द्विज (dvija)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 द्विज mfn.
   (-जः-जा-जं)
	 1. Twice born. 
	 2. Oviparous.
	 m.
  (-जः)
	 1. A man of
either of the three first classes,  a Brahman,  a Kshetriya or a
Vaisya whose investiture with the characteristic string,  at years
of puberty,  constitutes,  religiously and metaphorically,  their
second birth.
	 2. Any oviparous animal,  as a bird,  a snake,  a fish, 
&c. first born in the shell,  and in the second instance produced
from it.
	 3. A tooth.
	 4. Coriander seed.
	 f.
  (-जा)
	 1. A sort of perfume
also called Renukā.
	 2. A plant. (Siphonanthus Indicus.)
	 3.
Kundur or gum olebanum. 
 E.
  द्वि two,  and ज born.  द्विः जायते ।
जन ड ।

Capeller Eng

English

 द्विज॑ adj.  twice-born (lit.   & fig.
  ). — m.
  a man of the
first three castes,  esp.
    a Brahman
 bird
 tooth.

Yates

English

 द्वि-ज (जः-जा-जं)
a. Twice-born
 ovi-
parous.
m.
  A
brāhman
 a tooth
coriander seed.
f.
  A perfume.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  animal born of an egg
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  tooth
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  brAhmaNa
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  man of any one of the first 3 classes
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  coriander seed [ Xantboxylum Alatum - Bot. ]
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  twice-born
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  any Aryan
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  bleeding-heart plant  [ Clerodendrum indicum -  Bot. ]
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  member of the upper three castes
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  Brahman
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  oviparous animal
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  bird or any oviparous animal
द्विज 	-	 dvija 	-	 m.
  	-	  bird

द्विज 	-	  dvija 	-	 m.
  	-	  coriander seed [ Xantboxylum Alatum - Bot. ]

Wilson

English

 द्विज
mfn.
   (-जः-जा-जं)
1 Twice born. 
2 Oviparous.
m.
  (-जः)
1 A man of either of the three first classes,  a Brahman,  a
Kṣatriya or a Vaiśya whose investiture with the characteristick
string,  at years of puberty,  constitutes,  religiously and metaphorically,  their
second birth.
2 Any oviparous animal,  as a bird,  a snake,  a fish,  &c. first born in the
shell,  and in the second instance produced from it.
3 A tooth.
4 Coriander seed.
f.
  (-जा)
1 A sort of perfume
 also called Reṇukā.
2 A plant,  (Siphonanthus Indicus.)
3 Kundur or gum olibanum. 
E.
  द्वि two,  and ज born. 

Monier Williams Cologne

English

 द्वि—ज॑ a See द्विज॑.

 द्वि-ज॑ b mfn.
   twice-born

 द्वि-ज॑ m.
  a man of any one of the first 3 classes,  any Āryan,  (esp.  ) a Brāhman (re-born through investiture with the sacred thread cf.
   उप-नयन),  AV.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a bird or any oviparous animal (appearing first as an egg),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a tooth (as growing twice),  Suśr.
 
 Bhartṛ.
 
 Var.
  (n. ,  BhP.
   ii,  1,  31)

 coriander seed or Xantboxylum Alatum,  L.
 

Macdonell

English

 द्विज dvi-já,  a.
  twice-born
 m.
  member of 🞄the three upper castes (reborn by investiture)
 🞄(invested) Brāhman
 bird (as being first produced 🞄in the eff)
 tooth (because renewed): 🞄-tva,  n.
  state of a Brāhman
 -jánman,  a.
  🞄having a double birth or birthplace
 m.
  🞄member of the three upper castes
 esp. Brāhman. 

Benfey

English

 द्विज द्वि-ज, 
 I. adj.
  Twice born. 
 II.
m.
 
 1. A man of either of the three first
classes,  as their initiation passes for a
second birth,  especially a Brāhamaṇa, 
Yājñ. 1,  39
 Nal. 16,  1.
 2. A bird, 
Man.  5,  17.
 3. A tooth,  Bhartṛ. 1,  12.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
  deprived of Brāh-
maṇas,  Man.  8,  22.

