| YouTube Channel

द्यु (dyu)

 
शब्दसागरः
English
द्यु r. 2nd cl. (द्योति)
1. To advance towards or against, to assail.
2. To
advance before or in front of, to approach.
द्यु
m.
 (-द्युः) A name of AGNI or fire.
n.
 (-द्यु)
1. A day.
2. Heaven, sky,
æther.
3. Heaven, paradise.
E.
 द्यु to go to or towards, affix क्विप् ।
Capeller Eng
English
द्यु॑ (nom.
sgl.
 द्यौ॑स्)
m.
 sky, heaven (also
f.
 ), the god
of heaven
day (also
n.
 )
light, fire-flame (only
instr.
pl.
द्यु॑भिस्). —द्या॑वा
m.
du.
 heaven and earth or day and night. अ॑नु
द्यू॑न् & द्य॑वि द्यवि day by day. अभि॑ द्यू॑न् in the course of the
days, in a long time. उ॑प द्यु॑भिस् by day & =
prec.
द्यु॑ v. 3 दिव्.
Yates
English
द्यु (ल) द्योति 2.
a. To advance to-
wards or against.
द्यु (द्युः) 2.
n.
 A day
paradise
sky.
m.
 Fire
light.
Spoken Sanskrit
English
द्यु - dyu -
f.
 - heaven
द्यु - dyu -
f.
 - sky
द्यु - dyu -
m.
 - day
द्यु - dyu -
m.
 - brightness
द्यु - dyu -
m.
 - by day
द्यु - dyu -
m.
 - sheen
द्यु - dyu -
m.
 - every day
द्यु - dyu -
m.
 - glow
द्यु - dyu -
m.
 - day by day
द्यु - dyu -
m.
 - by day or in the course of days
द्यु - dyu -
m.
 - fire
द्यु - dyu -
m.
 - daily
द्यु - dyu -
m.
 - long time
द्यौति { द्यु } - dyauti { dyu } - verb - go against
द्यौति { द्यु } - dyauti { dyu } - verb - attack
द्यौति { द्यु } - dyauti { dyu } - verb - assail
द्यु (द्युतातु) - dyu (dyutAtu) - Cs (cesium) [ Chem. ]
द्यु dyu
m.
 sheen
पाजस् pAjas
n.
 sheen
स्फुरित sphurita
n.
 sheen
Wilson
English
द्यु r. 2nd cl. (द्योति)
1 To advance towards or against, to assail.
2 To advance before or in front of, to approach.
द्यु
m.
 (द्युः) A name of AGNI or fire.
n.
 (द्यु)
1 A day.
2 Heaven, sky, æther.
2 Heaven, paradise.
E.
 द्यु to go to or towards, affix क्विप्.
Apte
English
द्यु [dyu], 2
P.
 (द्यौति) To advance towards, encounter, attack, assail
गुहाया निरगाद् वाली सिंहो मृगमिव द्युवन्
Bk.*
 6.118
14.11.
द्यु [dyu],
n.
A day.
The sky.
Brightness.
Heaven.
Sharpness
cf.
 अद्यु
m.
 Fire. (द्यु is a substitute for दिव्
f.
 before terminations beginning with consonants and in compounds.)
Comp.
 -गः a bird.
चरः a planet.
a bird. -जयः attainment or gaining of heaven. -ज्या the diameter of a circle made by an asterism in its daily revolution. -दलः noon. -धुनिः
f.
 , -नदी the heavenly Ganges
सिद्धैर्नुतो द्युधुनिपातशिवस्वनासु रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी
Bhāg.*
 3.23.39. -निवासः a deity, god
शोकाग्निना$गाद् द्युनिवासभूयम्
Bk.*
 3.21. -निवासिन्
m.
a deity.
a virtuous man.
पतिः the sun.
an epithet of Indra. -पथः the upper part of the sky.
मणिः the sun
कृष्णद्युमणिनिम्लोचे ......
Bhāg.*
 3.2.7.
Calcined copper. -योषित्
f.
 an apsaras. -रत्नम् the sun. -लोकः heaven. -षद्, -सद्
m.
a god, deity
मनःसु येषां द्युसदां न्यधीयत
Si.*
 1.43.
a planet. -सरित्
f.
 the Ganges.
Apte 1890
English
द्यु {c2c} P. (द्यौति) To advance towards, encounter, attack, assail
Bk. 6. 118, 14. 101.
द्यु n. 1 A day.
2 The sky.
3 Brightness.
4 Heaven.
5 Sharpness
cf. अद्यु.
m. Fire. (द्यु is a substitute for दिव् f. before terminations beginning with consonants and in compounds).
Comp.
गः a bird.
चरः {1} a planet. {2} a bird.
जयः attainment or gaining of heaven.
दलः noon.
धुनिः f.,
नदी the heavenly Ganges.
निवासः a deity, god
शोकाग्निनाऽगाद् द्युनिवासभूयं Bk. 3. 21.
निवासिन् m. {1} a deity. {2} a virtuous man.
पतिः {1} the sun. {2} an epithet of Indra.
मणिः the sun.
योषित् f. an apsaras.
लोकः heaven.
षद्,
सद् m. {1} a god, deity
Śi. 1. 43. {2} a planet.
सरित् f. the Ganges.
Monier Williams Cologne
English
1. द्यु
cl.
 2.
P.
 द्यौति (Dhātup. xxiv, 31
pf. दुद्याव, 3.
pl.
 दुद्युवुर्) to go against, attack, assail,
Bhaṭṭ.
2. द्यु॑ for 3. दिव् as inflected stem and in comp. before consonants.
