| YouTube Channel

दिक्पाल (dikpAla)

 
शब्दसागरः
English
दिक्पाल
m.
 (-लः) A regent of a quarter of the universe, INDRA of the
east
AGNI of the south-east
Yama of the south
NAIRRIT of
the south-west
VARUNA of the west
MARUTA of the north-west
KUVERA of the north
ISANA of the south-east.
E.
 दिश्, and पाल
who protects: this word applicable to the Dikpatis, (see the last, )
as that term is to these also.
Capeller Eng
English
दिक्पाल
m.
 = दिक्पति.
Yates
English
दिक्-पाल (लः) 1.
m.
 Idem.
Wilson
English
दिक्पाल
m.
 (-लः) A regent of a quarter of the universe, as INDRA of
the east
AGNI of the south-east
YAMA of the south
NAIRṚTA of the south-west
VARUṆA of the west
MARUT of the north-west
KUVERA of the north
ĪŚĀNA of the
south-east.
E.
 दिश्, and पाल who protects: this word is applicable to the
Dikpatis, (see the last, ) as that term is to these also.
Monier Williams Cologne
English
दिक्—पाल
m.
=
 -पति,
Rājat.
 iv, 225.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दिक्पाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು
निष्पत्तिः - > पाल (रक्षणे) + णिच् - "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > दिशः पालयन्ति
प्रयोगाः - > "यत्रार्चयन्ति विधिना दिक्पालादींस्तु कर्मिणः । तत्र प्रपूजयेदेनं विधिं भागवतं शुकम् ॥"
उल्लेखाः - > पद्मपु०
L R Vaidya
English
dikpAla {% m. %} the regent of a quarter, K.S.v.53. (See आशापाल and अष्टदिक्पाल.)
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१०, अङ्गुलि, अङ्गुली, अवतार, आशा, ककुभ्, कर्म, काष्ठ, काष्ठा, दिक्, दिक्पाल, दिश्, दिशा, पङ्क्ति, रावणशिरस्, हरित्
Indian Epigraphical Glossary
English
Dikpāla (HD), probably, officers in charge of the borders
of a kingdom. See Nārada, Jolly's ed., Pariśiṣṭa, verse 17
Mitākṣarā on Yājñavalkyasmṛti, II. 271
Kātyāyana (v. 813)
quoted by Aparārka. (IE 7-1-2), ‘eight’.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
दिक्पाल m. °König, S I, 89, 1
96, 3
284, 8 etc.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
इन्द्रो हरिर्दुश्च्यवनोऽच्युताग्रजो वज्री विडौजा मघवान्पुरंदरः ।
प्राचीनबर्हिः पुरुहूतवासवौ संक्रन्दनाखण्डलमेघवाहनाः ॥ १७१ ॥
सुत्रामवास्तोष्पतिदल्मिशक्रा वृषा शुनासीरसहस्रनेत्रौ ।
पर्जन्यहर्यश्वऋभुक्षिबाहुदन्तेयवृद्धश्रवसस्तुराषाट् ॥ १७२ ॥
सुरर्षभस्तपस्तक्षो जिष्णुर्वरशतक्रतुः ।
कौशिकः पूर्वदिग्देवाप्सरःस्वर्गशचीपतिः ॥ १७३ ॥
पृतनाषाडुग्रधन्वा मरुत्वान्मघवास्य तु ।
-wordlist-
दिक्पाल (पुं), इन्द्र (पुं), हरि (पुं), दुश्च्यवन (पुं), अच्युताग्रज (पुं), वज्रिन् (पुं), विडौजस् (पुं), मघवन् (पुं), पुरन्दर (पुं), प्राचीनबर्हिस् (पुं), पुरुहूत (पुं), वासव (पुं), सङ्क्रन्दन (पुं), आखण्डल (पुं), मेघवाहन (पुं), सुत्रामन् (पुं), वास्तोष्पति (पुं), दल्मि (पुं), शक्र (पुं), वृषन् (पुं), सुनाशीर (पुं), सहस्रनेत्र (पुं), पर्जन्य (पुं), हर्यश्व (पुं), ऋभुक्षिन् (पुं), बाहुदन्तेय (पुं), वृद्धश्रवस् (पुं), तुराषाह् (पुं), सुरर्षभ (पुं), तपस्तक्ष (पुं), जिष्णु (पुं), वरक्रतु (पुं), शतक्रतु (पुं), कौशिक (पुं), पूर्वदिक्पति (पुं), देवपति (पुं), अप्सरःपति (पुं), स्वर्गपति (पुं), शचीपति (पुं), पृतनाषाह् (पुं), उग्रधन्वन् (पुं), मरुत्वत् (पुं), मघवन् (पुं)
नाममाला
Sanskrit
काष्ठापाल, ककुप्पाल, दिक्पाल, आशापाल, दक्षकन्यापाल, हरित्पाल
काष्ठा ककुब्दिगाशा च दक्षकन्या तथा हरित् ।
तत्पर्यायपरं योज्यं प्राज्ञैः पालगजाम्बरम् ॥ ६१ ॥
verse 0.1.1.61
page 0032
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दिक्पालः,
पुं,
 (दिशः पालयतीति । दिश् + पालि+ अण् ।) पूर्व्वादिदशदिशां पालकः । यथा ।पूर्व्वस्यां दिशि इन्द्रः । अग्निकोणे वह्निः ।दक्षिणस्यां दिशि यमः । नैरृतकोणे निरृतः ।पश्चिमस्यां दिशि वरुणः । वायुकोणे मरुत् ।उत्तरस्यां दिशि कुवेरः । ईशानकोणे ईशः ।ऊर्द्ध्वदिशि ब्रह्मा । अघोदिशि अनन्तः । इतिपुराणम् ॥
यथा, पद्मपुराणे ।“यत्रार्च्चयन्ति विधिना दिक्पालादींस्तु कर्म्मिणः ।तत्र प्रपूजयेदेनं विधिं भागवतं शुकम् ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दिक्पाल
पु०
 दिशं पालयति पालि--अण् उप० स० । दिक्-पतौ इन्द्रादौ “त्रार्च्चयन्ति विधिना दिक्पालांश्चैवकर्मिणः” पद्मपु० । कलसशब्दे १७८१ पृ० उदा० ।
Capeller
German
दिक्पाल u. दिगधिप
m.
 = दिक्पति.