| YouTube Channel

दिनप्रवेश (dinapraveza)

 
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दिनप्रवेश
पु०
 ताजकोक्ते मासप्रवेशवत् वर्षमाससम्बन्धि-दिनानां प्रवेशे तत्प्रवेशकालाद्यानयनं नील० ता० उक्तंयथा “मासार्कस्य तदासन्नपङ्क्त्यर्केण सहान्तरम् ।कलीकृत्यार्कगत्याप्तदिनाद्येन युतोनितम् । तत्पङ्क्तिस्थं वारपूर्वं मासार्केऽधिकहीनके । तद्वा-राद्ये मासवेशो दिवसेऽप्येव मेव तु” । अयमर्थःमासार्कः वर्षप्रवेशकालीन एव राश्यंशकलाविकलादि-युक्तः सूर्यः प्रथममासार्कः द्वितीयमासार्कस्तु तथा-भूतार्क एकैकराशिमात्रयुक्तः । तस्य तदासन्नपङ्क्त्यर्केणपाश्चात्त्यदेशप्रचलितमकरन्दानुसारितिथिपत्रिकास्थस्पष्ट-ग्रहज्ञापकपङ्क्तिस्थेन स्फुटार्केण यदन्तरं तत्कलात्मकं कृत्वा तद्दिवसीयरविगत्या तद्दिवसीयस्फुटसूर्यगत्या हरणेन लब्धदिनाद्येन तत्पङ्क्तिस्थार्क!वारादिना युतमूनितं वा कार्यं तथा सति यदि मा-सार्कस्ततोऽधिको भवति तदा पूर्वोत्तरीत्या युते वारादौमासप्रवेशे वारादिर्भवति यदि मासार्कस्ततो हीनो भवतितदा जनितं कार्यम् एवंकृते तथाभूते वारादिके मासप्रवेशोभवति । दिनप्रवेशे त्वयं भेदः । वर्षप्रवेशप्रथममासप्रवेश-कालयोरैक्यमिब प्रथमदिनप्रवेशस्यापि तत्कालैक्यम् ।द्वितीयादिदिनप्रवेशकालस्तु इत्थम् मासार्कस्थाने दिनार्कइति विपरिणमनीयम् तथा च मासार्के एकैकांशयोजनेद्वितीयादिदिनार्को भवति तस्य पूर्ववत् आसन्नपङ्क्तिस्थस्फुटार्केण यदन्तरं तत्कलात्मकं कृत्वा तद्दिवसीया-र्थगत्या हृते लब्धेन दिनाद्येन पङ्क्तिस्थार्ककालवा-रादिकं युतमूनितं वा कार्यं तथा सति यद् अंशादिकंभवति तत्पङ्क्तिस्थार्ककालीनवारादिषु हीनमधिकंकार्यं तथा कृते यद्भवति तत् द्वितीयादिदिनप्रवेशेवारादि ज्ञेयम् तथा च तादृक्समये यस्य राशेरुदयःतत् अंशादिसंहितं दिनप्रवेशलग्नम् इति ।दिनेशायन च तत्रैवोक्तं यथा“तत्र मासतनोर्नाथो मुन्थेशोजन्मपस्तथा । त्रिराशिपोदिननिशोरवीन्दुभपतिस्तथा । अव्दप्रवेशलग्नेश एषुवीर्याधिकस्तनुम् । पश्यन् मासपतिर्ज्ञेयस्ततो वाच्यंशुभाशुभम् । अपरे दिनलग्नेशं तथा प्राचुर्विचक्षणाः ।मासघस्रेशयोर्वाच्यं फलं वर्षेशवद्बुधैः” नी० क० ०इत्युप-क्रमे दिनपतिनिर्णयस्तत्फलं च तत्रोक्तं यथा“दिनप्रवेशकालेऽपि खेटान् भावांश्च साधयेत् । चन्द्रलग्नां-शकाभ्यां तु फलं तत्र वदेब्बुधः । चतुष्कमिन्थिहेशादिदिनमासाव्दलग्नपाः । एषां बली तनुं पश्यन् दिनेशःपरिकीर्त्तितः” । इन्थिहेशादिचतुष्कम् दिनमुन्येशः जन्म-लग्नेशः, दिवरात्रिभेदेन