Monier Williams 1872
English
द्यु 1. द्यु, cl. 2. P. द्यौति, दुद्याव,
द्योष्यति, अद्यौषीत्, द्योतुम्, to advance
towards or against, approach, assail, attack
[cf.
दिद्यु, rt. 2. दिव्।]
द्यु 2. द्यु, sharpness, in अ-द्यु, q. v.
द्यु 3. द्यु, उस्, m. (connected with 3. दिव्,
q. v.), a N. of Agni or fire
(उ), n. a day, bright-
ness
heaven, sky, ether, paradise
द्यु is the form
of 3. दिव्, used before terminations beginning with
consonants and in comp., see 3. दिव्
द्युभिस् =
उप-द्युभिस्, in the course of days, in the course of
time
[cf. Lat. nu-diu-s
Hib. an-diu, ‘to-day.’]
—द्यु-क्ष, अस्, आ, अम् (fr. द्यु and क्ष = 3.
क्षि ?), Ved. heavenly, celestial
light, brilliant
(अस्),
m. epithet of Varuṇa
of Aryaman
of Indra
of
Agni
of Soma.
—द्युक्ष-वचस्, आस्, आस्, अस्, Ved.
uttering heavenly words.
—द्यु-ग, अस्, m. ‘going
in the sky, ’ a bird
[cf. खे-चर।]
—द्यु-गण,
अस्, m. a given term of days (as a month &c.).
—द्यु-गत्, ind. (गत् fr. rt. गम्), Ved. pervading
the sky, going through the sky
(according to
Naigh. II. 15), quickly.
—द्यु-चर, अस्, आ, अम्,
‘going or moving in heaven, ’ an inhabitant of heaven.
—द्यु-जय, अस्, m. conquering or gaining heaven
attainment of heaven.
—द्यु-तरु, उस्, m. the tree
of heaven
[cf. देव-तरु।]
—द्यु-दल, अस् or अम्,
m. or n. (?), ‘dividing of the sky, ’ noon.
—द्यु-
धुनि, इस्, f. ‘the river of heaven, ’ the Ganges.
—द्यु-नदी, f. ‘the river of heaven, ’ the Ganges.
—द्युनदी-सङ्गम, अस्, m. ‘the confluence of
the river of the sky, ’ N. of a place of pilgrimage
mentioned in the Rasika-ramaṇa by Raghu-nātha.
—द्यु-निवास, अस्, m. ‘heavenly abode, ’ heaven
an inhabitant of heaven, a deity.
—द्युनिवास-
भूय, अम्, n. the becoming a deity.
—द्यु-निवा-
सिन्, ई, m. ‘an inhabitant of heaven, ’ a deity
a
pious person.
—द्यु-निश्, औ, f. du. or द्यु-निश,
अम्, n. or द्यु-निशे, n. du. day and night
द्यु-
निशम् or द्यु-निशि, for a day and night, by day
and night.
—द्यु-पति, इस्, m. ‘the lord of heaven, ’
the sun
an epithet of Indra.
—द्यु-पथ, अस्, m.
‘the path of heaven, ’ the upper part of the sky.
—द्यु-मणि, इस्, m. ‘the jewel of the sky, ’ the
sun
an epithet of Śiva.
—द्यु-मत्, आन्, अती, अत्,
Ved. bright, light, brilliant
clear, loud, heard from
afar
serene
brisk, energetic, strong
excellent,
conspicuous
(आन्), m. an epithet of Agni
of Soma
of Brahmā
of the chariot of the gods
N. of a son
of Vasiṣṭha
of Divo-dāsa (= Pra-tardana)
of Manu
Svārociṣa
(अत्), ind. clearly, brightly.
—द्युमत्-
सेन, अस्, m., N. of a prince of Śālva, father of Satya-
vat.
—द्युमद्-गामन्, आ, m., Ved. one who sings
distinctly (rt. गै) or one who walks (rt. गम्) within
the sacred enclosure.
—द्यु-मय, अस्, ई, अम्, light,
clear
(ई), f., N. of a daughter of Tvaṣṭṛ and wife
of the Sun.
—द्यु-मार्ग, अस्, m. the path of the
sky or air.
—द्यु-योषित्, त्, f. ‘a heavenly woman, ’
an Apsaras.
—द्यु-लोक, अस्, m. the heavenly world
[cf. पृथिवी-लोक, अन्तरिक्ष-लोक, द्यौर्-लोक।]
—द्यु-षद्, त्, m. (fr. द्यु-सद्), an inhabitant of
heaven, a god, deity
a planet.
—द्यु-सद् = द्यु-
षद्.
—द्यु-सद्मन्, आ, m. ‘an inhabitant of
heaven, ’ a god.
—द्यु-सरस्, n. the lake of heaven.
—द्यु-सरित्, त्, f. or द्यु-सिन्धु, उस्, f. ‘the river
of heaven, ’ the Ganges.
Macdonell
English
द्यु DYU, Ⅱ. P. dyauti, rush at, attack.
द्यु dyú,
m.
 sky
brightness, glow
m.
n.
 🞄day (v. div).
Benfey
English
1. द्यु द्यु, ii. 2, Par. To attack. --
Cf. दिव्।
2. द्यु द्यु, the base of many cases
and derivatives of 3. दिव्, and its substi-
tute when former part of a comp. word,
e. g. द्यु-चर,
m.
 An inhabitant of
the heaven, Hariv. 7497. द्यु-जय,
m.
Attainment of heaven, Bhāg. P. 5, 19, 22.
