुष्टं मत्वा सर्वदा तस्य दूरे स्थापनार्थं प्रेरिका मनोवृत्तिः।
 "वयं सर्वे ईश्वरस्य सन्तानाः अतः कस्यचित् घृणां न करवाम।"

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 द्वेषः,  पुं,
   (द्विष + भावे घञ् ।) शत्रुता । तत्-पर्य्यायः । वैरम् २ विरोधः ३ विद्वेषः ४ द्वेषणम्५ । इति शब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  मनुः । ४ ।१६३ ।“नास्तिक्यं वेदनिन्दाञ्च देवतानाञ्च कुत्सनम् ।द्वेषं दम्भञ्च मानञ्च क्रोधं तैक्ष्णञ्च वर्ज्जयेत् ॥
”)अस्य कारणं द्विष्टसाधनताज्ञानम् । इतिभाषापरिच्छेदः ॥
 स च आत्मनो विशेषगुणः ।इति सिद्धान्तमुक्तावली ॥
 तद्वशवर्त्तित्वनिषेधोयथा,  श्रीभगवद्गीतायाम् । ३ । ३४ ।“इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्यितौ ।तयोर्न वशमागच्छेत् तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥
”“इन्द्रियस्येन्द्रिस्येति वीप्सया सर्व्वेषामिन्द्रियाणांप्रत्येकमित्युक्तम् । अर्थे स्वस्वविषये अनुकूलेरागः प्रतिकूले द्वेषः इत्येवं रागद्वेषौ व्यवस्थितौअवश्यम्भाविनौ ।” इति तट्टीकायां श्रीधर-स्वामी ॥

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“द्विष अप्रीतौ”@} 2 द्वेषकः-षिका,  द्वेषकः-षिका,  3 दिद्विक्षकः-क्षिका देद्विषकः-षिका
   द्वेष्टा 4 -ष्ट्री,  द्वेषयिता-त्री,  दिद्विक्षिता-त्री,  देद्विषिता-त्री
   5 द्विषन् 6-ती,  द्वेषयन्-न्ती,  दिद्विक्षन्-न्ती
   -- 7 द्वेक्ष्यन्-न्ती-ती,  द्वेषयिष्यन्-न्ती-ती,  दिद्विक्षिष्यन्-न्ती-ती
   -- द्विषाणः,  द्वेषयमाणः,  दिद्विक्षमाणः,  देद्विष्यमाणः
   द्वेक्ष्यमाणः,  द्वेषयिष्यमाणः,  दिद्विक्षिष्यमाणः,  देद्विषिष्यमाणः
   8 9 विप्रद्विट्,  मित्रद्विट्,  10 मधुद्विट्,  प्रद्विट्,  11 द्विट्,  ब्रह्मद्विट्-द्विषौ-द्विषः
   द्विष्टम्-द्विष्टः-ष्टवान्,  द्वेषितः,  दिद्विक्षितः,  देद्विषितः-तवान्
   द्विषः,  12 द्वेषी,  मित्रद्वेषी,  ब्रह्मद्वेषी,  13 द्वेषणः,  14 द्विषन् 15,  दिद्विक्षुः,  देद्विषः
   द्वेष्टव्यम्,  द्वेषयितव्यम्,  दिद्विक्षितव्यम्,  देद्विषितव्यम्
   द्वेषणीयम्,  द्वेषणीयम्,  दिद्विक्षणीयम्,  देद्विषणीयम्
   द्वेष्यम्,  द्वेष्यम्,  दिद्विक्ष्यम्,  देद्विक्ष्यम्
   ईषद्द्वेषः-दुर्द्वेषः-सुद्वेषः
   -- -- -- द्विष्यमाणः,  द्वेष्यमाणः,  दिद्विक्ष्यमाणः,  देद्विष्यमाणः
   द्वेषः,  द्वेषः,  दिद्विक्षः,  देद्विषः,  द्वेष्टुम्,  द्वेषयितुम्,  दिद्विक्षितुम्,  देद्विषितुम्
   द्विष्टिः,  द्वेषणा,  दिद्विक्षा,  देद्विषा
   द्वेषणम्,  द्वेषणम्,  दिद्विक्षणम्,  देद्विषणम्
   द्विष्ट्वा,  द्वेषयित्वा,  दिद्विक्षित्वा,  देद्विषित्वा
   प्रद्विष्य,  प्रद्वेष्य,  प्रदिद्विक्ष्य,  प्रदेद्विष्य
   द्वेषम् २,  द्विष्ट्वा २,  द्वेषम् २,  द्वेषयित्वा २,  दिद्विक्षम् २,  दिद्विक्षित्वा २,  देद्विषम् २
   देद्विषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (८८९)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०१३। सक। अनि। उभ।)
 03 =>
  [[५। सन्नन्ताण्ण्वुलि,  ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वे,  ‘षढोः कः सि’ (८-२-४१) इति षकारस्य ककारे,  सकारस्य मूर्धन्ये च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
 04 =>
  [[६। तृचि,  गुणे,  ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वेन टकारे च रूपम्। एवं तव्यदा- दिष्वपि ज्ञेयम्।]]
 05 =>
  [[७। ‘द्विषः शतुर्वा’ (वा। २-३-६९) इति शतरि कर्मणि षष्ठीविकल्पः।]]
 06 =>
  [शत्रुं,  शत्रोर्वा]
 07 =>
  [[८। स्यप्रत्यये,  षकारस्य ककारे,  प्रत्ययसकारस्य मूर्धन्ये च रूपमेवम्।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०७८६+ २६]
 09 =>
  [[१। ‘सत्सूद्विष--’ (३-२-६१) इति सोपपदात् सोपसर्गाच्च धातोरस्य क्विप्प्रत्यये,  षकारस्य जश्त्वेन डकारे चर्त्वे च रूपम्।]]
 10 =>
  [[आ। ‘प्रसाधितस्यास्य मधुद्विषोऽभूदन्यैव लक्ष्मीरिति युक्तमेतत्।’ शि। व। ३। १२।]]
 11 =>
  [[२। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यते’ (३-२-१७८) इति कर्तरि क्विप् तच्छीलतद्धर्मतत्साधुका- रिष्वर्थेषु भवति।]]
 12 =>
  [[३। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङ्यसपरिसृसंसृजपरिदेविसंज्वरपरिक्षिप- परिरटपरिवदपरिदहमुहदुषद्विष--’ (३-२-१४२) इत्यादिना घिनुण्।]]
 13 =>
  [[४। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः।]]
 14 =>
  [[५। ‘द्विषोऽमित्रे’ (३-२-१३१) इति अमित्रे वाच्ये शतैव भवति।]]
 15 =>
  [[B। ‘अदन् मधुघ्नो द्विषते विसृज्य श्ववल्कजं विश्वमुदं दुहानः।’ धा। का। २। ४४।]]

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.