धातुः: दम्
मूलधातुः: दमु
धात्वर्थः: उपशमे
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: दाम्यति
अनुबन्धादिविशेषः: शमादिः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

दमुँ दमु (अर्थः)  उपशमने
( दाम्यति ) इत्यादि दमयतीति ( दमनः ) नन्द्यादिः ( अरिन्दमः ) संज्ञायां भृतृवृजि'' इत्यादिना खच् ( दमयति, दमयते ) "अणावकर्मकात्'' इति परस्मैपदस्य "न पादम्'' इति निषेधः ( दान्तः,दमितः, ) "वा दान्त'' इति ण्यन्तान्निष्ठायामनिट्त्वम्, णिलुक्च पक्षे  ( दमुनाः ) "दमेरुनसि'' ( दण्डः ) "ञमन्ताड्डः'' ( द्विदण्डि ) प्रहरति "द्विदण्ड्यादिभ्यश्च'' इति बहुव्रीहाविच्प्रत्ययान्तो निपात्यते द्वौ दण्डावस्मिन्प्रहरणे इति विग्रहः समुदायनिपातनस्य रूढ्यर्थत्वाद् द्विदण्डा शालेत्यत्र न भवति "तिष्ठद्गुप्रभृतिषु इज्'' इति पाठाद् इजन्तस्याव्ययीभावाद् अव्ययत्वम् दण्डिनोऽपत्यं ( दाण्डिनायनः ) इन्नन्तात् "नडादिभ्यः फक्''इति फकि "दाण्डिनायन'' इति निपातनाट्टिलोपाभावः शमिना सह अस्या पाठः सकर्मकत्वात् उपशमन इति ण्यन्ते द्रष्टव्यः 95

दमुँ दमु  उपशमे 
- दाम्यति  अदमत्  अरिं दाम्यतीति अरिन्दमः ''दमित्वाप्यरिसंघातान्'' इति भट्टिः  दान्त्वा दमित्वा  दमितः दान्तः  दमी  सकर्मकोऽयमिति शाम्यतिना सह नोपदिश्यते  अस्यार्थनिर्देशे हि ण्यन्तस्य उपशम इति रूपम्  97