दिने दिनप्रवेशे सूर्यः, रात्रौदिनप्रवेशे चन्द्रः, एतच्चतुष्कं, दिनमासावदपाः दिन-प्रवेशमासप्रवेशवर्षप्रवेशलग्नेशास्त्रयः इति सप्तानां मध्येयोऽधिकबलवान् दिनप्रवेशलग्नदर्शी च स दिनपतिरितिबोध्यम् । इदन्त्ववधेयं मुन्या हि राश्यंशादियुतंजन्मलग्नमेव सा च एकैकवर्षे एकैकराशिमतिक्रम्यराश्यन्तरे गच्छति तेन तस्या मासे त्रैराशिकेन सा-र्द्धद्व्यंशमोगः दिने च पञ्चकलाभोगः तदनुसारेणैव मु-न्थायाः राश्यादिकल्पनया तदघीशनिरूपणम् । “त्रिको-णकेन्द्रायगताः शुभाश्चेच्चन्द्रात्तनोर्वा बलिनः खलास्तु ।षडन्त्यगास्तत्र दिने सुखानि विलासमानार्थयशोयुतानि ।षडष्टरिपफोपगता दिनाव्दमासेन्थिहेशाः खलखेट-युक्तः । गदप्रदा मानयशोहराश्च केन्द्रत्रिकोणायगताःसुखाप्त्यै । लग्नांशपः सौम्यखगैः समेतो दृष्टोऽपि वामित्रदृशेन्दुनापि । नैरुज्यराज्यादिशरीरपुष्टिर्मासोक्त-वद्दुःखमतोन्यथात्वे । यदंशपः सूर्य्ययुगीक्षितो वास्निग्धेक्षणाद्भावजसौख्यकृत् सः । दुःखप्रदः प्रोक्तवदन्य-थात्वे सर्वेषु भावेष्वियमेव रीतिः । षष्ठाशकः सौम्ययुतोरोगटः पापयुक शुभः । व्ययांशः शुभयुग्दृष्टः सद्व्ययःपापतस्त्वसन् । जायांशः सौम्ययुग्दृष्टः स्वस्त्रीसौख्य-विलासकृत् । पापैर्ग्रहैः कलिर्दुःखं पापान्तःस्थे मृतिंवदेत् । शुभमध्यस्थिते स्त्र्यंशे बहुलं कामिनीसुखम् ।स्वस्यां रतिर्गुरावन्यखगेऽन्यासु रति वदेत् । मृत्यंशेमृत्युगैः सौम्यैर्युगदृष्टे मरणं रणे । मिश्रैर्मिश्रंखलैः सौक्यं वर्षलग्नानुसारतः । द्विद्वादशे खला हानिंव्यये सौम्याः शुभव्ययम् । कर्त्तरी पापजा रोगंकरोति शुभजा शुभम् । लग्नेऽष्टमे वा क्षीणेन्दर्मृत्युदःपापदृग्युतः । रोगो वा ग्रहणं वापि रिपुतः, शस्त्रभी-रपि । चन्द्रे सभौमे निधनारिसस्थे नृणां भयं शस्त्र-कृतं पशीर्वा पापैः सुखस्थैः पतनं गजाश्वयानात्ततःस्याद्बहुला च पीडा । शुभा द्यूने विजयदा द्यूनादर्थेसुखाबहाः । नवमे धर्मभाग्यार्थराजगौरवकीर्त्तिदाः ।दिनप्रवेशेऽस्ति विधुरवस्थायां तु यादृशि । तदवस्थातुल्यनसौ फलं दत्तेन संशयः । विहाय राशिं चन्द्रस्यभागा द्विघ्नाः शरोद्धृताः । लब्धं गता अवस्थाः स्युर्भो-ग्यायाः फलमादिशेत् । प्रबामं प्रवासोपगते रात्रिना-थेऽर्थनाशस्तु नष्टोषगे मृत्युभींतिः । मृतावस्थिते स्या-ज्जयायां जयस्तु विलासस्तु हास्योपगे कामिनीभिः ।रतौ स्याद्रतिः क्रीडिता सौख्यदात्री प्रसुप्ता च निद्रांकलिर्देहपीडाम् । भयं तापराशिः सुखं स्यात्तु भुक्ताज्वराकम्पितासु स्थितासु क्रमेष्ण” ।