| YouTube Channel

दा (dA)

 
शब्दसागरः
English
दा (ण) दाण r. 1st cl. (यच्छति, or with सम् prefixed संयच्छते) also (डु ञ)
डुदाञ् r. 3rd cl. (ददाति दत्ते) To give, to present. With आङ् prefixed
(आदत्ते), To take, to accept or receive. With प्र, To give, to give to,
With वि and आङ्, To open. With सम् and आङ्, To select. (प) दाप् r.
2nd cl. (दाति) To cut. भ्वा० प० सक० सेट् ण इत् । जुहो० उभ० सक० सेट् ।
Capeller Eng
English
1 दा द॑दाति द॑त्ते द॑दति द॑द°ते (दा॑ति) (दद्मि)
pp.
 दत्त॑ (q.v. ) give, grant, bestow, impart (w.
acc.
 or partit.
gen.
 of th.,
gen.
 or
loc.
 of
pers.
 ), give in marriage (±भार्याम्), give
back, restore (±पुनर्)
pay (ऋणम्)
open *(द्वारम्)
deliver up,
hand over (±हस्ते)
make over, surrender
concede, allow, permit
give
away, sell (instr. of price)
offer, sacrifice
communicate, teach,
pronounce
put in or on, turn to (loc. )
w.
 पावकम् set fire to
(loc. )
w.
 अग्नीन् burn (dat. )
do, make, cause, perform, bring about.
M.
 receive, carry, bear, keep, guard from (abl. ).
C.
 दापयति
cause to give, grant, etc. (1 or 2
acc.
 ), make pay (2
acc.
 ), demand from
(abl. )
put in or on (loc. ).*
D.
 दित्सति, °ते, दि॑दासति wish or be
ready to give. —अनु concede, yield, remit, grant, admit. अभि give.
आ
M.
 (A. ) accept, receive, conceive (गर्भम्)
take, grasp, seize,
rob
take or separate from (abl. )
take along with one's self, carry
off
put on, don
take = eat, gnaw (±दशनैस्)
perceive, comprehend,
mark
keep, retain (in the memory)
undertake, begin. अपा
M.
 take off.
अभ्या
M.
 (A. ) appropriate, put on, take up (वाक्यम्). उपा
M.
accept, receive, acquire, appropriate, take, seize, choose, employ,
mention
undertake, begin. समुपा
M.
 obtain, get, take, rob, put on,
employ. प्रत्या
M.
 receive or take back, recall, repeat. व्या
M.
(±मुखम्) open the mouth, gape. समा
A.
 give, restore
M.
 take
(together), seize, grasp, gather, collect
comprehend, understand,
observe, take to heart
undertake, begin. उद् add, grant, give. परा
deliver, surrender, give up
exchange for (dat. ), barter. परि
surrender, deliver up
intrust, deposit with or in (dat. ,
loc.
 , or
gen.
 )
grant, bestow. प्र
A.
 (M. ) give up, deliver, present, offer,
give in marriage (±भार्याम्)
pay, discharge (a debt), restore, sell
(w.
instr.
 of price)
teach, communicate, impart
grant, permit
put in
set (fire) to (loc. ). संप्र give up, deliver, concede, grant, impart,
teach, communicate. प्रति restore, return, give. वि distribute.
सम् give (together), grant, concede
M.
P.
 meet together. — Cf. आत्त
आदा॑य, उदात्त, उपात्त, उपादाय, प॑रीत्त, प्र॑त्त, व्यात्त.
2 दा॑
m.
 giver
often —° giving, granting.
3 दा दा॑ति द्य॑ति
pp.
 दिन॑ & दित cut, mow. —अव
cut off, divide (esp. the sacrif. cake). निस् distribute, among (2
acc.
 ). समव cut in pieces and collect them. आ, वि & सम् cut up,
bruise, crush. — Cf. अ॑वत्त, सम॑वत्त.
4 दा द्य॑ति
pp.
 दित (only —°) bind. —आ & नि tie,
fetter. वि loosen. सम् bind together, fasten, tie. — Cf. नि॑दित,
स॑दित.
5 दा
pp.
 दात (—°) clean, purify. — Cf. अवदात.
Wilson
English
दा (ण) दाण r. 1st cl. (यच्छति, or
with सम् prefixed संयच्छते
) also (डु ञ्) डुदाञ् r. 3rd cl. (ददाति) To give, to present.
With आङ् prefixed (आदत्ते), To take, to accept or receive.
With प्र, To give, to give to.
With वि and आङ्, To open.
With सम and आङ्, To select. (प) दाप् r. 2nd cl. (दाति) To cut.
Apte
English
दा [dā], I. 1
P.
 (यच्छति, दत्त] To give, grant. -With प्रति to exchange
तिलेभ्यः प्रतियच्छति माषान् Sk. -II. 2.
P.
 (दाति) To cut
ददाति द्रविणं भूरि दाति दारिद्र्यमर्थिनाम् K. R. -III. 4
P.
 (दायति) To bind (?). -IV.* 3
U.
 (ददाति, दत्ते
ददौ-ददे, अदात्-अदित, दास्यति-ते, दातुम्, दत्त
but with आ the p. p. is आत्त
with उप, उपात्त
with नि, निदत्त or नीत्त, and with प्र, प्रदत्त or प्रत्त)
To give, grant, bestow, offer, yield, impart, present (usually with
acc.
 of the thing and
dat.