Apte Hindi
Hindi
द्यु
अदा* पर*- - -
"अग्रसर होना, मुकाबला करना, हमला करना, आक्रमण करना"
द्यु
नपुं*
 - "दिव् + उन्, कित्"
दिन
द्यु
नपुं*
 - "दिव् + उन्, कित्"
अकाश
द्यु
नपुं*
 - "दिव् + उन्, कित्"
उजाला
द्यु
नपुं*
 - "दिव् + उन्, कित्"
स्वर्ग
द्यु
पुं*
 - -
आग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
द्यु - अभिगमने (अदा० पर० अक० अनि) द्यौति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಎದುರಾಗಿ ಹೋಗು
द्यु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
निष्पत्तिः - > द्यु (भिगमने) - "क्विप्" (३-२-७६)
द्यु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಿವಸ /ಹಗಲು
विस्तारः - > "पद्मबन्धुः कोकहितो द्युश्च क्ली स्यादहर्दिनम्"- वैज० ।
द्यु
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಗನ /ಆಕಾಶ
विस्तारः - > "आकाशे दिवसे च द्युः" - वैज० । ಮೇದಿನೀಕೋಶದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುಲ್ಲಿಂಗವಾಗಿಯೂ ಹಗಲು ಮತ್ತು ಆಕಾಶವೆಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗವಾಗಿಯೂ ಉಕ್ತವಾಗಿದೆ. "द्युक्लीबमह्नि गगनेऽपि च । ना ज्वलने" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
dyu {% vt. 2P (pres. द्यौति) %} To advance towards, to assail, to attack, Bt.vi.118, xvi.101.
dyu {% (I) n. %} 1. A day
2. the sky
3. heaven.
dyu {% (II) m. %} Fire.(द्यु is the form of दिव् f. before terminations beginning with consonants and in compounds.)
Bopp
Latin
द्यु 2. P. द्यौमि (अभिगमने K. अभिसर्पणे V.) aggredi.
BHATT. 6. 18.: सिंहो मृगन् द्युवन् (cf. द्रु, unde द्यु or-
tum esse videtur mutatâ semivocali र् in य्
v. gr. comp.
§. 20.). -- द्यु splendere in dial. Vêd. ortum est e दिव्
mutato व् in उ.
द्यु n. (r. दिव् mutato व् in उ)
1) dies.
2) coelum, aër.
(Lat. nu-dius, Abl. diu
Ju-piter e Dju-piter, coeli pater
v. द्यो.)
Indian Epigraphical Glossary
English
dyu (IE 7-1-2), ‘cypher’
Lanman
English
dyú, same as dív, 361d.
Kridanta Forms
Sanskrit
द्यु (द्यु॒ अभिगमने - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = द्यवनम्
अनीयर् = द्यवनीयः - द्यवनीया
ण्वुल् = द्यावकः - द्याविका
तुमुँन् = द्योतुम्
तव्य = द्योतव्यः - द्योतव्या
तृच् = द्योता - द्योत्री
क्त्वा = द्युत्वा
ल्यप् = प्रद्युत्य
क्तवतुँ = द्युतवान् - द्युतवती
क्त = द्युतः - द्युता
शतृँ = द्युवन् - द्युवती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 द्यु
मूलधातुः:
धात्वर्थः:
 अभिगमे
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 द्यौति
अनुबन्धादिविशेषः:
 उकारान्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
द्यु अभिगमने
- द्यौति । द्युतः । द्युवन्ति । दुद्याव । द्योता । द्यौतु ।। 31 ।।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दिवसः, दिनम्, अहः, द्यु, घस्रः, तिथिः, वस्तोः, भानुः, वासरम्, स्वसराणि, उस्रः
noun
कालविशेषः, (सौरकालगणनायाम्) भानोर् उदयाद् उदयपर्यन्तं कालः, सूर्यकिरणावच्छिन्नकालः, (चान्द्रकालगणनायाम्) चन्द्रमसः उदयाद् उदयपर्यन्तं कालः।
"एकस्मिन् दिने चतुर्विंशति भागाः सन्ति/ कम् अपि मङ्गलं दिवसं निश्चित्य शुभकार्याणि आरम्भणीयानि इति मन्यते/ दिवसस्य अन्ते पक्षिणः स्वनीडं उच्चैः रावैः सह निर्वर्तयन्ति"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
त्रिंशता तैरहोरात्रस्तत्राहर्दिवसो दिनम् ।
दिवं द्युर्वासरो घस्रः प्रभातं स्यादहर्मुखम् ॥ १३८ ॥
व्युष्टं विभातं प्रत्यूषं कल्यप्रत्युषसी उषः ।
काल्यं मध्याह्णस्तु दिवामध्यं मध्यंदिनं च सः ॥ १३९ ॥
-wordlist-
अहोरात्र (पुंक्ली), अहन् (क्ली), दिवस (पुं), दिन (पुंक्ली), दिव (क्ली), द्यु (पुं), वासर (पुं), घस्र (पुं), प्रभात (क्ली), अहर्मुख (क्ली), व्युष्ट (क्ली), विभात (क्ली), प्रत्यूष (पुंक्ली), कल्य (क्ली), प्रत्युषस् (क्ली), उषस् (क्ली), काल्य (क्ली), मध्याह्ण (पुं), दिवामध्य (क्ली), मध्यन्दिन (क्ली)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
फलोदयो मेरुपृष्ठं वासवावाससैरिकौ ।
दिदिविर्दीदिविर्द्युश्च दिवं च स्वर्गवाचकाः ॥ २ ॥
-wordlist-
फलोदय (पुं), मेरुपृष्ठ (क्ली), वासवावास (पुं), सैरिक (पुं), दिदिवि (पुं), दीदिवि (पुं), द्यु (पुं), दिव (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
दिवस
दिवस, दिवा, दिन, द्यु, अहन्, वासर, घस्र
दिवसो दिवा दिनं द्युः प्रोक्तमहर्वासरस्तथा घस्रः ।
verse 1.1.1.106
page 0013
नभस्
नभस्, मरुद्वर्त्मन्, वियत्, विहायस्, तारापथ, पुष्कर, अन्तरिक्ष, व्योमन्, अम्बर, विष्णुपद, ख, द्यौ, विहायसा, गगन, द्यु
नभो मरुद्वर्त्म वियद्विहाय-
स्तारापथः पुष्करमन्तरिक्षम् ।
व्योमाम्बरं विष्णुपदं च खं द्यौ-
र्विहायसा स्याद्गगनं तथा द्युः ॥ १३७ ॥
verse 1.1.1.137
page 0017
पुराणम्
English
द्यौ / DYAU (dyu). One of the aṣṭavasus (eight Vasus). (For particulars see under aṣṭavasus).
