| YouTube Channel

दावः (dAvaH)

 
Apte
English
दावः [dāvḥ], [दुनाति-दु कर्तरि ण]
=
 दव q. v.
कौरव्यवंशदावे$स्मिन् क एष शलभायते
Ve.*
 1.19.
Comp.
 -अग्निः, -अनलः, -दहनः a forest-conflagration
आनन्दमृगदावाग्निः शीलशाखिमदद्विपः । ज्ञानदीपमहावायुरयं खलसमागमः ॥
Bv.*
 1.19.34. -लता
a.
 creeper in a burning fire
सोत्सृज्य धैर्यं विललाप शोकदावा- ग्निना दावलतेव बाला
Bhāg.*
 4.8.16.
Apte 1890
English
दावः [दुनाति-दु कर्तरि ण] = दव q. v.
Comp.
अग्निः,
अनलः,
दहनः a forest-conflagration
आनंदमृगदावाग्निः शीलशाखिमदद्विपः । ज्ञानदीपमहावायुरयं खलसमागमः ॥ Bv. 1. 109, 34.
Apte Hindi
Hindi
दावः
पुं*
 - दुनाति दु + ण
"वन, जंगल"
दावः
पुं*
 - दुनाति दु + ण
"जंगल की आग, दावाग्नि"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वनम्, अरण्यम्, काननम्, विपिनम्, अटवी, दावः, कुब्रम्
noun
बृहद् भूभागम् अभिव्याप्य स्थिताः नैकाः वृक्षाः।
"निसर्गस्य चिन्ताम् अकृत्वा मनुष्यः वनानि एव छेदयति।"
Synonyms:
 अग्निः, वैश्वानरः, वीतहोत्रः, अग्निहोत्रः, हुरण्यरेताः, सप्तार्चि, विभावसुः, वृषाकपिः, स्वाहापतिः, स्वाहाप्रयः, स्वाहाभुक्, अग्निदेवः, अग्निदेवता, धनञ्जयः, जातवेदः, कृपीटयोनिः, शोचिष्केशः, उषर्बुधः, बृहद्भानुः, हुतभुक्, हविरशनः, हुताशः, हुताशनः, हविर्भुक्, हव्यवाहनः, हव्याशनः, क्रव्यवाहनः, तनुनपात्, रोहिताश्वः, आशुशुक्षणिः, आश्रयाशः, आशयाशः, आश्रयभुक्, आश्रयध्वंसी, पावकः, पावनः, तेजः, वह्निः, ज्वलनः, अनलः, कृशानुः, वायुसखा, वायुसखः, दहनः, शिखी, शिखावान्, कृष्णवर्त्मा, अरणिः, घासिः, दावः, पचनः, पाचनः, पाचकः, जुहुवान्, वाशिः, अर्चिष्मान्, प्रभाकरः, छिदिरः, शुन्ध्युः, जगनुः, जागृविः, अपाम्पितः, जलपित्तः, अपित्तम्, हिमारातिः, फुत्करः, शुक्रः, आशरः, समिधः, चित्रभानुः, ज्वालाजिह्वा, कपिलः, विभावसुः, तमोनुद्, शुचिः, शुक्रः, दमुनः, दमीनः, अगिरः, हरिः, भुवः
noun
देवताविशेषः-हिन्दुधर्मानुसारम् अग्नेः देवतास्वरूपम्।
"अग्नेः पत्नी स्वाहा।"
Synonyms:
 अरण्यम्, अरण्यी, अरण्यानी, वनम्, वनी, अटविः, अटवी, गहनम्, गहः, काननम्, विपिनम्, जङ्गलम्, जङ्गलः, दावः, कान्तारः, कान्तारम्, कुत्रम्, रिक्तम्, तल्कम्
noun
बहु-वृक्ष-युक्तं स्थानं यद् मृगैः अर्यते।
"अस्मिन् अरण्ये अहि-वराह-इभानां यूथाः तथा च भिल्ल-भल्ल-दवा-आदयः जनाः दृश्यन्ते।"
Synonyms:
 अग्निः, पावकः, पावनः, तेजः, वह्निः, ज्वलनः, अनलः, कृशानुः, वायुसखा, वायुसखः, दहनः, शिखी, शिखावान्, कृष्णवर्त्मा, अरणिः, घासिः, दावः, पचनः, पाचनः, पाचकः, जुहुवान्, वाशिः, अर्चिष्मान्, प्रभाकरः, छिदिरः, शुन्ध्युः, जगनुः, जागृविः, अपाम्पितः, जलपित्तः, अपित्तम्, हिमारातिः, फुत्करः, शुक्रः, आशरः, समिधः, चित्रभानुः, ज्वालाजिह्वा, कपिलः, विभावसुः, तमोनुद्, शुचिः, शुक्रः, दमुनः, दमीनः, अगिरः, हरिः, कविः
noun
तेजःपदार्थविशेषः।
"पर्वते दृश्यमानः धूमः अग्नेः सूचकः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दावः,
पुं,
 (दुनोति उपतापयतीति । दु + “दुन्यो-रनुपसर्गे ।” ३ । १ । १४२ । इति णः ।) वनम् ।(यथा, महाभारते । १ । २२४ । ६ ।“इदमिन्द्रः सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति ॥
”)वनवह्निः । इत्यमरः । ३ । ३ । २०५ ॥
(यथा, महाभारते । ३ । ६६ । १ ।“उत्सृज्य दमयन्ती तु नलो राजा विशांपते ! ।ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने ॥
”)अग्निः । इत्यमरटीकायां नीलकण्ठः ॥
उप-तापः । इति भरतकृतद्विरूपकोषः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दु गतौ”@} 2 ‘दुनोति दूयते तापे, दवतीति गतौ पदम्।।’ 3 इति देवः।