 , sometimes
gen.
 or
loc.
 also, of the person)
अवकाशं किलोदन्वान् रामायाभ्यर्थितो ददौ
R.*
 4.58
सेचनघटैः बालपादपेभ्यः पयो दातुमित एवाभिवर्तते
Ś.*
 1
Ms.*
 3.31
9.271
कथमस्य स्तनं दास्ये Hariv.
To pay (as debt, fine
&c.
 ).
To hand or deliver over.
To restore, return.
To give up, sacrifice, surrender
प्राणान् दा to sacrifice one's life
so आत्मानं दा to sacrifice oneself.
To put, place, apply, plant कर्णे करं ददाति
&c.
To give in marriage
यस्मै दद्यात् पिता त्वेनाम्
Ms.*
 5. 151
Y.*
 2.146
3.24.
To allow, permit (usually with
inf.
 )
बाष्पस्तु न ददात्येनां द्रष्टुं चित्रगतामपि
Ś.*
 6.22. (The meanings of this root may be variously modified or extended according to the noun with which it is connected
मनो दा to think, direct the mind to anything
नीतौ मनो दीयते
Mu.*
 2.5
अवकाशं दा to give place to, make room
(see अवकाश)
कर्णं दा to give ear to or listen
दर्शनं दा to show oneself to, grant audience to
शब्दं दा to make a noise
तालं दा to clap the hands
आत्मानं खेदाय दा to expose oneself to trouble
आतपे दा to expose to the sun's heat
आज्ञाम्, निदेशं दा to issue orders, command
आशिषं दा to pronounce a blessing
चक्षुः, दृष्टिं दा to cast a glance, see
वाचं दा to address a speech to
प्रतिवचः, -वचनं or प्रत्युत्तरं दा to give reply
शोकं दा to cause grief
श्राद्धं दा to perform a Śrāddha
मार्गं दा to make way for, allow to pass, stand out of the way
वरं दा to grant a boon
संग्रामं दा to fight
अर्गलं दा to bolt, fasten or secure with a latch
निगडं दा to put in chains, fetter
संकेतं दा to make an appointment
शापं दा to curse
वृत्तिं दा to enclose, fence in
अग्निं, पावकं दा to set on fire,
&c.
&c.
 -Caus (दापयति-ते) To cause to give, grant,
&c.
 -Desid. (दित्सति-ते) To wish to give,
&c.
दा [dā], 1 Protection, defence.
Cleaning, purifying.
Apte 1890
English
दा {vI.v} {c1c} P. [यच्छति, दत्त] To give, grant.
WITH प्रति to exchange
तिलेभ्यः प्रति यच्छति माषान् Sk. {vII.v} {c2c} P. (दाति, ) To cut
ददाति द्रविणं भूरि दाति दारिद्र्यमर्थिनां K.R. {vIII.v} {c4c} P. (दायति) To bind (?). {vIV.v} {c3c} U. (ददाति, दत्ते
ददौ-ददे, अदात्-अदित, दास्यति-ते, दातुं, दत्त
but with आ the p. p. is आत्त
with उप, उपात्त
with नि, निदत्त or नीत्त, and with प्र, प्रदत्त or प्रत्त) 1 To give, grant, bestow, offer, yield, impart, present (usually with acc. of the thing and dat., sometimes gen. or loc. also, of the person)
अवकाशं किलोदन्वान् रामायाभ्यर्थितो ददौ R. 4. 58
सेचनघटैः बालपादपभ्येः पयो दातुमित एवाभिवर्तते Ś. 1
Ms. 3. 31, 9. 271
कथमस्य स्तनं दास्ये Hariv.
2 To pay (as debt, fine &c.).
3 To hand or deliver over.
4 To restore, return.
5 To give up, sacrifice, surrender
प्राणाम् दा to sacrifice one's life
so आत्मानं दा to sacrifice oneself.
6 To put, place, apply, plant
कर्णे करं ददाति &c.
7 To give in marriage
यस्मै दद्यात् पिता त्वेनां Ms. 5. 151
Y. 2. 146, 3. 24.
8 To allow, permit (usually with inf.)
बाष्पस्तु न ददात्येनां द्रष्टुं चित्रगतामपि Ś. 6. 21. The meanings of this root may be variously modified or extended according to the noun with which it is connected
मनो दा to think, direct the mind to anything
नीतौ मनो दीयते Mu. 2. 5
अवकाशं दा to give place to, make room
(see अवकाश)
कर्णं दा to give ear to or listen
दर्शनं दा to show oneself to, grant audience to
शब्दं दा to make a noise
तालं दा to clap the hands
आत्मानं खेदाय दा to expose oneself to trouble
आतपे दा to expose to the sun's heat
आज्ञां, निदेशं दा to issue orders, command
आशिषं दा to pronounce a blessing
चक्षुः, दृष्टिं दा to cast a glance, see
वाचं दा to address a speech to
प्रतिवचः,
वचनं or प्रत्युत्तरं दा to give reply
शोकं दा to cause grief
श्राद्धं दा to perform a Śrāddha
मार्गं दा to make way for, allow to pass, stand out of the way
वरं दा to grant a boon
संग्रामं दा to fight
अर्गलं दा to bolt, fasten or secure with a latch
निगडं दा to put in chains, fetter
संकेतं दा to make an appointment
शापं दा to curse
वृत्तिं दा to enclose, fence in
अग्निं, पावकं दा to set on fire, &c. &c.
Caus. (दापयति-ते) To cause to give, grant, &c.