द्यु / DYU(dyau). One of the Aṣṭa Vasus (eight Vasus). This vasu has another name āpa. (For details see under aṣṭavasus).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
द्यु, ल अभिसर्पणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदां-परं-सकं-अनिट् ।) अभिसर्पणं आभिमुख्येनगमनम् । ल, द्यौति सिंहो मृगानिव । इतिदुर्गादासः ॥
द्यु,
क्ली,
 (द्यौतीति । द्यु + क्विप् ।) दिनम् ।गगणम् । स्वर्गः । इति विश्वः ॥
द्युः,
पुं,
 (द्यु + क्विप् ।) अग्निः । इति मेदिनी । ये, २ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
द्यु अभिसर्पणे अदा०
पर०
सक०
 अनिट् । द्यौति अद्यौषीत् ।दुद्याव । “गुहाया निरगात् बाली सिंहो मृगमिवद्युवन्” भट्टिः ।
द्यु
न०
 दिव--उन् किच्च बा० वलोपश्च । १ दिने २ गगने ३ स्वर्गेच विश्वः ४ अग्नौ
पु०
 मेदि० ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
द्यु अभिगमने
- इतो मापर्यन्ताः (255) त्रयोविंसतिरनिटः द्यौति द्योता द्यौः 28
धातुवृत्तिः
Sanskrit
द्यु (अर्थः) अभिगमने
अनुदात्त उदात्तेत् ( द्यौति, दुद्याव दुद्युवतुः दुद्यविथ दुद्योथ दुद्युव दुद्याव दुद्यव, दुद्युविव, ) क्रादिनियमादिट् थलि भारद्वराजनियमाद्विकल्पः (द्योता द्योष्यति द्यौतु द्युतात् द्युहि, द्यवानि अद्यौत् अद्युताम् अद्यौः अद्यवम् द्युयात् द्युयाताम् द्युयाः द्युयाम् ) आशिषि (द्यूयात्) इत्यादि (अद्यौषीत् अद्यौष्टाम् अद्यौषीः अद्यौषम् दुद्यूषति दोद्यूयते दोद्योति दोद्यवीति द्यावयति अदुद्यवत् द्युत्वा द्युतः) के चिदस्य सेट्त्वमिच्छन्तीति धातुपारायणे तत् "उतां च रुस्नवौ क्षुवन्तथोर्णोतिमथोयुणुक्ष्णुव'' इत्युकारान्तसेट्परिगणने पाठाभावादिच्छामात्रम् 29
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“द्यु अभिगमने”@} 2 द्यावकः-विका, द्यावकः-विका, दुद्यूषकः-षिका, देद्यूयकः-यिका
इति सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकदुधातुवत् 3 ज्ञेयानि।
4 द्युवन्-द्युवती इति शतरि रूपमिति विशेषः।
“केचिदस्य सेट्त्वमिच्छन्ति।
इति धातुपारायणे।
तत् ‘उतां च रुस्नुवौ क्षुवं तथोर्णोतिमथो युणुक्ष्णुवः।’ इत्युकारान्तसेट्परिगणने पाठाभावादिच्छामात्रम्।” इति माधवधातुवृत्तिः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८७३)
02
=>
 (२-अदादिः-१०४०। सक। अनि। पर।)
03
=>
 (८४७)
04
=>
 [[C। ‘गुहाया निरगाद् वाली सिंहो मृगमिव द्युवन्।’ भ। का। ६। ११९।]]
Capeller
German
द्यु॑
m.
 s. 3. दिव्.
Grassman
German
dív, dyú, dyó, m., f. [von div 2], „Himmel“, als der leuchtende, „Tag“, als der leuchtende, „Lichtglanz“. Die Form dyú ist stets m., die Form dív im Sing. m. (ausser {1020, 8}, wo amū́m für amúm vielleicht aus der spätern Sprache, in welcher das fem. herrscht, in den Text gedrungen ist), in dem seltenen Plural f., die Form dyó ist m. oder f., letzteres {22, 13}
{57, 5}
{408, 9}
{458, 9}
{660, 4}
{885, 7}
{889, 3}
{35, 7}
{417, 6}
{808, 3}
{914, 3}
{937, 5}
{240, 4}
{782, 2}
{35, 6}
{407, 5}
{603, 5}
{617, 4}
{640, 6}. — 1〉 Himmel, sehr häufig mit dem Gegensatze pṛthivī́, bhū́mi, kṣám, kṣā́, gmā́ (s. unter diesen)
die Duale dyā́vā und pṛthivī́, auch wenn sie getrennt in demselben Satze stehen, bezeichnen nur einfach Himmel und Erde
der Himmel wird insbesondere als Wohnsitz der Götter und der Seligen aufgefasst
2〉 es werden drei übereinanderliegende Himmel genannt, die als uttamá, madhyamá, avamá ({414, 6}) bezeichnet werden
diese Anschauung liegt auch zu Grunde, wo ein Himmel als der höhere (úttara) oder als äusserster (pā́ria) bezeichnet wird
3〉 der Himmel als Gottheit für sich oder neben der Erde (pṛthivī́, bhū́mi, kṣám), auch in der Verbindung dyā́vā pṛthivī́, oder 4〉 neben Erde, Luft, Wasser, Strömen, Bergen, Kräutern u. s. w.