दावकः-विका, दावकः-विका, 4 दुदूषकः-षिका, 5 दोदूयकः-यिका
दोता-त्री, दावयिता-त्री, दुदूषिता-त्री, दोदूयिता-त्री
दवन्-न्ती, दावयन्-न्ती, दुदूषन्-न्ती
-- दोष्यन्-न्ती-ती, दावयिष्यन्-न्ती-ती, दुदूषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- दावयमानः, दावयिष्यमाणः, -- दोदूयमानः, दोदूयिष्यमाणः
6 प्रदुत्-प्रदुतौ-प्रदुतः
-- -- 7 दूनम्- 8 दूनः-दूनवान्, दावितः, दुदूषितः, दोदूयितः-तवान्
9 दवः, 10 दूतः, 11 दवनः, दावः, दुदूषुः, 12 दोदुवः
दोतव्यम्, दावयितव्यम्, दुदूषितव्यम्, दोदूयितव्यम्
दवनीयम्, दावनीयम्, दुदूषणीयम्, दोदूयनीयम्
13 दव्यम्, 14 अवश्यदाव्यम्, दाव्यम्, दुदूष्यम्, दोदूय्यम्
ईषद्दवः-दुर्दवः-सुदवः
-- -- 15 16 दूयमानः, दाव्यमानः, दुदूष्यमाणः, दोदूय्यमानः
17 दवः, 18 सन्दावः, दावः, दुदूषः, दोदूयः
19 प्रणिदोतुम्-प्रनिदोतुम्, दावयितुम्, दुदूषितुम्, दोदूयितुम्
दुतिः, दावना, दुदूषा, दोदूया
दवनम्, दावनम्, दुदूषणम्, दोदूयनम्
दुत्वा, दावयित्वा, दुदूषित्वा, दोदूयित्वा
प्रदुत्य, प्रदाव्य, प्रदुदूष्य, प्रदोदूय्य
दावम् २, दुत्वा २, दावम् २, दावयित्वा २, दुदूषम् २, दुदूषित्वा २, दोदूयम् २
दोदूयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८४७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९४४। सक। अनि। पर।)
03
=>
 (श्लो। २२)
04
=>
 [[१। सन्नन्तात् ण्वुलि, द्वित्वे, ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वे, गुणनिषेधे, ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घे च रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
05
=>
 [[२। यङन्तान्ण्वुलि, द्वित्वादिके कृते, अतो लोपे, अभ्यासे गुणे, ‘अकृत्सार्व- धातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
06
=>
 [[३। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुकि रूपम्। एवं ल्यपि च।]]
07
=>
 [[४। ‘दुग्वोर्दीर्घश्च’ (वा। ८-२-४४) इति वचनात् निष्ठानत्वम्, अङ्गस्य दीर्घश्चभवति।]]
08
=>
 [[आ। ‘श्रुत्यन्तवाचा ध्रुवया प्रदूनं घोरद्रवच्चक्रजिताज्ञितारिम्।’ धा। का। २। ३५।]]
09
=>
 [[५। पचाद्यचि रूपमेवम्। ‘दुन्योरनुपसर्गे’ (३-१-१४२) इत्यत्र नास्य धातोः ग्रहणम्
\n\n तत्र नयतिसाह चर्यात् सानुबन्धकस्य सौवादिकस्य दुनोतेरेव ग्रहणम् इति व्याख्यातृभिः प्रतिपादितत्वात्।]]
10
=>
 [[६। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तप्रत्यये, ‘अन्येषामपि--’ (६-३-१३७) इति दीर्घे, दूतः इति भवति।]]
11
=>
 [[७। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्--’ (३-२-१४८) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु युचि रूपम्। विवक्षाभेदादकर्मकत्वं सम्भवति। दवनः = गन्धविशिष्टपुष्पविशेषः।]]
12
=>
 [[८। यङन्तात् पचाद्यचि, यङो लुकि, ‘अचि श्नुधातु-’ (६-४-७७) इत्युवङि च रूपमेवम्।]]
13
=>
 [[९। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यति, गुणे, अवादेशे च रूपम्।]]
14
=>
 [[१०। ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यति, वृद्धौ, आवादेशे, ‘लुम्पेदवश्यमः कृत्ये--’ (वा। ६-३-१०९) इति अवश्यमो मकारस्य लोपे च रूपम्।]]
15
=>
 [पृष्ठम्०७५५+ २७]
16
=>
 [[१। यकि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घे रूपम्।]]
17
=>
 [[२। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इति भावेऽप्प्रत्ययः। घञपवादः।]]
18
=>
 [[३। ‘समियुद्रुदुवः’ (३-३-२३) इति कर्तृभिन्ने कारके घञ्। सन्दावः = पलायनम्।]]
19
=>
 [[४। ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति नेः णत्वविकल्पः।]]