Hindi

ब्राह्मण,  दांत

Apte Hindi

Hindi

द्विजः
पुं*
  द्वि- जः -
हिन्दुओं के प्रथम तीन वर्णों में कोई एक

द्विजः
पुं*
  द्वि- जः -
ब्राह्मण

द्विजः
पुं*
  द्वि- जः -
"अंडज जंतु जैसे कि पक्षी,  साँप,  मछली आदि"

द्विजः
पुं*
  द्वि- जः -
दाँत

द्विजः
पुं*
  द्वि-जः -
ब्रह्मचारी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

द्विज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪನಯನ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "डः" (३-२-१०१
व्युत्पत्तिः - > द्विर्जायते
प्रयोगाः - > "जन्मना जायते शूद्रः कर्मणा जायते द्विजः" । "वटुमात्रेण शक्यं हि सज्यं कर्तुं धनुर्द्विजाः । अवहास्या भविष्यन्ति ब्राह्मणाः सर्वराजसु ॥"
उल्लेखाः - > भा० आदि० २०३-५
द्विज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊದಲನೆಯ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು
द्विज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಹಾವು ಪಕ್ಷಿ ಮೊದಲಾದುವು
द्विज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂತ /ಹಲ್ಲು
प्रयोगाः - > "द्विजावलिव्याजनिशाकरांशुभिः शुचिस्मितां वाचमवोचदच्युतः"
उल्लेखाः - > माघ० १-२५
विस्तारः - > "द्विजः स्यात् ब्राह्मणक्षत्रवैश्यदन्ताण्डजेषु" - मेदि० ।
द्विज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎರಡು ಸಲ ಹುಟ್ಟುವ

L R Vaidya

English

 dvi-ja {% m. %} (twice born) 1. a man of any of the first three castes of the Hindus
a Brāhmaṇa over whom the purificatory rites are performed,  (जन्मना जायते शूद्रः संस्कारैर्द्विज उच्यते)
any oviparous animal,  (as a bird or snake),  R.xii.22,  M.v.17
a tooth,  कीर्णं द्विजानां गणैः Bhartr.i.13 (where the word is used in this sense and in sense 2).

Bopp

Latin

 द्विज m. (bis natus,  e praec. et ज natus)
1) avis. N. 12. 7.
2) dens. N. 12. 66.
3) Brâhmanus. BR. 2. 13.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

मणि
पु
मणि,  सूर्य,  चन्द्र,  हेमाचल,  रत्नानुराग,  राजन्,  द्विज
मणिः सूर्यो मणिश्चन्द्रो मणिर्हेमाचलो गिरिः ।
मणी रत्नानुरागश्च मणी राजा मणिर्द्विजः ॥ ४५ ॥
verse 1.1.1.45
page 0004

भ्रूण
पु
भ्रूण,  भीरु,  द्विज,  स्त्री_गर्भाशय,  अण्डज,  शिशु,  विकल
भ्रूणो भीरुर्द्विजो भ्रूणो भ्रूणो गर्भाशयः स्त्रियः ।
भ्रूणोऽण्डजः शिशुर्भ्रूणो विकलो भ्रूण उच्यते ॥ ४८ ॥
verse 1.1.1.48
page 0004

द्विज
पु
द्विज,  दन्त,  विप्र,  अण्डज
स्थाणू स्तम्भहरौ प्रोक्तौ दन्तविप्राण्डजा द्विजाः ॥ ३२ ॥
verse 3.1.1.32
page 0015

Lanman

English

 dvi-já,  a. twice-born
 as m. member of
one of the three upper castes,  re-born by
virtue of investiture (see √nī + upa),  60^2, 
58^20,  59^4,  62^7
 in a narrower sense,  a Brahman, 
 21^14,  43^4,  55^9,  64^16.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 द्विज m. °Biene,  Śrīk. VIII,  25. — °Gestirn,  Śrīk. I,  45
 XI,  42
 XII,  65. 71
 XIV,  61. 62.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  द्विज,  अण्डज
adjective
 
यः अण्डात् जातः।
 "सर्पः एकः द्विजः अस्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दाढिका दंष्ट्रिका दाढा दंष्ट्रा जम्भो द्विजा रदाः ॥ ५८३ ॥
रदना दशना दन्ता दंशखादनमल्लकाः ।
-wordlist-
 