insbesondere 5〉 der Himmel als Vater dyaús pitā́, meist neben der Erde als Mutter
6〉 die Morgenröthe wird als Tochter des Himmels duhitā́ divás, 7〉 die aśvínā als divás nápātā, agnís als divás sūnús oder śíśus, die áṅgirasas oder ādityā́s als divás putrā́sas, die Donnerwolke, die Sonne u. s. w. als divás putrás aufgefasst
8〉 der Dual dyā́vā kann auch für sich Himmel und Erde bezeichnen
9〉 der Tag, und zwar der helle Tagestheil, im Gegensatze zur Nacht, oder 10〉 der Tag (von 24 Stunden), oft im Gegensatze zu Monaten (mā́sās) und Jahren (śarádas)
insbesondere 11〉 dyávi-dyavi oder ánu dyū́n oder úpa dyúbhis, Tag für Tag, täglich
12〉 dyúbhis oder abhí dyū́n, im Laufe der Tage, lange Zeit
13〉 Dual dyā́vā, Tag und Nacht
14〉 Himmelsglanz, Glanz
15〉 Licht, Lichtglanz, Feuerschein, Flamme, nur in der Form dyúbhis.
I. Form dív:
-ívam 1〉 {52, 12}
{62, 8}
{68, 1}
{164, 47}. _{164, 51}
{293, 7}
{338, 4}
{462, 2}
{626, 48}
{709, 8}
{729, 5}
{766, 2}
{882, 3}
{884, 2}
{947, 9}
{1015, 2}
{1016, 3}
{1020, 8}
{1024, 2}
in {715, 7}. _{715, 8} ist die Seihe (pavítram) mit dem Himmel verglichen (vgl. Vers _{715, 9} und {739, 5}).
[-ivám 1〉 {654, 1}—_{654, 15} gehört zu divá.]
-ivā́ 1〉 {161, 14}
{163, 6}
{296, 2}
{578, 1}
{626, 30}
{655, 2}
{836, 9}
{908, 5}
{951, 8}.
-ívā, bei Tage, s. besonders.
-ivé (bis _{679, 1} vollständig) 1〉 {215, 14}
{459, 14}
{679, 2}. — 3〉 {129, 3}
{288, 2}
{299, 5}
{413, 1}
bṛhaté {54, 3}
{136, 6}
{401, 7}. — 5〉 {71, 5}.
-ivás [Ab.] (bis _{621, 1}) 1〉 {6, 10} (pā́rthivāt)
{33, 5}. _{33, 7}
{38, 2}
{55, 1}
{59, 5}
{61, 9}
{72, 8}
{80, 4}
{92, 17}
{93, 6}
{100, 15}
{105, 3}
{109, 6}
{121, 8}. _{121, 10}
[Page602] {134, 4}
{168, 4}
{197, 5}
{229, 11}
{235, 2}
{240, 7}
{273, 2}
{280, 3}
{287, 8}
{312, 3}
{317, 3}
{339, 3}
{340, 5}
{364, 4}
{379, 8}
{394, 6}
{397, 11}
{401, 1}
{407, 8}
{408, 1}
{430, 4}
{456, 1}
{471, 1}
{488, 27}
{522, 7}
{540, 3}
{555, 5}
{562, 3}
{577, 3}
{580, 2}
{620, 5}. — 2〉 úttarāt {322, 6}
{414, 7}. — 9〉 {60, 2} 〰 cid pū́rvas.
