| YouTube Channel

दाभकः-भिका (dAbhakaH-bhikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“दभ हिंसायाम्”@} 2 अयं धातुपाठेष्वपठितोऽपि ‘लपिदभिभ्यां च’ 3 इति वार्तिकबलात्, 4 इति वचनात् अवधीरयत्यादिवत्) बोध्यः।
अदुपधत्वेन पवर्गान्तत्वेन ‘पोरदुपधात्’ 5 इति प्राप्तं यत्प्रत्ययं बाधित्वा ‘लपिदभिभ्यां च’ 6 इति वचनात् ण्यत्।
अवदाभ्यः = हिंस्य इत्यर्थः।
‘विष्णुर्गोपा अदाभ्यः’ 7 ‘न ता नशन्ति दभाति तस्करः’ 8 इत्यादिप्रयोगा इहानुसन्धेयाः।
‘न दभाती’त्यत्र, ‘न हिनस्ति’ इति सायणभाष्ये विवृतम्।
अत एव धातोर्हिंसार्थकत्वमपि प्रतीयते।
दभातीति शपू।
‘अन्येषामपि दृश्यते’ 9 इति दीर्घः।
‘शेषात् कर्तरि--’ 10 इति परस्मैपदम्।
हिंसार्थकत्वात् सकर्मकत्वम्।
‘दभिः सौत्रो धातुः वञ्चने हिंसायां च’ इति प्रक्रियासर्वस्वे।
अंशुः, अदाभ्यः इति सोमरसग्रहपात्रे।
‘अदाभ्यं गृह्णीत’ इति वचनमत्र ध्येयम्।
दाभकः-भिका, दाभकः-भिका, दिदभिषकः-षिका, दादभकः-भिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककखतिवत् 11 ज्ञेयानि।
12
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(८१८)
02
=>
(१-भ्वादिः। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(वा। ३-१-१२४)
04
=>
(चुरादिषु ‘बहुलम्, एतन्निदर्शनम्’ (गणसूत्रम्)
05
=>
(३-१-९८)
06
=>
(वा। ३-१-१२४)
07
=>
(ऋग्वेदे विष्णुसूक्ते)
08
=>
(ऋग्वेदे ६-२८-३)
09
=>
(६-३-१३७)
10
=>
(१-३-७८)
11
=>
(१४१)
12
=>
[पृष्ठम्०७२१+ ३०]