दानधर्म (dAnadharma)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMacdonell
EnglishApte Hindi
Hindiदानधर्मः
दानम्- धर्मः -
"दान देने का धर्म, दानरूपी धर्म"
Aufrecht Catalogus Catalogorum
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritदानधर्म्मः, (दानाख्यो धर्म्मः दानरूपो धर्म्मोवा मध्यलोपिसमासः ।) दानस्य फलम् । यथा, ब्रह्मोवाच ।“अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्म्ममनुत्तमम् ।अर्थानामुचिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम् ॥
दानन्तु कथितं तज्ज्ञैर्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ।न्यायेनोपार्ज्जयेद्वित्तं दानभोगफलञ्च तत् ॥
अध्यापनं याजनञ्च वृत्तमाहुः प्रतिग्रहम् ।कुसीदं कृषिबाणिज्यं क्षत्त्रवृत्तोऽथ चार्ज्जयेत् ॥
यद्दीयते च पात्रेभ्यस्तद्दानं परिकीर्त्तितम् ।नित्यं नैमित्तिकं काम्यं विमलं दानमीरितम् ॥
अहन्यहनि यत् किञ्चिद्दीयतेऽनुपकारिणे ।अनुद्दिश्य फलं तत् स्यात् ब्राह्मणाय तु नित्य-कम् ॥
यत्तु पापोपशान्त्ये च दीयते विदुषां करे ।नैमित्तिकं तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठितम् ॥
अपत्यविजयैश्वर्य्यस्वर्गार्थं यत् प्रदीयते ।दानं तत् काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्म्मचिन्तकैः ॥
ईश्वरप्रीणनार्थाय ब्रह्मवित्सु प्रदीयते ।चेतसा सत्त्वयुक्तेन दानं तत् विमलं स्मृतम् ॥
इक्षुभिः सन्ततां भूमिं यवगोधूमशालिनीम् ।ददाति वेदविदुषे स न भूयोऽभिजायते ।भूमिदानात् परं दानं न भूतं न भविष्यति ॥
विद्यां दत्त्वा ब्राह्मणाय ब्रह्मलोके महीयते ।दद्यादहरहस्तान्तु श्रद्धया ब्रह्मचारिणे ।सर्व्वपापविनिर्म्मुक्तो ब्रह्मस्थानमवाप्नुयात् ॥
वैशाख्यां पौर्णमास्यान्तु ब्राह्मणान् सप्त पञ्च च ।उपोष्याभ्यर्च्चयेद्बिद्बान् मधुना तिलकृष्णकैः ॥
गन्धादिभिः समभ्यर्च्च्य वाचयेद्वा स्वयं वदेत् ।प्रीयतां धर्म्मराजेति यथा मनसि वर्त्तते ।यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥
कृष्णाजिने तिलान् कृत्वा हिरण्यमधुसर्पिषा ।ददाति यस्तु विप्राय सर्व्वं तरति दुष्कृतम् ॥
कृतान्नमुदकुम्भञ्च वैशाख्याञ्च विशेषतः ।निर्द्दिश्य धर्म्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात् ॥
द्बादश्यामर्च्चयेद्बिष्णुमुपोष्याघप्रणाशिनीम् ।सर्व्वपापविनिर्म्मुक्तो नरो भवति निश्चितम् ॥
यो हि यां देवतामिच्छेत् समाराघयितुं नरः ।ब्राह्मणान् भोजयेद्यत्नाद्भोगाय तोषिताःसुराः ॥
सन्ततिकामः सततं पूजयेद्बै पुरन्दरम् ।ब्रह्मवर्च्चसकामस्तु ब्राह्मणान् ब्रह्मनिश्चयात् ॥
आरोग्यकामोऽथ रविं घनकामो हुताशनम् ।कर्म्मणां सिद्धिकामन्तु पूजयेद्बै विनायकम् ॥
भोगकामो हि शशिनं धनकामः समीरणम् ।मुमुक्षुः सर्व्वसंसारात् प्रयत्नेनार्च्चयेद्धरिम् ॥
अकामः सर्व्वकामो वा पूजयेत्तु गदाधरम् ।वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमन्नदः ॥
तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् ।भूमिदः सर्व्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः ॥
गृहदोऽग्य्राणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् ।वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः ॥
अनडुद्दः श्रियं पुष्टां गोदो व्रध्नस्य पिष्टपम् ।यानशय्याप्रदो भार्य्यामैश्वर्य्यमभयप्रदः ।धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् ।वेदवित्सु ददद्दानं स्वर्गलोके महीयते ॥
गवां घासप्रदानेन सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ।इन्धनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः ॥
औषधं स्नेहमाहारं रोगिणो रोगशान्तये ।ददानो रोगरहितः मुखी दीर्घायुरेव च ॥
असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम् ।तीक्ष्णातपञ्च तरति छत्रोपानत्प्रदानतः ॥
यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे ।तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता ॥
अयने विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्य्ययोः ।संक्रान्त्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम् ॥
प्रयागादिषु तीर्थेषु गयायाञ्च विशेषतः ।दानधर्म्मात् परो धर्म्मो भूतानां नेह विद्यते ॥
स्वर्गायुर्भूतिकामेन देयं पापोपशान्तये ।दीयमानन्तु यो मोहात् गोविप्राग्निसुरेषु च ।निवारयति पापात्मा तिर्य्यग्योनिं व्रजेन्नरः ॥
यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति ।म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्रह्महा स तु गर्हितः ॥
”इति गारुडे दानघर्म्मनाम ५१ अध्यायः ॥
* ॥
अन्यत् महाभारते शान्तिपर्व्वणि द्रष्टव्यम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritदानधर्म्म दानरूपो धर्मः । दानात्मके धर्मे स च भारतेआनुशासनपर्वणि ५७ अध्यायावधिषु ६९ अध्यायान्तेषुविस्तरेणोक्तः । अन्यश्च “अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्म-मनुत्तमम् । अर्थानामुचिते पात्रे श्रद्धया प्रति-पादनम् । दानन्तु कथितं तज्ज्ञैर्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ।न्यायेनोपार्जयेद्वित्तं दानभोगफलञ्च तत् । अध्यापनं याज-नञ्च वृत्तिर्विप्रे प्रतिग्रहः । रक्षणं विजयश्चैव क्षत्रवृत्ति-रुदाहृता । कुसीदं कृषिबाणिज्यं वैश्यवृत्तिः स्वभावजा ।यद्दीयते च पात्रेभ्यस्तद्दानं परिकीर्त्तितम् । नित्यं १नैमित्तिकं२ काम्यं ३ विमलं ४ दानमीरितम् । अहन्यहनियत् किञ्चिद्दीयतेऽनुपकारिणे । अनुद्दिश्य फलं तत् स्यात्ब्राह्मणाय तु नित्यकम्१ । यत्तु पापोपशान्त्यै च दीयतेविदुषां करे । नैमित्तिकं२ तदुद्दिष्टं दानं सद्भिरनुष्ठि-तम् । अषत्यविजयैश्चर्य्यस्वर्गार्थं यत् प्रदीयते । दानंतत् काम्य (३) माख्यातमृषिभिर्धर्मचिन्तकैः । ईश्वरप्रीण-नार्थाय ब्रह्मवित्सु प्रदीयते । चेतसा सत्वयुक्तेन दानंतत् विमलं ४ स्मृतम् “इत्युपक्रम्य गारुडे ५१ अ० उक्तः ।“दानधर्मात् परोधर्मो भूतानां नेह विद्यते” तत्रैवाध्याये
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.