द्वीपः (dvIpaH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

द्वीपः [dvīpḥ] पम् [pam],  पम् [द्विर्गता द्वयोर्दिशोर्वा गता आपो यत्र
 द्वि-अप्,  अप ईप्]

An island.

A place of refuge,  shelter,  protection. 

A division of the terrestrial world
 (the number of these divisions varies according to different authorities,  being four,  seven,  nine or thirteen,  all situated round the mountain Meru like the petals of a lotus flower,  and each being separated from the other by a distinct ocean.  [In N.*
  1.5 the Dvīpas are said to be eighteen
 but seven appears to be the usual number: जम्बु,  प्लक्ष,  शाल्मलि,  कुश,  क्रौञ्च,  शाक and पुष्कर
 cf.
   Bhāg.*
  5.1.32
 R.*
  1.65
 and पुरा सप्तदीपां जयति वसुधामप्रतिरथः Ś.*
  7.33. The central one is जम्बुद्वीप in which is included भरतखण्ड or India. ] -पम् The skin of a tiger. Comp.
   -कर्पूरः camphor from China.  -वासिन् The bird खञ्जरीट.

Apte 1890

English

 द्वीपः,  
पं [द्विर्गता द्वयो र्दिशोर्वा गता आपो यत्र
 द्वि-अप्,  अप ईप्] 1 An island. 
2 A place of refuge,  shelter,  protection. 
3 A division of the terrestrial world
 (the number of these divisions varies according to different authorities,  being four,  seven,  nine or thirteen,  all situated round the mountain Meru like the petals of a lotus flower,  and each being separated from the other by a distinct ocean. In N. 1. 5 the Dvīpas are said to be eighteen
 but seven appears to be the usual number
 cf. R. 1. 65 and Ś. 7. 33. The central one is जंबुद्वीप in which is included भरतखंड or India.) 
पं The skin of a tiger. 
Comp. 
कर्पूरः camphor from China. 

Hindi

द्वीप (पु)

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte Hindi

Hindi

द्वीपः
पुं*
  - द्विर्गता द्वयोर्दिशोर्वा गता आपो यत्र द्वि +  अप्
टापू

द्वीपः
पुं*
  - द्विर्गता द्वयोर्दिशोर्वा गता आपो यत्र द्वि +  अप्
"शरणस्थान,   आश्रयगृह,   उत्पादन स्थान"

द्वीपः
पुं*
  - द्विर्गता द्वयोर्दिशोर्वा गता आपो यत्र द्वि +  अप्
भूलोक का एक भाग

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  द्वीपः,  अन्तरीपम्,  पयोगडः,  पयोगडम्
noun
 
महाद्वीपाद् लघ्वी जलवेष्टिता भूमिः।
 "प्रियव्रतो अभ्यषिञ्चत् तान् सप्त सप्तसु पार्थिवान्। द्वीपेषु तेषु धर्मेण द्वीपांस्तांश्च निबोध मे॥"