Desid. (दित्सति-ते) To wish to give, &c.
दा 1 Protection, defence.
2 Cleaning, purifying.
Monier Williams Cologne
English
दा a
f.
 id.,
L.
दा b
f.
 id.,
L.
दा c
f.
 heat, pain,
L.
1. दा
cl.
 3. द॑दाति
(pl. °दति,
RV.
&c.
Ā. दत्ते,
Pañcat.
 i, 4, 19/20 12, 7
Subh.
1. sg. दद्मि,
MBh.
 xii
Hariv.
R.
 i
f.
Impv.
 द॑दातु
pl.
 °दहु
2. sg. दद्धि॑,
RV.
 i
f.
iv, vi, viii, x
देहि॑ [Pāṇ. vi, 4, 119]
RV.
 iii
f.
 , viii, x
AV.
 v, xviii
f.
&c.
2.
pl.
 द॑दात,
RV.
 vii, 57, 6, °तन, x, 36, 10, दत्त॑, 51, 8
VS.
AV.
&c.
2.
du.
 °त्त॑म्,
RV.
 i, 34, 6
AV.
&c.
Pot.
 दद्या॑त्,
AV.
&c.
impf.
 अ॑ददात्
pl.
 अ॑ददुर्,
RV.
 vi, x
AV.
 v, 18, 1
2.
du.
 अ॑दत्तम्,
RV.
&c.
2.
pl.
 °त्तन, i, 139, 7, अ॑ददात, x, 64, 12
Subj. द॑दत्, ii, v, vii
f.
 , x, °दस्, vii
f.
 °दन्,
AV.
 vi, 24, 1
p.
m.
nom.
 sg. द॑दत्
pl.
 °तस्,
RV.
&c.
p.
 Ā. द॑दान, v, 33, 9
°न॑, i, 148, 2
v, 2, 3
sg. ददति, ii, 35, 10
MBh.
 iii, 13422
pl.
 °दन्ति, xii
f.
Impv.
 °द, ix
MārkP.
°दत, Siṃhās.
Pot.
 °देत्,
Parāś.
 vi, 19
impf.
 अ॑ददत्,
AV.
 xii, 4, 23
MBh.
R.
Ā. sg. द॑दते,
RV.
 i, 24, 7
AV.
 x, 8, 36
pl.
 °दन्ते, 35
VS.
 viii, 31
Impv.
 sg. °दताम्,
RV.
 iii, 53, 17
°दस्व,
MBh.
Hariv.
&c.
impf.
pl.
 अ॑ददन्त,
RV.
 vii, 33, 11
AV.
 xiv
p.
 द॑दमान,
RV.
 i, 41, 9
iv, 26, 6
aor.
 अ॑दात् [Pāṇ. ii, 4, 77], दत्, अ॑दुर्, दु॑र्
&c.
Subj. 2.
du.
 दासथस्,
RV.
 viii, 40, 1 [cf.
Naigh.
 ii, 30]
Pot.
 1.
pl.
 देष्म,
VS.
 ii, 32
pf. ददौ॑, °दु॑र्, °द॑थुर्, °दतुर्, °दो॑,
RV.
&c.
Pass.
 °दे॑, iv, 34 & 37
AV.
 x, 2, 16
दददे, °दाते, °दिरे,
Pāṇ.
 vi, 4, 126,
Kāś.
p.
gen.
 ददु॑षस्,
RV.
 i, viii, °षाम्, vi
nom.
 °द्वा॑न्, x, 132, 3
°दावन्,
AV.
 v, 11, 1
acc.
 °दिवां॑सम्, ix, 5, 10 [cf.
Vop.
 xxvi, 133]
fut.
p.
 दास्य॑त्,
AV.
 vi, 71, 3
Ā. °स्यते, °स्यन्ते, 1. sg. °स्ये,
MBh.
Hariv.
R.
MārkP.
Prec. देयात्,
Pāṇ.
 vi, 4, 67
inf.
 दाव॑ने,
RV.
दा॑तोस्, vii, 4, 6
°तवे, vii-ix
AV.
 iii, 20, 5
दा॑तवै॑ [Pāṇ. vi, 1, 200
Siddh.
 ]
RV.
 iv, 21, 9
°तुम्, v
AV.
&c.
 :
ind.
p.
 दत्त्वा॑य [Pāṇ. vii, 1, 47,
Kāś.
 ]
RV.
 x, 85, 33
°त्त्वा॑,
AV.
&c.
-दा॑य [Pāṇ. vi, 4, 69]
RV.
&c.
 :
Pass.
 दीयते [Pāṇ. vi, 4, 62]
p.
 °य॑मान,
AV.
 ix
aor.
 अदायि,
Pāṇ.
 vii, 3, 33,
Kāś.
Prec. दासीष्ट, दायिस्°, vi, 4, 62)
cl.
 1. दा॑ति (RV. iv-vii
Impv.
 °तु, 15, 11
cf.
Pāṇ.
 vi, 1, 8,
Vārtt.
 3,
Pat.
ii, 4, 76,
Kāś.
 )
to give, bestow, grant, yield, impart, present, offer to (dat. , in later language also
gen.
 or
loc.
 ),
RV.
&c.
to give (a daughter, कन्याम्) in marriage,
Mn.
 v, ix
Yājñ.
MBh.
&c.
to hand over,
Mn.
 viii, 186 & 234
(with हस्ते),
Kathās.
to give back, 222
f.
MBh.
 iii
Pañcat.
VP.