दाढिका (स्त्री),  दंष्ट्रिका (स्त्री),  दाढा (स्त्री),  दंष्ट्रा (स्त्री),  जम्भ (पुं),  द्विज (पुं),  रद (पुं),  रदन (पुं),  दशन (पुं),  दन्त (पुं),  दंश (पुं),  खादन (पुं),  मल्लक (पुं)

--source--
 
चातुर्वर्ण्यं द्विजक्षत्त्रवैश्यशूद्रा नृणां भिदः ।
-wordlist-
 
चातुर्वर्ण्य (क्ली),  वर्ण (पुं),  द्विज (पुं),  क्षत्र (पुं),  वैश्य (पुं),  शूद्र (पुं)

--source--
 
अवदानं कर्म शुद्धं ब्राह्मणस्तु त्रयीमुखः ॥ ८११ ॥
भूदेवो वाडवो विप्रो द्व्यग्राभ्यां जातिजन्मजाः ।
वर्णज्येष्ठः सूत्रकण्ठः षट्कर्मा मुखसंभवः ॥ ८१२ ॥
वेदगर्भः शमीगर्भः सावित्रो मैत्त्र एतसः ।
-wordlist-
 
अवदान (क्ली),  शुद्धकर्मन् (क्ली),  ब्राह्मण (पुं),  त्रयीमुख (पुं),  भूदेव (पुं),  वाडव (पुं),  विप्र (पुं),  द्विजाति (पुं),  द्विजन्मन् (पुं),  द्विज (पुं),  अग्रजाति (पुं),  अग्रजन्मन् (पुं),  अग्रज (पुं),  वर्णज्येष्ठ (पुं),  सूत्रकण्ठ (पुं),  षट्कर्मन् (पुं),  मुखसम्भव (पुं),  वेदगर्भ (पुं),  शमीगर्भ (पुं),  सावित्र (पुं),  मैत्त्र (पुं),  एतस (पुं)

--source--
 
विहगो विहंगमखगौ पतगो विहंगः शकुनिः शकुन्तिशकुनौ विवयः शकुन्ताः ।
नभसंगमो विकिरपत्त्ररथौ विहायो द्विजपक्षिविष्किरपतत्रिपतत्पतङ्गाः ॥ १३१६ ॥
पित्सन्नीडाण्डजोगौकाश्चञ्चुश्चञ्चू सृपाटिका ।
त्रोटिश्च पत्त्रं पतत्रं पिच्छं वाजस्तनूरुहम् ॥ १३१७ ॥
पक्षो गरुच्छदश्चापि पक्षमूलं तु पक्षतिः ।
-wordlist-
 
विहग (पुं),  विहङ्गम (पुं),  खग (पुं),  पतग (पुं),  विहङ्ग (पुं),  शकुनि (पुं),  शकुन्ति (पुं),  शकुन (पुं),  वि (पुं),  वयस् (पुं),  शकुन्त (पुं),  नभसङ्गम (पुं),  विकिर (पुं),  पत्त्ररथ (पुं),  विहायस् (पुं),  द्विज (पुं),  पक्षिन् (पुं),  विष्किर (पुं),  पतत्रिन् (पुं),  पतत् (पुं),  पतङ्ग (पुं),  पित्सन् (पुं),  नीडज (पुं),  अण्डज (पुं),  अगौकस् (पुं),  चञ्चु (स्त्री),  चञ्चू (स्त्री),  सृपाटिका (स्त्री),  त्रोटि (स्त्री),  पत्त्र (क्ली),  पतत्त्र (क्ली),  पिच्छ (क्ली),  वाज (पुं),  तनूरुह (पुंक्ली),  पक्ष (पुं),  गरुत् (पुंक्ली),  छद (पुंक्ली),  पक्षमूल (क्ली),  पक्षति (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पतन्
पतन्,  पतङ्ग,  पतग,  पतत्रिन्,  पत्त्रिन्,  शकुन्ति,  शकुनि,  शकुन्त,  वयस्,  विहायस्,  विहग,  विहङ्ग,  विहङ्गम,  पत्त्ररथ,  गरुत्मत्,  शकुन,  खग,  नगौकस्,  पक्षिन्,  वि,  विष्किर,  विकिर,  अण्डज,  नीडज,  वाजि,  द्विज
पतन्पतङ्गः पतगः पतत्री, 
पत्त्री शकुन्तिः शकुनिः शकुन्तः ।
वयो विहायो विहगो विहङ्गो, 
विहङ्गमः पत्त्ररथो गरुत्मान् ॥ २३७ ॥
शकुनः खगो नगौकाः पक्षी विर्विष्किरस्तथा विकिरः ।
अण्डजनीडजवाजिद्विजाश्च कथिताः समानार्थाः ॥ २३८ ॥
verse 2.1.1.237
page 0029

ब्राह्मण
ब्राह्मण,  वाडव,  विप्र,  भूमिदेव,  द्विजोत्तम,  अग्रजन्मन्,  द्विजन्मन्,  षट्कर्मन्,  सोमपा,  द्विज
ब्राह्मणो वाडवो विप्रो भूमिदेवो द्विजोत्तमः ।
अग्रजन्मा द्विजन्मा च षट्कर्मा सोमपा द्विजः ॥ ३९१ ॥
verse 2.1.1.391
page 0046

त्यक्ताग्नि
त्यक्ताग्नि,  वीरहन्,  द्विज
शिश्विदानो दुराचारस्त्यक्ताग्निर्वीरहा द्विजः ॥ ४०४ ॥
verse 2.1.1.404
page 0047

दशन
दशन,  द्विज,  दन्त,  रद,  रदन
एकार्थाः कथ्यन्ते दशनद्विजदन्तरदरदनाः ॥ ५२७ ॥
verse 2.1.1.527
page 0060

Vedic Reference

English

 Dvi-ja,  ‘twice-born, ’ as an epithet of the Āryans generally, 
or of the Brahmins in particular,  is not found in Vedic litera-
ture except in a quite obscure verse of the Atharvaveda.^1
1) xix. 71,  1. Cf. Whitney,  Transla-
tion of the Atharvaveda,  1008
 Zimmer, 
Altindisches Leben,  204. Neither dvi-
janman nor dvi-jāti occurs early,  and
the idea is not in this form an early
one.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 द्विजः,  पुं,
   (द्विर्जायते इति । जन + “अन्येष्वपिदृश्यते ।” ३ । २ । १०१ । इति डः ।) संस्कृत-ब्राह्मणः । यथा,  --“जन्मना ब्राह्मणो ज्ञेयः संस्कारैर्द्विज उच्यते ।”इति स्मृतिः ॥
सद्वृत्तब्राह्मणः । तल्लक्षणं यथा,  --अम्बरीष उवाच ।“कीदृशाय प्रदातव्यं महादानं द्विजातये ।विदुषे वा निराधारे साचारेऽविदुषे मुने ! ॥
एतन्मे सर्व्वमाख्याहि यथातथ्यं द्विजोत्तम ! ।उत्तारयति संगृह्य दातारं दानमेव हि ॥
वशिष्ठ उवाच ।जात्या कुलेन वृत्तेन स्वाध्यायेन शुतेन च ।एभिर्युक्तो हि यस्तिष्ठेत् नित्यं स द्विज उच्यते ॥
न जातिर्न कुलं राजन् ! न स्वाध्यायः श्रुतं न च ।कारणानि द्विजत्वस्य वृत्तमेव तु कारणम् ॥
”इति वह्निपुराणे प्रेतोपाख्याननामाध्यायः ॥
क्षत्त्रियः । वैश्यः । इति मेदिनी । जे,  १० ॥
(यथा,  याज्ञवल्क्ये । १ । ३९ ।“मातुर्यदग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जिबन्धनात् ।ब्राह्मणक्षत्त्रियविशस्तस्मादेते द्विजाः स्मृताः ॥
”दन्तः । (यथा,  --“न च्छित्वा द्विजैर्भक्षयेत् ॥
” इति चरके सूत्र-स्थानेऽष्टमेऽध्याये ॥
) अण्डजः । स पक्षिसर्पमत्-स्यादिः । इत्यमरः । ३ । ३ । ३० ॥
 (यथा, रघुः । १२ । २२ ।“ऐन्द्रिः किल नखैस्तस्या विददार स्तनौद्विजः ॥
”)तुम्बुरुवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 द्विर्जाते,  त्रि ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 द्विज पु०
  द्विर्जायते सुजर्थे वृत्तौ द्विशब्दः जन--ड । १ संस्कृतब्राह्मणे “जन्मना जायते शूद्रः संस्कारैर्द्विज उच्यते”स्मृतिः । २ ब्राह्मणक्षत्रियवैश्येषु च “मातुर्यदग्रे जा-यन्ते द्वितीयं मौञ्जीवन्धनात् । ब्राह्मणक्षत्रियविशस्तस्मादेते द्विजाः स्मृताः” याज्ञ० । ३ दन्ते तस्योत्पन्नस्य पतनेपुनर्जन्मनो लोकप्रसिद्धेः । ४ अण्डजे च अमरः । प्रसवा-नन्तरं पुनरण्डात् तस्य प्रकाशरूपोत्पत्तेर्द्विजत्वम् । ५ तु-म्बुरुवृक्षे राजनि० । ६ द्विर्जातमात्रे त्रि०
  । तत्र दन्ते“द्विजाबलीबालनिशाकरांशुभिः शुचिस्मितां बाचमवोच-दच्युतः” माघः विप्रे अण्डजे च “हिममुक्तचन्द्ररुचिरःसपद्मको मदयन् द्विजान् जनितमीनकेतनः” माघः ।