-ivás [G.] (bís 621) 1〉 rocanā́t {6, 9}
{49, 1}
{410, 1}
{621, 18}
rocané {105, 5}
{155, 3}
{240, 8}
rocanā́ {146, 1}
{246, 9}
{448, 7}
rocanéna {442, 7}
dharúṇam {56, 6}
dhárman dharúṇe {369, 2}
ántam {33, 10}
ántāt {295, 4}
ántān {92, 11}
{401, 4}
{413, 7}
{561, 2}
{585, 3}
ántebhias {49, 3}
ánteṣu {595, 2}
nā́kam {34, 8}
arítram {46, 8}
índavas {46, 9}
srutís {46, 11}
pathā́ {401, 6}
dvā́rau {48, 15}
upamā́ {31, 15}
róhaṇam {52, 9}
róhāṃsi {512, 5}
sā́nu {54, 4}
{58, 2}
{414, 3}
sā́navi {341, 1}
sā́nūni {448, 6}
dā́nus {54, 7}
ā́tāsu {56, 5}
{113, 14}
ā́tās {277, 6}
jyótis {69, 1}
gātúm {71, 2}
rétasas {100, 3}
rétasā {371, 3}
raváthas {100, 13}
tanyatús {519, 6}
mádhye {105, 10}
{108, 12}
{401, 3}
āródhane {105, 11}
āródhanam {304, 2}. _{304, 4}
āródhanāni {303, 8}
rájas {110, 6}
rájas úparam {62, 5}
pṛṣṭhám {115, 3}
{166, 5}
{236, 12}
pṛṣṭhé {164, 10}
áśmānam {121, 9}
{221, 5}
{620, 19}
nidhím {130, 3}
dákṣam {151, 4}
páre árdhe {164, 12}
didyútas {204, 7}
vṛṣṭím {218, 15}
{437, 6}
vṛṣṭís {417, 1}
{454, 1}
vṛṣṭáyas {438, 3}
yahvī́s {235, 6}
yahvī́bhis {235, 9}
yahvī́ {395, 7}
yahvī́ṣu {586, 3}
nā́bhā {238, 4}
várṣman {239, 9}
{350, 4}
varṣmā́ṇam {488, 4}
mahinā́ {240, 2}
hotrám {251, 2}
padavī́s {265, 8}
arkaís {295, 6}
śúṣmās {306, 4}
skambhás {309, 5}
dé {395, 1}
ádrim {399, 1}
sadhásthe {406, 7}
ójasā {406, 14}
tiṣías {408, 13}
kóśam {407, 6}
útsās {411, 1}
páyasā {417, 5}
girā́ {441, 3}
ūtī́ {443, 4}
mahimā́ {459, 12}
asuríam {461, 2}
rukmás {492, 1}
{579, 4}
janítram {550, 2}
sádane {552, 3}
rātím {554, 5}
vápus {582, 14}
dhā́mabhis {582, 18}
yajñé {613, 1}
vadhám {620, 4}. — Bezeichnung von Göttern: sádmamakhasam (agním) {18, 9}
mūrdhā́ {59, 2}
mūrdhā́nam {448, 1}
aratís {193, 2}
aratáye {521, 1}
subándhus {235, 3}
ketúm {236, 14}
vṛ́ṣā {444, 7}
śyenā́ya {531, 4}
subándhus (pūṣā́) {499, 4}
ásuras {192, 6}
ásurāya {395, 3}
samrā́j (índras) {100, 1}
vṛ́ṣā {485, 21}
dharúṇam {23, 13}
pátī {417, 3} (mitrā́váruṇā)
varāhám (rudrám) {114, 5}
dhartā́ {283, 4} (vāyús)
{349, 2} (savitā́)
tritás {395, 4}
jánanā (sómāpūṣáṇā) {231, 1}
nárā (aśvínā) {503, 1}
náras (devā́s) {443, 3}
nṝ́n {443, 11}
{492, 4}
víśas {457, 9}
dhūtayas (marutas) {37, 6}
ukṣáṇas {64, 2}
náras {64, 4}
vimahasas {86, 1}
vīraís {122, 1}
śárdhena mā́rutena {222, 3}
śárdhāya {507, 11}
arkā́s {411, 5}
marúdbhias {406, 5}
máryās {288, 13}
{413, 6}. Von Verben abhängig {25, 20}
{392, 3}
{335, 1}
{576, 7}. — 6〉 duhitā́ {48, 8}
{92, 5}. _{92, 7}
{113, 7}
{124, 3}
{434, 5}. _{434, 6}
{591, 4}
{594, 4}
{595, 3}
{597, 1}
duhitrā́ {183, 2}
duhitúr {583, 2}
duhitáram {326, 8}. _{326, 9}
duhitáras {347, 1}
priyā́ {46, 1}. — 7〉 nápātā {182, 1}
śíśum {311, 6}
sūnús {259, 1}
putrā́sas [Page603] {287, 7} putrā́s {298, 15}
prītā́s {291, 2}
putrás (anyás aśvínos) {181, 4}
putrā́ya {618, 1} (parjányāya)
{863, 1} (sū́riāya). — 9〉 trís ā́ 〰 {142, 3}
{290, 5}—_{290, 8}
{288, 11}
adyā́ {428, 1}
madhyáṃdine {621, 29}.
-ivas [G. in Verbindung mit Vocativen] 1〉 naras (marutas) {227, 2}
{408, 10}. — 6〉 duhitar {30, 22}
{48, 1}. _{48, 9}
{49, 2}
{433, 2}. _{433, 3}. _{433, 8}. _{433, 9}
{505, 4}. _{505, 5}
{506, 6}
{593, 6}
{597, 3}. _{597, 5}
{667, 14}. _{667, 15}
duhitaras {347, 10}. _{347, 11}. — 7〉 napātā {117, 12}
{340, 2}
{272, 5}.
-iví 1〉 {6, 1}
{7, 3}
{19, 6}
{22, 20}
{36, 3}
{51, 4}. _{51, 12}
{52, 4}. _{52, 8}
{73, 7}
{80, 13}
{81, 5}
{83, 6}
{85, 2}
{91, 4}. _{91, 18}
{93, 5}
{95, 3}
{98, 2}
{103, 1}
{105, 16}
{108, 11}
{126, 2}
{139, 11}
{150, 3}
{159, 4}
{163, 3}. _{163, 4}
{164, 25}
{187, 4}
{190, 4}
{213, 4}
{231, 4}
{236, 13}
{247, 4}
{256, 2}
{295, 5}
{301, 11}
{309, 2}
{331, 8}
{353, 5}
{356, 10}
{363, 5}
{365, 3}
{381, 6}
{382, 1}
{389, 8}
{394, 8}
{406, 3}
{415, 12}
{416, 7}
{417, 4}. _{417, 7}
{439, 2}
{443, 6}
{457, 36}
{475, 4}
{485, 23}
{489, 6}
{521, 2}
{527, 5}
{540, 5}
{580, 1}
{598, 3}
{599, 3}
{603, 5}
{623, 21}
{629, 2}
{632, 30}
{633, 29}
{634, 5}
{639, 4}. _{639, 18}
{642, 6}
{649, 9}
{673, 4}
{681, 15}
{696, 1}
{698, 7}
{753, 3}
{773, 10}
{791, 4}
{798, 22}
{819, 7}
{833, 3}. _{833, 6}
{834, 6}
{854, 12}
{861, 10}
{882, 2}
{886, 4}. _{886, 5}
{887, 18}
{888, 3}
{889, 5}
{891, 11} u. s. w. — 2〉 {414, 6} (s. o.)