Kathās.
 lxxiv
to pay (दण्डम्, ‘a fine’,
Mn.
 viii
f.
ऋणम्, ‘a debt’, viii
Yājñ.
 ii, 45)
to give up, cede (आसनम्, ‘one's seat’),
Mn.
 iv, 54
(पन्थानम् or मार्गम्, ‘to give up the road, allow to pass’), viii, 275 &
R.
 v, 94, 8
to sell (with instr. of the price), i
Nal.
 xiv, 21
VarBṛS.
 xlii, 11
to sacrifice (आत्मानम्, ‘one's self’,
Kathās.
 xxii, 227
आत्° खेदाय, ‘to give one's self up to grief’, v, 57)
to offer (an oblation
&c.
 ),
Mn.
Yājñ.
R.
&c.
to communicate, teach, utter (blessings, आशिषस्,
Śak.
MārkP.
 ), give (answer, प्रति-वचस्, °चनम्, प्रत्य्-उत्तरम्,
Nal.
Śak.
&c.
 ), speak (सत्यं वचस्, the truth,
Yājñ.
 ii, 200
वचम्, to address a speech to [dat. ]
Śak.
 vi, 5)
to permit, allow (with
inf.
 ),
MBh.
 i
Śak.
 vi, 22
to permit sexual intercourse,
ŚBr.
 xiv, 9, 4, 7
to place, put, apply (in med. ),
Mn.
Yājñ.
MBh.
&c.
to add,
Pañcat.
 ii, 6, 5
Sūryas.
VarBṛS.
Laghuj.
with वरम्, ‘to grant a boon’,
ŚBr.
 xi
KātyŚr.
MBh.
&c.
शोहम्, ‘to cause grief’, xiii
R.
 ii
अवकाशम्, ‘to give room or space, allow to enter’,
Yājñ.
 ii, 276
Mṛcch.
Ragh.
&c.
प्राणान् or जीवितम्, ‘to spare any one's life’,
MBh.
Kathās.
 xviii, 275
तलम् or °लान्, to slap with the palms of the hands,
MBh.
 iii, ix
Hariv.
 15741
°ल-प्रहारम्, to strike with the palm,
Pañcat.
 iv, 2, 0/1 तालम्, to beat time with the hands,
MBh.
 i
Bhaṭṭ.
संज्ञाम्, to make a sign, Mṛcch.
संकेतकम्, to make an appointment,
Pañcat.
 ii, 4, 3/4 समयम्, to propose an agreement,
Kathās.
 xviii, 139
उपमाम्, to compare with [gen. ]
Cāṇ.
पटहम्, to proclaim with the drum,
Kathās.
 lxxiii, 357
शब्दम्, to make a noise, call out,
Vet.
 iv, 2/3
शापम्, to utter a curse,
MBh.
R.
&c.
गालीः. id.,
Bhartṛ.
अनुयात्रम्, to accompany,
Kathās.
 xviii, 197
आलिङ्गनने, परिरम्भणम्, to embrace, 209
Gīt.
 iii, 8
झम्पम्, to jump,
Hit.
श्राद्धम्, to perform a Śrāddha,
MBh.
 xiv
R.
 ii
व्रतकम्, to accomplish a vow,
Hariv.
युद्धम्, निय्°, संग्रामम्, to give battle, fight with,
MBh.
Hariv.
R.
आज्ञाम्, आदेशम्, to give an order, command, i
BrahmaP.
Vet.
संदेशम्, to give information,
Kathās.
 xvii, 161
प्रयोगम्, to give a dramatic representation,
Mālav.
 i, 12/13 वृतिम्, to fence in
Mn.
 viii, 240
Kull.
दर्शनम्, to show one's self,
Prab.
 iii, 0/1
दृष्टिम्, दृशम्, अक्षि, चक्सुस्, to fix the eyes on (loc. ),
Śak.
 i, 6
Kathās.
Dhūrtas.
Śṛṅgārat.
Sāh.
कर्णम्, to give ear, listen,
Śak.
Kathās.
मनस्, to direct the mind to (loc. ),
MBh.
 xii, 2526
करे कपोलम्, to rest the cheek on the hand,
Kāraṇḍ.
 xviii, 73
निगडानि to put on or apply fetters, Mṛcch. vii, 6/7 पावकम्, to set on fire
अग्नीन् to consume by fire,
Mn.
 v, 168
शारम्, to move a chess-man,
Daś.
 vii, 137
अर्गलम्, to draw a bolt, bar,
Kathās.
Rājat.
 vi, 96
जानु, to kneel upon (gen. ),
MBh.
 iii
f.
पदम्, to tread upon [loc. ]
Bhartṛ.
Hit.
 ii, 12, 25
SŚaṃkar.
 i, 38
to direct the steps,
Amar.
 74
विषम्, to poison,
Pañcar.
 i, 14, 80 (with
acc.
 !)
गरम् id.,
VP.
 iv, 3, 16 (with
gen.
 )
— Ā. to carry, hold, keep, preserve,
RV.
AV.
VS.
to show,
SV.
 i, 2, 1, 4, 7 (aor. अददिष्ट
अदेद्°
fr.
 √ दिश्,
RV.
 ) :
Caus.
 दापयति (Pāṇ. vii, 3, 36
aor.
 अदीदपत्, 4, 1 and 58,
Kāś.
 )
to cause to give or be given, cause to bestow or present or give up, oblige to pay, make restore,
VS.
 ix, 24
AV.
 iii, 20, 8
Mn.