Capeller

German

 द्विज॑ zweimal geboren
 m.
  ein Wieder=
geborner (d. i. in die Gemeinde Aufgenommerner), 
ein Mitglied der drei
oberen Kasten,  bes. ein Brahmane
Vogel,  Zahn. 

Burnouf

French

 द्विज द्विज a. [f.  आ] (जन्) deux fois né
		 né
d'un œuf.  -- S. m.
  un régénéré,  un homme de l'une des 3 premières
castes [que l'investiture du cordon sacré fait naître à la vie
spirituelle].
		 Animal né d'un œuf. 
		 Dent.
		 Graine de coriandre.
-- F. le parfum nomme रेनुका
		 le syphonanthus indicus
l'oliban. 
द्विजकुत्सिट m.
  cordya myxa ou sebestier.
द्विजन्मन् a. qui a reçu deux naissances,  ép. d'Agni [dans les
अरणी et sur l'autel],  Vd. -- S. m.
  mms. que द्विज।
द्विजदास m.
  śūdra [serviteur des dvijas].
द्विजपति m.
  la Lune.
द्वीजप्रपा f.
  bassin ou auge pour donner à boire aux
animaux de basse-cour.
द्विजप्रिया f.
  l'asclepias acida [qui donne la liqueur sacrée
ou soma].
द्विजब्रुव m.
  faux-brâhmane.
द्विजराज m.
  la Lune.
		 Ananta,  roi des serpents.
		 Garuḍa, 
roi des oiseaux.
द्विजर्षभ m.
  (ऋषभ) le meilleur des dvijas.
द्विजलिङ्गिन् m.
  (लिङ्ग marque) un kṣatriya.
		 Un
faux-brâhmane.
द्विजव्रण m.
  mal de dents.
द्विजशप्त m.
  dolichos catjang,  bot.
द्विजसेवक m.
  śūdra,  serviteur des dvijas.
द्विजाति m.
  mms. que द्विज।
द्विजायनी f.
  le cordon des dvijas.
द्विजातय m.
  (आलय) habitation de brâhmanes.
		 Trou
d'arbre [habitation d'oiseaux ou de serpents].

Stchoupak

French

 द्वि-ज-
 a. deux fois né 
 m.
  membre de l'une des trois castes
supérieures,  en particulier Brâhmane (l'investiture ou l'initiation étant
considérée comme une 2{^me^} naissance) 
 animal ovipare,  not. oiseau 
 dent
(aussi nt.) 
 -त्व- nt. état ou rang de deux fois né,  rang de Brâhmane 
-ई-भू- devenir Brâhmane.
°देव- °मुख्य- °र्षभ- m.
  Brâhmane (en tant que premier parmi
les deux fois nés).
°राज- m.
  lune.
°लिङ्गिन्- a. qui porte les insignes d'un Brâhmane,  déguisé en
Brâhmane.
°वर- °श्रेष्ठ- °सत्तम- द्विजाग्र्य- द्विजेन्द्र- m.
  = °देव-।
द्विजोत्तम- m.
  id. 
 Brahma.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.