pā́rie {458, 14}
{464, 2}
{474, 5}
{481, 5}
{548, 14}. _{548, 21}
{599, 5}
{713, 7}.
-ívas [N. p.] 1〉 {820, 11} vṛsabhám 〰 duhus (SV. divodúham).
-ívas [A. p.] 2〉 tisrás {194, 2}
{349, 5}.
-ivás [A. p.] 1〉 {299, 8} (sā́dhā 〰), auch {401, 1} (prayuñjatī́ 〰 eti bruvāṇā́) lässt diese Auffassung zu.
II. Form dyú, einmal ({440, 5}) diú:
-ós [Ab.] 1〉 {323, 3}. — 2〉 upamā́t {508, 6}.
-ós [G.] 1〉 upásthe {115, 5}
tanyatós {334, 8}
pā́rie {507, 8}
ulkā́m {894, 4}.
-ū́n 1〉 (áhimāyān) {190, 4}. — 2〉 trī́n {218, 8}
{423, 1}. — 9〉 {339, 3} (ī́vatas). — 10〉 úttarān ánu 〰 {113, 13}
prathamā́n ánu 〰 {843, 11}
kṛ́tviān ánu 〰 {121, 7}
náva {116, 24} (neun Tage hindurch)
dvā́daśa {329, 7}
(sá bhūṣati) {837, 7}. — 11〉 {71, 6}
{121, 3}
{148, 4}
{167, 10}
{180, 8}
{204, 13}
{219, 2}
{257, 2}
{300, 8}. _{300, 9}
{440, 5}
{508, 6}
{853, 5}
{871, 11}. — 12〉 {33, 11}.
-úbhis 9〉 neben aktúbhis {34, 8}
{112, 25}
{265, 16}
neben vástos {1015, 3}. — 11〉 {407, 3}
{660, 8}. — 12〉 {833, 4}. _{833, 5}
{885, 4}
{534, 2}
{370, 2} (oder zu 15). — 15〉 {53, 4}
{192, 1}
{237, 2}
{446, 6} (aktás)
{547, 8} (sahá)
{798, 42} (ánu)
{824, 2} (neben áśmabhis)
{829, 3} (supraketaís).
III. Form dyó (dyáv), stark dyaú (dyā́v):
-aus (betont dyaús) [V.] 1〉 {709, 12}.
-aús [N.] 1〉 {133, 6}
{193, 5}
{266, 11}
{297, 17}
{313, 1}. _{313, 2}. _{313, 13}
{399, 2}
{408, 9}
{411, 4}
{412, 6}
{458, 9}
{461, 1}
{489, 22}
{493, 2} (oder Bed. 14?)
{499, 1}
{521, 4}
{600, 2}
{603, 6}
{635, 8}
{660, 4}
{661, 5}
{855, 6}
{871, 4}
{889, 3} (der H. bildlich als Mutter)
{893, 5}. — 3〉 {22, 13}
{57, 5}
{131, 1} (ásuras)
{313, 4} (índrasya janitā́)
{347, 11}
{390, 5} (vṛ́ṣā)
{511, 6}
{836, 5}
{885, 7}—_{885, 10}. — 4〉 {89, 10}
{94, 16}
{288, 19}
{399, 3}
{413, 8} (neben uṣásas)
{550, 23}
{809, 58}
[Page604] {914, 2}. _{914, 8}. — 5〉 {90, 7}
{164, 33}. — 9〉 {130, 10} (Tageshelle).
-ā́m [A. aus dyā́vam, vgl. gā́m von gó] 1〉 {30, 19}
{51, 9}
{96, 2}
{121, 2}. _{121, 3}
{154, 4}
{164, 11}
{173, 6}
{180, 10}
{203, 2}. _{203, 12}
{206, 2}
{208, 2}. _{208, 5}
{264, 9}. _{264, 11}
{266, 8}
{268, 8}
{272, 2}
{278, 3}
{293, 1}
{302, 2}
{303, 3}
{327, 15}
{332, 1}
{339, 5}
{348, 7}
{383, 6}
{411, 3}
{416, 3}
{417, 3}. _{417, 6}
{439, 4}
{458, 7}
{471, 5}
{488, 5}. _{488, 29}
{492, 8}
{505, 2}
{549, 5}
{634, 14}
{661, 8}. _{661, 10}
{681, 18}
{797, 9}
{798, 29}
{808, 3}
{809, 13}
{812, 9}
{829, 5}
{871, 7}
{891, 7}
{893, 10}
{894, 11}
{900, 2}
{907, 2}. _{907, 6}
{914, 3}. _{914, 9}
{915, 4}
{937, 5}. — 3〉 {889, 10}
{31, 4}. — 4〉 {400, 3}
— 9〉 {35, 7}. _{35, 9}. — 14〉 {540, 5}.