&c.
to demand from (abl. ),
Mn.
 viii, 47
to cause to utter or speak,
Hariv.
 15782
Yājñ.
 ii, 6/7 घोषणाम्, to cause to be made known,
Kathās.
 lxiv, 86
to cause to place or advance, xii, 160
to cause to perform, v, 112 to cause to be put on (loc. ),
MBh.
 i, 5724 :
Desid.
 दि॑त्सति (Pāṇ. vii, 4, 54 and 58
p.
 दि॑दासत्,
RV.
 x, 151, 2
दि॑त्सत्, ii, vii-ix
AV.
 v, 7, 6
MBh.
Pot.
 °त्सेयम्,
RV.
 viii
MBh.
pf. 2. sg. दिदासिथ,
AitBr.
 viii, 21
ŚāṅkhŚr.
 xvi, 16
cf.
ŚBr.
 xiii, 7, 1, 15)
to wish to give, be ready to bestow,
RV.
&c.
to wish to give in marriage,
MBh.
&c.
 :
Intens.
 देदीयते,
Pāṇ.
 vi, 4, 66,
Kāś.
दा [cf. δίδωμι
Lat.
 do
&c.
 ]
2. दा॑
m.
 a giver,
RV.
 v, 41, 1 (dat. दे॑), vi, 16, 26 (nom. दा॑स्)
दा॑
mfn.
 ifc. ‘giving, granting’, see अन्-अश्व-, अ-भिक्ष-, अश्व-, आत्म-,
&c.
 -दा॑
अ॑न्-आशीर्-.
3. दा For √ दो, to cut q.v.
4. दा
cl.
 4.
P.
 द्य॑ति (cf. आ- √ 4. दा), to bind, only in दीष्व,
VS.
 xxxviii, 3 [cf. δέω δίδημι].
5. दा For √ दे, q.v.
6. दा
f.
 (√ दे), protection, defence,
L.
7. दा For √ दै, q.v.
8. दा
f.
 (√ दै) cleansing, purifying,
L.
Monier Williams 1872
English
दा 1. दा (many of the forms of this rt.
are to be referred to the base दद्, which is
sometimes regarded as a separate rt.
cf. 1. दद्), cl. 3.
P. A. ददाति, दत्ते, 1st pl. दद्मस्, 2nd pl. दत्थ,
3rd pl. ददति (3rd pl. A. ददते)
Impf. अददात्,
अदत्त (3rd du. अदत्ताम्, 3rd pl. अददुस्, A.
अददत)
Pot. दद्यात्, ददीत (1st pl. A. ददी-
महि, 3rd pl. ददीरन्)
Impv. ददातु, दत्ताम्
(2nd sing. देहि, A. दत्स्व, 3rd du. दत्ताम्, 2nd
pl. दत्त, 3rd pl. ददतु)
Perf. ददौ, ददे
(2nd sing. ददिथ or ददाथ, 2nd du. ददथुस्,
2nd pl. दद, 3rd pl. ददुस्, 3rd du. A. ददाते,
part. ददिवस्, gen. ददुषस्)
Fut. दाता, दास्यति,
-ते
Aor. अदात्, अदित (3rd pl. P. अदुस्, 1st sing. A.
अदिषि, 3rd pl. अदिषत)
Prec. देयात्, दासीष्ट
(Ved. forms are Pres. 3rd sing. दाति, 1st pl. दद्-
मसि
Impf. 2nd pl. अददात, अदत्तन, 2nd sing.
ददास्, 3rd sing. ददात्, 2nd pl. ददात
Impv.
दातु, 2nd sing. दद्धि
Perf. 3rd pl. A. with
प्र, दद्रिरे, part. ददावत्, दद्वत्
Aor. दात्,
3rd du. दाताम्, 2nd pl. दात, 3rd pl. दुस्, 3rd sing.
A. अददिष्ट, अदेदिष्ट, 2nd sing. Let ददस्।
Ep. forms fr. 1. दद् are 1st sing. Pres. दद्मि, 3rd
sing. ददति, -ते, 3rd pl. ददन्ति, -ते
Impf. 3rd
sing. अददत्
Impv. 2nd sing. दद, A. ददस्व
Perf. 3rd sing. दददे, 3rd du. दददाते, 3rd pl.