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“दमु उपशमे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> शमादिः। </li> <li>घटादिः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> दमकः-मिका, <a href="#foot_krm04">4</a> दमकः-मिका, दिदमिषकः-षिका, <a href="#foot_krm05">5</a> दन्दमकः-दंदमकः-मिका;</li> <li> दमिता-त्री, दमयिता-त्री, दिदमिषिता-त्री, दन्दमिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> दाम्यन्-न्ती, <a href="#foot_krm07">7</a> दमयन्-दमयन्ती, दिदमिषन्-न्ती;</li> <li> -- दमिष्यन्-न्ती-ती, दमयिष्यन्-न्ती-ती, दिदमिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm08">8</a> दमयमानः, दमयिष्यमाणः, -- दन्दम्यमानः, दन्दमिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> प्रदान्-प्रदामौ-प्रदामः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm10">10</a> दान्तम्-तः, <a href="#foot_krm11">11</a> दान्तः- <a href="#foot_krm12">12</a> दमितः, दिदमिषितः, दन्दमितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm13">13</a> दमः, <a href="#foot_krm14">14</a> दमी, <a href="#foot_krm15">15</a> बलिन्दमः <a href="#foot_krm16">16</a>, अरिन्दमः <a href="#foot_krm17">17</a>, दमः, <a href="#foot_krm18">18</a> कुलदमनः, <a href="#foot_krm19">19</a> सर्वदमनः, दिदमिषुः, दन्दमः;</li> <li> दमितव्यम्, दमयितव्यम्, दिदमिषितव्यम्, दन्दमितव्यम्;</li> <li> दमनीयम्- <a href="#foot_krm20">20</a> दमनीया, दमनीयम्, दिदमिषणीयम्, दन्दमनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm21">21</a> दम्यम्, दम्यम्, दिदमिष्यम्, दन्दम्यम्;</li> <li> ईषद्दमः- <a href="#foot_krm22">22</a> दुर्दमः-सुदमः;</li> <li> -- -- दम्यमानः, दम्यमानः, दिदमिष्यमाणः, दन्दम्यमानः;</li> <li> दमः, दमः, दिदमिषः, दन्दमः;</li> <li> दमितुम्, दमयितुम्, दिदमिषितुम्, दन्दमितुम्;</li> <li> दान्तिः, दमना, दिदमिषा, दन्दमा;</li> <li> दमनम्, दमनम्, दिदमिषणम्, दन्दमनम्;</li> <li> <a href="#foot_krm23">23</a> दमित्वा <a href="#foot_krm24">24</a> -दान्त्वा, दमयित्वा, दिदमिषित्वा, दन्दमित्वा;</li> <li> प्रदम्य, <a href="#foot_krm25">25</a> प्रदमय्य, प्रदिदमिष्य, प्रदन्दम्य;</li> <li> <a href="#foot_krm26">26</a> दमम् २, दमित्वा २, दान्त्वा २, <a href="#foot_krm27">27</a> दमम् २-दामम् २, दमयित्वा २, दिदमिषम् २, दिदमिषित्वा २, दन्दमम् २;</li> <li> दन्दमित्वा २;</li> <li> <a href="#foot_krm28">28</a> दण्डः, <a href="#foot_krm29">29</a> इति तन्प्रत्ययः। </li> <li>‘तितुत्रतथ--’ <a href="#foot_krm30">30</a> इतीण्णिषेधः।]] दन्तः, <a href="#foot_krm31">31</a> इत्युनसिप्रत्ययः। </li> <li>दमुनाः = देवः, उपदेशः, अग्निश्च।]] दमूनाः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (८१९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-१२०३। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[१। ण्वुलि ‘अत उपधायाः (७-२-११६) इति प्राप्ताया वृद्धेः, ‘नोदात्तोपदेशस्य मान्त- स्यानाचमेः’ (७-३-३४) इति निषेधः। एवं घञि, णमुल्यपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[२। ‘जनीजॄष्क्रसुरञ्जोऽमन्ताश्च’ (ग। सू। भ्वादौ) इति भ्वादिषु पाठात् घटादित्वम्। तेन ‘घटादयो मितः’ (ग। सू। भ्वादौ) इति मित्त्वात् णौ परतः ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वः सर्वत्र ज्ञेयः।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[३। यङन्ते, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इत्यभ्यासस्य नुगागमः। ‘स च पदान्तवद् वाच्यः (वा। ७-४-८५) इति पदान्तवद्भावेन ‘वा पदान्तस्य’ (८-४-५९) इति परसवर्णविकल्पः। एवं यङन्ते सर्वत्र रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[४। ‘दिवादिभ्यः--’ (३-१-६९) इति श्यनि, ‘शमामष्टानां दीर्घः श्यनि’ (७-३-७४) इति दीर्घः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[५। ‘न पादमि--’ (१-३-८९) इत्यादिना ण्यन्तात् परस्मैपदनिषेधस्तुः ‘अनन्तरस्य विधिर्वा भवति प्रतिषेधो वा’ (परिभाषा ६२) इति न्यायात् ‘णिचश्च’ (१-३-७४) इति प्राप्तस्यैव परस्मैपदस्य निषेधकः। तेन, दमयन्ती इत्यादिप्रयोगानुसाराच्च, परगामिनि क्रियाफले ‘स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले’ (१-३-७२) इति परस्मैपदं भवत्येव। तेनात्र ण्यन्तात् शता भवति।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[६। ‘न पादमि--’ (१-३-८९) इत्यनेन ‘णिचश्च’ (१-३-७४) इति प्राप्तस्य परस्मैपदस्य निषेधादात्मनेपदमेव।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[७। क्विपि, ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घे, पदान्ते ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति मकारस्य नकारः।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[८। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात् निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति इण्णिषेधः। दीर्घानुस्वारपरसवर्णाः भवन्ति।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[९। ण्यन्ते, ‘वा दान्तशान्त--’ (७-२-२७) इत्यनेन इडभावो णिलुक् च निपात्यते। अत्र व्यवस्थितविभाषामाश्रित्य, ‘ब्रह्मचारिणि विषये दान्तः, अन्यत्र दमितः’ इत्युक्तं क्षीरतरङ्गिण्याम्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[आ। ‘वृत्तशस्त्रान् महारम्भानदान्तांस्त्रिदशेरपि।।’ भ। का। ९। १९।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [पृष्ठम्०७२२+ २७]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[१। ‘शमित्यष्टाभ्यो घिनुण्’ (३-२-१४१) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु घिनुण्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[२। ‘संज्ञायां भृतॄवृजिधरिसहितपिदमः’ (३-२-४६) इति कर्तरि संज्ञायां खच्। खित्त्वात् मुम्। बलिं दाम्यतीति बलिन्दमः = विष्णुः। ‘मतान्तरे तु अन्तर्भा- वितण्यर्थोऽत्र दमिः’ इति सि। कौमुदी। तदानीं बलिं दमयतीति बलिन्दमः इति सकर्मकः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[आ। ‘ततो बलिन्दमप्रख्यं कपिर्विश्वम्भराधिपम्।’ भ। का। ६। १०८।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[B। ‘शत्रुंसहः कोऽपि वसुन्धरा च शत्रुन्तपोऽरिन्दम एवमूह्यम्।।’ प्र। स।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[३। नन्द्यादिषु (३-१-१३४) पाठात् ण्यन्तादस्मात् कर्तरि ल्युः। कुलं दमयतीति कुलदमनः। शत्रुदमनः इत्यादिष्वप्येवमेव ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[C। ‘इहायं सत्त्वानां प्रसभदमनात् सर्वदमनः…।।’ शाकुन्तले ७। ३३।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[४। ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इति बाहुलकात् कर्तरि अनीयर्। दमनीया = योषित्। दमनकर्त्री इत्यर्थः। इति प्र। सर्वस्वे।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[५। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति भावे यत्प्रत्ययः। ण्यदपवादः।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[ड्। ‘अवाक्शिरसमुत्पादं कृतान्तेनापि दुर्दमम्।’ भ। का। ४। ३।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[६। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[E। ‘दमित्वाऽप्यरिसंघातानश्रान्त्वा कपिकेपरी।’ भ। का। ९। ४२।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[७। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm26">26 => [पृष्ठम्०७२३+ २७]</li> <li id="foot_krm27">27 => [[१। ‘चिण्णमुलोः--’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ उपधाया दीर्घविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm28">28 => [[२। ‘ञमन्ताड्डः’ (द। उ। ५। ७) इति डप्रत्ययः। दम्यन्तेऽनेनोद्धता जनाः इति दण्डः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्णिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm29">29 => [[३। ‘हसिमृग्रिण्वामिदमि--’ [द। उ। ६-७]</li> <li id="foot_krm30">30 => (७-२-९)</li> <li id="foot_krm31">31 => [[४। ‘दमेरुनसिः’ [द। उ। ९-९५]</li></ul>