Tamil

த்3வீப: : த்வீபம் = தீவு,  புகலிடம்,  பூமியின் ஒரு பகுதி.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 द्वीपः,  पुं क्ली,
   (द्बिर्गता द्बयोर्दिशोर्वा गता आपोयत्र । काकाक्षिगोलकन्यायेन द्वयोरित्युक्तेऽपिचतुर्द्दिक्षु इति सिद्धिः । “ऋक्पूरब्धूरिति ।” ५ । ४ ।७४ । इति यत् । “द्व्यन्तरुपसर्गेभ्योऽप ईत् ।”६ । ३ । ९७ । इति ईत् ।) वारिमध्यतटम् । जल-वेष्टितभूमिः । तत्पर्य्यायः । अन्तरीपम् २ । इत्य-मरः । १ । १० । ८ ॥
 द्वीपोत्पत्तिर्यथा । सूर्य्यः सुमेरुंप्रदक्षिणीकुर्व्वन् अर्द्धां पृथ्वीं प्रकाशयति अर्द्धांतमसा आवृणोति । तदा भगवदुपासनोपचि-तातिक्रान्तपुरुषप्रभावः प्रियव्रतो राजा सूर्य्य-रथसमवेगेन ज्योतिर्मयरथेन रजनीमपि दिनंकरिष्यामीति प्रतिज्ञां कृत्वा सप्तवारं द्वितीय-सूर्य्य इव सूर्य्यमनुपर्य्यक्रामत् । अस्य रथचरण-नेमिपरिखाताः सप्तसिन्धव आसन् । यैरेवसिन्धुभिः पृथिव्याः सा द्वीपाः कृताः । ते जम्बु१ प्लक्ष २ शाल्मलि ३ कुश ४ क्रौञ्च ५ शाक ६पुष्कर ७ संज्ञकाः । तेषां पूर्व्वस्य यद्विस्तार-मानं उत्तरतस्ततो द्बिगुणेन विस्तारमानेनपरिमाणम् । ते सिन्धुभ्यो बहिःसमं रचिताः ।यथा सिन्धुभ्यो बहिरेकैकशो द्बीपाः एवं द्वीपा-नामपि बहिःसिन्धवः । स प्रियव्रतः बर्हिष्मती-गर्भजाननुगतानात्मजान् आग्निध्रेध्मजिह्वयज्ञ-बाहुहिरण्यरेतोघृतपृष्टमेधातिथिवीतिहोत्रसं-ज्ञकान् यथासंख्येन एकैकस्मिन् द्वीपे एकैक-मधिपतिं विदधे । इति श्रीभागवतीयपञ्चम-स्कन्धात् संगृहीतम् ॥
 * ॥
अपि च ।“मनोः स्वायम्भुवस्यासन् दश पुत्त्रास्तु तत्समाः ।यैरियं पृथिवी सर्व्वा सप्तद्वीपा सपत्तना ॥
ससमुद्राकरवती प्रतिवर्षं निवेशिता ।सायम्भुवेऽन्तरे पूर्व्वमाद्ये त्रेतायुगे तदा ॥
प्रियव्रतस्य पुत्त्रैस्तैः पौत्त्रैः स्वायम्भुवस्य तु ।प्रियव्रतात् प्रजावन्तो वीरात् काम्याभ्यजायत ॥
कन्या सा तु महाभागा कर्द्दमस्य प्रजापतेः ।कन्ये द्वे दशपुत्त्राश्च सम्राट् कुक्षिश्च ते उभे ॥
मेधाग्निबाहुमित्रास्तु त्रयो योगपरायणाः ।जातिस्मरा महाभागा न राज्याय मनो दधुः ॥
प्रियव्रतोऽभ्यषिञ्चत्तान् सप्त सप्तसु पार्थिवान् ।द्वीपेषु तेषु धर्म्मेण द्बीपांस्तांश्च निबोध मे ॥
जम्बुद्वीपे तथाग्नीध्रं राजानं कृतवान् पिता ।प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः ॥
शाल्मले तु वपुष्मन्तं ज्योतिष्मन्तं कुशाह्वये ।क्रौश्चद्वीपे द्युतिमन्तं हव्यं शाकाह्वये सुतम् ॥
पुष्कराधिपतिञ्चैव सवनं कृतवान् सुतम् ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणम् ॥
“भूमेरर्द्धं क्षारसिन्धोरुदक्स्थंजम्बुद्वीपं प्राहुराचार्य्यवर्य्याः ।अर्द्धेऽन्यस्मित् द्वीपषटक्स्य याम्येक्षारक्षीराद्यम्बुधीनां निवेशः ॥
शाकं ततः शाल्भलमत्र कौशंक्रौञ्चञ्च गोमेदकपुष्करे च ।द्वयोर्द्बयोरन्तरमेकमेकंसमुद्रयोर्द्वीपमुदाहरन्ति ॥
”इति सिद्धान्तशिरोमणिः ॥

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.