दददिरे)
दातुम्, Ved. inf. दातवे, दातवै, दा-
तोस्, दै in परा-दै
to give, bestow, grant,
yield, impart, present, offer (usually with acc. of the
thing and dat. gen. or loc. of the person, e. g. तत्
तस्मै or तस्य or तस्मिन् देहि, give that to him)
to deliver over, hand over
to give back, restore,
return
to pay (e. g. ऋणं दा, to pay a debt
दण्डं दा, to pay a fine)
to give away, give up,
cede, sacrifice, devote, surrender (e. g. प्राणान् or
जीवितं दा, to give one's life
आत्मानं दा, to
sacrifice one's self
आत्मानं खेदाय दा, to give
one's self up to grief)
to give in marriage (with or
without भार्याम्, e. g. ददौ कन्यां तस्मै
भार्याम्, he gave the maiden to him as wife
यस्मै पिता तां दद्यात्, to whomsoever a father
may marry her)
to communicate knowledge or
advice, to teach (e. g. विद्यां दा, to impart know-
ledge)
to sell (with inst. of the price, e. g. गवां
सहस्रेण दा, to sell for a thousand cows)
to
permit, allow (e. g. वाष्पो न ददाति तां द्रष्-
टुम्, tears do not allow her to see)
to place, put,
apply (e. g. पदम् भस्म-चये ददौ, he placed
his foot on a heap of ashes). The root दा may
sometimes yield senses equivalent to ‘to do, ’ ‘make, ’
‘cause, ’ ‘perform, ’ ‘bring about, ’ ‘accomplish
’ and
the meanings of this root may be variously modified
according to the nouns with which it is connected,
as in the following examples: शोकं दा, to cause
grief
व्रतं दा, to accomplish a vow
श्राद्धं
दा, to perform the Śrāddha
सञ्ज्ञां दा, to make
a sign
पन्थानं or मार्गं दा, to give up
the road, stand out of the way, allow to pass
अव-
काशं दा, to give room or space, allow to enter
युद्धं or सङ्ग्रामं दा, to give battle, fight
with
आज्ञां or आदेशं दा, to give an order, to
command
सन्देशं दा, to give information
वरं दा, to grant a boon
आशिषो दा, to grant
or utter blessings
प्रति-वचस् or प्रति-वचनं
or प्रत्य्-उत्तरं दा, to give an answer
शब्दं
दा, to make a noise, call out
वाचं दा (with
dat.), to address a speech to
सत्यं वचो दा, to
speak the truth
समयं दा, to propose an agree-
ment
शापं दा, to utter a curse or oath
आलिङ्ग-
नं दा, to embrace
झम्पं दा, to give a
spring, to jump
अनुयात्रां दा, to accompany
तलं or तलान् दा, to slap with the palms of the
hands, to shake hands
तल-प्रहारं दा, to strike
with the palm &c.
तालं दा, to beat time with
the hands
सङ्केतकं दा, to make an appoint-
ment with any one
प्रयोगं दा, to give a dramatic
representation
वृतिं दा, to inclose or fence in
दर्शनं or दृष्टिं दा, to show one's self, be-
come visible, appear
दृष्टिं or दृशं or अक्षि
or चक्षुर् दा (with loc.), to fix the eyes on, look
at
निगडानि दा, to put on fetters
पावकं दा, to
set on fire
शारं दा, to move a chess-man
अर्-
गलं दा, to draw a bolt, to bar
पदं दा, to
direct the steps
कर्णं दा, to give ear, listen
मनो दा, to direct the mind to anything, think
upon. In some passages of the Veda the base दद्
(A. ददते) yields senses equivalent to ‘to receive, ’
‘carry, ’ ‘convey, ’ ‘bear, ’ ‘hold, ’ ‘keep, ’ ‘preserve, ’
to which some refer the part. दत्त, preserved
[cf.
5. दा।] Caus. P. दापयति, -यितुम्, अदीदपत्,
to cause to give or to be given, to cause to bestow,
present, &c. (with two acc.)
to cause to be offered
to oblige to pay, make pay
to force to restore or
return, to make surrender or deliver
to procure
to cause to do or perform or accomplish
to cause to
put or apply, cause to be put on
to cause to speak
or utter: Desid. P. A. दित्सति, -ते, (Ved.) दिदासति,
to wish to give &c., to be ready to bestow &c.:
Intens. देदीयते, दादाति
[cf. rts. दास्, रा, ला:
Zend dā, ‘to give
’ dā-tar, dā-ta, ‘giver
’ dā-na, dā-
thra, ‘present:’ Gr. δίδομι = ददामि, δο-τήρ, δω-τήρ,
δῶ-τι-ς, δό-τι-ς, δῶ-ρο-ν, δάνος, δαπάνη from
the Caus. दापयति: Lat. dă-re, dă-tor, dō-s, dō-
nu-m: Slav. da-mĭ = dad-mi
da-rŭ, ‘present
’
da-nĭ, ‘tax:’ Lith. du§-mi = dad-mi, du§-ti-s, du§-
ni-s, ‘a gift:’ Hib. daighim or dailim fr. daidim,
‘I give:’ Cambro-Brit. dodi, ‘to give:’ Angl. Sax.
tidhe, tidhian.]
2. दा, आस्, m., Ved. a giver
(at the end of comp.)
giving, granting
[cf. अन्-अश्व-दा, अश्व-दा, आयुर्-
दा, &c.]
दा 3. दा, cl. 2. 4. P. दाति, द्यति, दातुम्, to
cut, divide
[according to native authorities the
proper form of this rt. is दो, q. v.
cf. rts. दाय्, दल्:
Gr. δαί-ο-μαι, δαί(τ)-ς, δαιτύ-ς, δαί-τη, δαι-τρό-ς,
δαί-νυ-μι, δαί-νυ-μαι, δαι-τυ-μών, δαΐζω, δατέ-ο-μαι,
δα-σ-μό-ς, δάπτω (Caus.), δεῖπνον: Lat. daps:
Cambro-Brit. de, ‘to part
’ dead, ‘a parting.’]
दा 4. दा, cl. 4. P. द्यति, दातुम्, to bind
(this root does not occur separately, and is
not given in the Dhātu-pāṭha)
[cf. Gr. δέ-ω, δί-δη-μι,
δέ-σι-ς, δε-τἠ, δε-σ-μό-ς, διά-δη-μα
Angl.
Sax. ti-an, ‘to tie.’]
दा 5. दा, cl. 1. A. दयते, दातुम्, to pro-
tect, defend, guard
(according to native
authorities the proper form of this rt. is दे, q. v.)
6. दा, आस्, f. protection, defence.
दा 7. दा, cl. 1. P. दायति, दातुम्, to
clean, purify
(according to native authori-
ties the proper form of this rt. is दै, q. v.)
8. दा, आस्, f. cleansing, purifying.
Macdonell
English
दा 1. DĀ, Ⅲ. dádā, dad, give, grant anything 🞄(ac. or partitive g.) to (d., g., lc.)
🞄[Page118-1] 🞄resign (oneʼs seat)
give up (for, in. of price)
🞄sell
pay (fine, wages, or debt)
deliver
return
🞄offer (sacrifice)
communicate, teach
🞄make a sign (saṃ-jñām)
relate news (saṃdesam)
🞄pronounce (blessings)
speak (truth), 🞄utter (speech), address words to (d.)
arrange 🞄a meeting (saṃketakam), a performance (prayogam)
🞄sacrifice or devote (oneself) to (d.)
🞄make way (pathānam or mārgam) for (g.)
🞄cause (pain etc.)
allow to (inf. ), with ṇa, not 🞄allow to (inf. )
grant a sight (darśanam) of 🞄oneself = show oneself
place or lay on or in 🞄(lc.)
set fire to any one (lc.) = burn
draw 🞄with a piece (sāram) at chess
push to a bolt 🞄(argalam)
administer poison (viṣam) to (g.)
🞄direct (steps, gaze, or thoughts) towards (lc.), 🞄give ear (karṇam) = listen to (lc.)
add
produce, 🞄perform
undertake: pp. dattá, also 🞄-tta, after prepositions in ā̆
cs. dāpaya, P. 🞄(with 2 ac.) cause, order, or oblige to give, 🞄deliver, pay, return, utter, or put down
cause 🞄to be given, handed, or performed
procure
🞄des. didāsa, ditsa, P. desire or be ready to 🞄give: -kanyām, wish to give a daughter in 🞄marriage. anu, give way to any one (d.)
🞄yield to any one (d.) in (ac.). ā, gnly. Ā. 🞄take, receive, obtain
appropriate
deprive 🞄of, take away from (ab.)
impair (vigour)
🞄extract from (ab.)
avert the eye from (ab.)
🞄captivate (the heart)
take with one
grasp, 🞄seize
take on oneʼs shoulder (skandhena), 🞄in oneʼs arms (bāhvoḥ)
partake of
gnaw (± 🞄daśanaiḥ)
perceive, observe, feel
note, remember
🞄accept, approve
undertake, devote 🞄oneself to
take = choose or enter upon a path 🞄(mārgam or paddhatim)
begin (a speech), 🞄commence (speaking etc.): pp. ā-tta
gd. 🞄ādā́ya, having taken = with (ac.)
des. āditsa, 🞄Ā. be about to take or seize
wish to take 🞄away from (g.). ud-ā, raise. upa‿ā, Ā. receive, 🞄obtain, acquire
assume, appropriate, 🞄take away
grasp
take up, gather
draw 🞄(water)
catch (fire)
perceive, feel
choose 🞄(a path)
begin (to, inf. )
mention, note
🞄include
apply, employ
give oneself up to 🞄(joy, sorrow)
have done with, conclude: 🞄pp. upātta
gd. upādāya, including, besides
🞄from — onwards
by means of
with (usual 🞄meaning). vi‿ā, open (mouth): pp. vyātta, 🞄gaping. sam-ā, Ā. take up together, take 🞄away with one
take out or away, remove
🞄grasp, lay hold of, seize. parā, give up, 🞄abandon, forsake. pari, P. Ā. deliver, commit, 🞄entrust, to (d., g., lc.): pp. parītta. 🞄pra, P. (Ā. only V. and rare) give up, deliver
🞄present, offer
give (a girl) in marriage
🞄sell, for (in. of price)
pay (a debt)
make 🞄good (a loss)
impart, teach
grant, confer
🞄permit
afford
put into (lc.): pp. prátta 🞄and pradatta, given, bestowed in marriage
🞄offered, presented, conferred, granted, afforded
🞄cs. cause to give
force to pay or restore
🞄des. Ā. wish to give in marriage. saṃ-pra, 🞄give up, surrender
bestow in marriage
impart, 🞄teach
grant. prati, give back, restore, 🞄make good
cs. cause to be restored. vi, 🞄distribute. sam, give jointly
grant.
दा 2. DĀ, (V.) P. Ⅱ. dā́-ti, Ⅳ. dyá-ti, cut 🞄off
mow
ps. dīya, be doleful: pp. diná, 🞄dita, -tta. ava, cut off, esp. part of the sacrificial 🞄cake. sam-ava, divide and collect the 🞄pieces.
दा 3. DĀ, P. Ⅳ. dyá-ti, bind. Ā. tie up, 🞄bind. ni, id.: pp. nidita, bound
hidden. 🞄sam, tie together: pp. saṃdita, bound
immovable.
दा 4. DĀ, (no present base) purify, cleanse. 🞄ava, pp. -dāta, pure white
purified
pure. 🞄pari‿ava, pp. thoroughly pure. vi‿ava, ps. 🞄dāyate, be brightly diffused.
Benfey
English
1. दा दा, ii. 3, Par., Ātm.
1. To
give, Man. 3, 31.
2. To grant, to
bestow, Hariv. 5709
Hit. pr. d. 2.
3.
To marry, MBh. 1, 6526.
4. To sell,
with the instr. of the price, Rām. 1,
53, 8.
5. To deliver, Man. 8, 234.
6.