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

दमुँ दमु  उपशमे
- दाम्यति  अदमत्  दान्त्वा दमित्वा  न पादमि (1389) इति तङ्-दमयते  नन्द्यादौ (गण0 31134) कुलदमनः, संज्ञायाम् (3246) अरिन्दमः  वा दान्तशान्त (7127) इति दान्तः, दमितः  व्यवस्थितविभाषया  दान्तोब्रह्मचारिणि  दमेर्डोस् (द0 उ0 943)-दोर्बाहुः  हसिमृग्रिण्वा (उ0 386) इति तन्-दन्तः  दमेरूनसिः (द0 उ0 995)-दमूना वह्निः  घिनिण् (द्र0 32141 क्षीरपाठः)-दमी  91

शिष्टौ
2.3.3
शास्ति दण्डयति शिक्षयति दाम्यति

<table> <tr> <td> </td> <td>दाम्यति { दम् }</td> <td> dAmyati { dam }</td> <td>verb</td> <td> subdue</td> </td> </tr><tr> <td> </td> <td>दाम्यति { दम् }</td> <td> dAmyati { dam }</td> <td>verb</td> <td> tame</td> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td>दाम्यति { दम् }</td> <td> dAmyati { dam }</td> <td>verb</td> <td> conquer</td> </td> </tr><tr> <td> </td> <td>दाम्यति { दम् }</td> <td> dAmyati { dam }</td> <td>verb 4</td> <td> to be tamed or tranquillised</td> </td> </tr> </table> <table width='800px' > <tr> <td> </td> </tr> </table> <table > <colgroup> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> </colgroup>

<table> <tr> <td> </td> <td>दाम्यति { दम् }</td> <td> dAmyati { dam }</td> <td>verb 4</td> <td> to be tamed or tranquillised </td> </td> </tr> </table> <table width='800px' > <tr> <td> </td> </tr> </table> <table > <colgroup> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> <col width=160px> </colgroup>

दाम्यति (dAmyati)

Spoken Sanskrit

Hindi

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika