| YouTube Channel

दिह (diha)

 
शब्दसागरः
English
दिह (औ) दिहौ r. 2nd cl. (देग्धि दिग्धे)
1. To increase, to augment, to
accumulate.
2. To smear. अदा० उभ० सक० अनिट् ।
Wilson
English
दिह (औ) दिहौ r. 2nd cl. (दिग्धे)
1 To increase, to augment, to accumulate.
2 To smear.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दिह - उपचये (अदा० उभ० सक० अनि०) देग्धि ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳೆ /ವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದು
दिह - उपचये (अदा० उभ० सक० अनि०) देग्धि ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಬಳಿ /ಲೇಪನ ಮಾಡು
प्रयोगाः - > "अदिहंश्चन्दनैः शुभ्रैर्विचित्रं समवस्त्रयन्"
उल्लेखाः - > भट्टि० १७-५४
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 दिह्
मूलधातुः:
 दिह
धात्वर्थः:
 उपचये
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 देग्धि-दिग्धे
धातुप्रदीपः
Sanskrit
दिहँ दिह उपतापे
- देग्धि । दिग्धे । धेक्षि । धिक्षे । देग्धा । दिह्यात् । दिहीत । अदिग्ध । अधिक्षत । अधिक्षत् । अदिग्धाः । अधिक्षथाः । अधिक्षः । अधिग्ध्वम् । अधिक्षध्वम् । अधिक्षथ । अदिह्वहि । अदिक्षावहि । अधिक्षाव । देहः । देही । दिग्धम ।। 5 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दिह, ल ञ औ लिपि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदां-उभं-अकं-सकं च-अनिट् ।) दिह उप-चये इति प्राञ्चः । उपचयो वृद्धिस्तत्करणञ्च ।ल ञ, देग्धि दिग्धे देहः प्रतिदिनमुपचितःस्यादित्यर्थः । देग्धि सौधं सुधया लेपकः ।उपचितं करोतीत्यर्थः । औ, अधिक्षत् इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दिह लेपने अदा०
उभ०
सक०
 अनिट् । देग्धि दिग्धे अधि-क्षत् अधिक्षत--अदिग्ध अधिक्षन्त अदिहत । । दिदेहदिदिहे । देग्धा धेक्ष्यति दिग्धः । “अदिहंश्चन्दनैःशभैः” भट्टिः । “स चन्दनोशीरमृणालदिग्धः” भट्टिः ।उपसर्गपूर्वकस्य तत्तदुपसर्गद्योत्यार्थयुक्तलेपने । प्रणिदेग्धि“दन्तास्तपसाभिदिग्धाः” अथ० ५ । १८ । ८ “दन्तरजसाव-देग्धि” कौ० त० ब्रा० ३१ “कवचैः शोणितादिग्धैः” भा० भी०३३८४ श्लो० “ऊर्जं वा एतं रसं पृथिव्या उपदीकाउद्दिहन्ति यद्बल्मीकम्” तै० आ० ५ । २ । ८ “लोहानां चमणीनां च मलपङ्कोपदिग्धता” काम० नी० “शिरोगलंकफोपदिग्धम्” सुस्रु० “यथाधो भूमौ निदिग्धं तदमुयास्यादेवं तत्” शत० ब्रा० १ । ७ । २ । १३
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
दिहँ दिह उपचये
- (अर्थविवरणम्) उपचयोऽत्र लेपः
नेर्गदनद (8418) इति णत्वम्-प्रणिदेग्धि शिष्टं प्राग्वत् दिग्धः, संदिग्धः देहनो घटः, गौरादौ (द्र0 गण0 4141) देहनी उणादौ-देहली द्वाराधो दारुः देहः 5
धातुवृत्तिः
Sanskrit
दिहँ दिह (अर्थः) उपचये
( देग्धि दिग्धः ) इत्यादि पूर्ववत् प्रणिदेग्धिः, "नेर्गद'' इति णत्वम् अत्र देग्धीति स्तिपा निर्देशात् प्रनिदेदेग्धीत्यत्र णत्वन्न भवति ( देहः ) "अकर्तरि च कारके'' इति कर्म्मणि घञ्, देहोस्यास्तीति देही ( सूत्रम्) अत इनिठनौ (इति सूत्रम्) इतीनिः, यद्यपि "एकाक्षरात्कृतो जातेः सप्तम्यां च न तौ स्मृतौ' इतीनिठनौ कृदन्तान्निषिध्येते तथापि "तदस्यास्त्यस्मिन्'' इत्यत इतिकरणस्यानुवर्तनात् तस्य च विषयनियमार्थत्वात्कार्योतृपादिवदत्रेनिर्द्भविष्यति उक्तं च वृत्तौ इतिकरणो विषयनियमार्थः सर्वत्र सम्बध्यत इति दिह्यते उपलिप्यते इति देहनी बाहुलकात् कर्म्मणि ल्युट्, गौरादित्वान् ङीष् 5
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दिह उपचये”@} 2 उपचयः = लेपः, वृद्धिश्च।
देहकः-हिका, देहकः-हिका, 3 दिधिक्षकः-क्षिका, देदिहकः-हिका
4 देग्धा-देग्ध्री, देहयिता-त्री, दिधिक्षिता-त्री, देदिहिता-त्री
5 6 प्रणिदिहन्-ती, देहयन्-न्ती, दिधिक्षन्-न्ती
-- प्रणिधेक्ष्यन्-न्ती-ती, देहयिष्यन्-न्ती-ती, दिधिक्षिष्यन्-न्ती-ती
प्रणिदिहानः, देहयमानः, दिधिक्षमाणः, देदिह्यमानः
प्रणिधेक्ष्यमाणः, देहयिष्यमाणः, दिधिक्षिष्यमाणः, देदिहिष्यमाणः
7 प्रधिक्-धिग्-दिहौ-दिहः
-- -- -- दिग्धम्- 8 दिग्धः-दिग्धवान्, देहितः, दिधिक्षितः देदिहितः-तवान्
दिहः, 9 देहनः, दिधिक्षुः, देदेहः
देग्धव्यम्, देहयितव्यम्, दिधिक्षितव्यम्, देदिहितव्यम्
देहनीयम्, देहनीयम्, दिधिक्षणीयम्, देदिहनीयम्
देह्यम्, देह्यम्, दिधिक्ष्यम्, देदिह्यम्
ईषद्देहः-दुर्देहः-सुदेहः
-- -- -- दिह्यमानः, देह्यमानः, दिधिक्ष्यमाणः, देदिह्यमानः
संदेहः, देहः, दिधिक्षः, देदिहः
देग्धुम्, देहयितुम्, दिधिक्षितुम्, देदिहितुम्
दिग्धिः, देहना, दिधिक्षा, देदिहा
देहनम्, देहनम्, दिधिक्षणम्, देदिहनम्
दिग्ध्वा, देहयित्वा, दिधिक्षित्वा, देदिहित्वा
सन्दिह्य, संदेह्य, प्रदिधिक्ष्य, प्रदेदिह्य
देहम् २ दिग्ध्वा २ देहम् २ देहयित्वा २ दिधिक्सम् २ दिधिक्षित्वा २ देदिहम् २
देदिहित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८४२)
02
=>
 (२-अदादिः-१०१५। अक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[५। धातोरस्यानिट्त्वात्, झलादेः सनः कित्त्वे, धातुहकारस्य घत्वे, घकारस्य ककारे, भष्भावेन दकारस्य धकारे च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[६। तृचि, हकारस्य घत्वे, ‘झषस्तथोर्धोऽधः’ (८-२-४०) इति तकारस्य धत्वे जश्त्वे च रूपम्। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०७४८+ २५]
06
=>
 [[१। शतरि, शपि, ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुकि प्रपूर्वकस्य नेः ‘नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवादिद्रातिप्सातिवपतिवहतिशाम्यतिचिनो- तिदेग्धिषु च’ (८-४-१७) इति णत्वे च रूपम्।]]
07
=>
 [[२। क्विपि, घत्वे, भष्भावे चर्त्वे च रूपम्।]]
08
=>
 [[आ। ‘मालेयदिग्धो जनदृष्टिलेह्यश्चक्षीमहीमां पुरमित्युपैर्त।।’ धा। का। २। ४४।]]
09
=>
 [[३। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः। अनादेशः।]]