-aús [Ab. für dyavas?] {71, 8} rétas níṣiktam 〰 abhī́ke.
-ávi 1〉 {39, 4}
{261, 12}
{360, 4}
{493, 13}
{547, 9}
{626, 40}
{663, 4}
{664, 29}
{920, 5}
{964, 6}
in {738, 3}
{739, 5} ist die Seihe (pavítram) mit dem Himmel verglichen.
-ávi-dyavi 11〉 {4, 1}
{25, 1}.
-āvā [V.] 3〉 neben pṛthivī {185, 2}—_{185, 8}.
-ā́vā [du. dyā́vāpṛthivī́ u. s. w. siehe besonders] 1〉 neben pṛthivī́ {63, 1}
{143, 2}
{203, 13}
{706, 14}
{861, 3}
{917, 3}
neben bhū́mā {61, 14}
kṣā́mā {838, 1}. — 3〉 neben pṛthivī́ {159, 1}
{232, 20}
{452, 1}
{872, 9}
{569, 1}. — 5〉 {397, 2}. — 8〉 {240, 4}
{782, 2}
{581, 2}
{863, 2}. — 13〉 {113, 2}.
-avī [V. du., wie vom Neutrum gebildet] 8〉 {352, 5}.
-ā́vas 1〉 {151, 9}
{225, 2}
{312, 19}
{395, 14}
{407, 5}
{445, 3}
{604, 4}
{626, 15}
{679, 5}
{941, 7}. — 2〉 tisrás {35, 6}
{603, 5}
{617, 4}. — 3〉 {679, 4}. — 4〉 {285, 5}
{353, 3}. — 10〉 {51, 1}
neben áhā {838, 4}
{266, 9}
neben mā́sas śarádas {266, 9}
{465, 7}
{479, 4}.
Aufgelöste Form dió, stark diaú:
-aus [V., betont díaus] 5〉 {492, 5}.
-aús [N.] 1〉 {8, 5}
{52, 10}
{65, 3}
{195, 6}
{317, 1}
{318, 4}
{477, 5}
{491, 13}
{798, 9}
{870, 8}
{885, 3}
{911, 1}. _{911, 7}. _{911, 10}
{1025, 1}. — 2〉 úttarā {640, 6}. — 3〉 {240, 3}
{513, 3}
{523, 5}
{862, 2}
{871, 8}. — 4〉 {395, 11}. — 5〉 {89, 4}
{191, 6}
{297, 10}. — In {509, 4} zeigt Sinn und Versmass falsche Lesart an, vielleicht ist diaús ca ná pṛthivī́ bhūtam urvī́ zu lesen.
-ā́m 1〉 {52, 11}
{67, 5}
{141, 8}
{202, 5}. _{202, 15}
{318, 3}
{513, 2}
{519, 3}
{698, 5}
{842, 3}. — 3〉 {174, 3}. — 9〉 párijmānam iva 〰 {127, 2}.
dyú, m., Himmel, Tag, Lichtglanz
s. dív.
Burnouf
French
*द्यु द्यु। द्यौमि 2
p. दुद्याव
f2.
द्योष्यामि
a1. अद्योषम्। Vd. briller, cf. दिव्।
Aborder
attaquer, cf. द्रु।
द्यु द्यु
n.
 jour
ciel, éther.
Paradis. -- M. surn.
d'Agni.
Lat. diu, जु dans Jupiter.
Stchoupak
French
द्यु-
nom. sg. द्यौस् du. दिवौ
pl.
 दिवस् (devant désin.
vocaliques दिव्-)
f.
 (m. véd.) ciel (aussi personnifié)
m.
 (nt.) jour
-मन्त्- s. v. (cf. {%diva- divā dyavi-
%} rar. acc. द्याम् dat.
द्यवे loc. द्यवि)
°द्युस् v. अन्ये° अपरे°, etc.
°चर- °चारिन्-
m.
n.
 d'un Vidyādhara.
°जय-
m.
 conquête du ciel.
°तरु-
m.
 arbre céleste.
°धुनि- °नदी-
f.
 fleuve céleste, Gange.
°निश्-
f.
 du. °निश- nt. du. jour et nuit.
°पति-
m.
 maître du ciel, dieu.
°मणि- (joyau céleste)
m.
 soleil.
°मार्ग-
m.
 route céleste, ciel.
°योषित्- °वधू-
f.
 femme céleste, Apsaras.
°लोक-
m.
 monde céleste.
°षद्- °सद्-
m.
 habitant du ciel, dieu, divinité.
°सरस्- nt. lac céleste.
°सरित्- °सिन्धु-
f.
 = °धुनि-।
°स्त्री-
f.
 = °योषित्-।
दिवः-पृथिवी-
f.
 du. ciel et terre.
दिवस्-पति- (maître du ciel)
m.
n.
 d'Indra, de Viṣṇu, de Nahuṣa.
दिवो-दास- (esclave du ciel)
m.
n.
 de divers personnages, dont
Bharadvāja.
दिवि-क्षित्-
m.
 habitant ou maître du ciel.
°चारिन्-
m.
 habitant du ciel.
°ज- (né au ciel)
m.
 dieu, divinité.
°रथ-
m.
n.
 de divers hommes.
°षद्-
m.
 = {%dyu°
°ṣad-adhvan- %} ciel, atmosphère.
°ष्ठ- a. qui est au ciel, céleste.
°स्पृश्- ag. °स्पृशन्त्- partic. qui touche le ciel, atteint au ciel.
द्यावा-पृथिवी-
f.
 du. (nom. -ई) ciel et terre.