To return, Man. 8, 222.
7. To pay,
Man. 8, 154.
8. With तलम्, or तलान्,
To shake hands, Hariv. 15741
MBh. 3,
14819.
9. To offer, Man. 9, 136.
10.
To communicate, to teach, Man. 2,
114.
11. With आत्मानम्, To sacrifice
one's self, Kathās. 22, 227.
12. With
many words it has the signification of
Doing, performing, Caurap. 35
with
अनुयात्राम्, To accompany, Kathās. 18,
197
with तालम्, To beat the time,
MBh. 1, 5939.
13. To cause, Rām. 2,
53, 21.
14. To allow, MBh. 1, 1528
(with infin. ).
15. To put, Mṛcch.
139, 8
cf. अर्धचन्द्र।
16. With
शारम्, To draw, Daśak. in Chr. 185,
24.
17. With अर्गलम्, To bolt, Kathās.
4, 60.
18. To turn, Kathās. 16, 40
MBh. 12, 2526.
19. To add, Pañc.
ii. d. 148. -- Anomalous 1. sing. pr. par.
दद्मि, MBh. 12, 10466
3. sing. ददति,
3, 13422
3. pl. ददन्ति, 13, 3148
3. sing.
impf. अददत्, 2, 1880
2. sing. imptive.
दद, 9, 2442
Ātm. ददस्व, 1, 3482
cf. दद्। -- Ptcple. of the pf. pass. दत्त,
m.
1. A given son, Man. 9, 159.
2. A
proper name.
3.
n.
 Giving Bhāg. P. 1,
5, 22.
Comp.
स्वयम्-,
adj.
 self-given.
m.
 a child who has given himself to
adoptive parents, Man. 9, 177.
Comp.
ptcple. of the fut. pass. अ-देय, What
ought not to be given, Chr. 57, 26.
Comp.
 absol. अ-दत्त्वा, Without being
given, Rājat. 5, 195. Caus. दापय,
1. To cause to be given, Rām. 2, 32, 19.
2. To oblige to pay, Man. 7, 127.
3.
To oblige to return, Yājñ. 2, 269.
4.
To procure, Pañc. 26, 1.
5. To cause
to be performed, Kathās. 5, 112.
6. To
cause to utter, Hariv. 15782.
7. To
cause to be put on, MBh. 1, 5724.
Desider. दित्स, To wish to give, MBh.
1, 5119. -- With the prep. अनु अनु, To
leave(?), MBh. 7, 9499. -- With अभि
अभि, To give, MBh. 3, 13309. -- With
आ आ, Ātm. (in epic poetry also Par.,
MBh. 2, 2637),
1. To take, Man. 4, 223.
2. To receive, Man. 2, 238
with
गर्भम्, To become pregnant, Draup.
5, 9 (and To rob).
3. To take away,
Man. 7, 124.
4. To impair, Man. 4,
218.
5. To carry with one's self, Man.
9, 92.
6. To seize, MBh. 4, 1113.
7.
To perceive, MBh. 14, 675.
8. To
agree, Rām. 2, 90, 16.
9. To undergo,
Bhāg. P. 2, 3, 15. Ptcple. of the pf.
pass.
I. आत्त,
1. Seized, MBh. 6, 5592.
2. Robbed, Rām. 2, 61, 18.
3. Under-
taken, Kathās. 21, 142.
II. आ-दत्त,
Taken away, Hariv. 11811. आदेय,
1. What ought to be received, Man. 8,
171.
2. To be approved, Rājat. 5, 274.
अन्-आदेय, What ought not to be taken,
ib. Absol. आदाय, very often With,
Rām. 3, 42, 30. Desider. To be about
to seize, Daśak. in Chr. 201, 11. -- With
अभ्या अभि-आ, Ātm. (Par., Hariv. 14602),
1. To take away, MBh. 1, 3558.
2. To
put on, Hariv. 13086.
3. To begin,
MBh. 5, 3384. -- With उदा उद्-आ,
उदात्त, Prominent, Rām. 2, 100, 10
Prab. 97, 1.
m.
 The acute accent.
n.
An ornament (in rhetoric), Sāh. D. 752.
Comp.
अन्-,
m.
 The grave accent. --
With उपा उप-आ, Ātm.
1. To receive,
MBh. 3, 8537.
2. To acquire,
Mārk. P. 21, 93.
3. To take away, MBh. 3,
8599.
4. To take, MBh. 3, 1553.
5.
To gather, Rām. 3, 13, 18.
6. To
assume, Bhāg. P. 1, 9, 10.
7. To con-
sider, MBh. 12, 427.
8. To begin,
Rām. 5, 81, 32. Absol. उपादाय,
1.
With, MBh. 3, 3028.
2. Inclusively,
Rām. 2, 92, 6.
3. By means of, MBh.
4, 1775. Desider. To wish to acquire,
Bhāg. P. 5, 14, 7 (Par.). -- With अभ्युपा
अभि-उप-आ, To gather, MBh. 12, 167.
-- With समुपा सम्-उप-आ,
1. To take,
Rām. 2, 25, 25.
2. To acquire,
Mārk. P. 21, 95.
3. To rob, MBh. 3, 11676.
4. To collect, Rām. 2, 32, 35 Gorr.
4.
To put on, MBh. 1, 6974. -- With
पर्या परि-आ, Ātm.
1. To take off, Suśr.
2, 36, 2.
2. To seize, MBh. 5, 1940.
3. To learn, MBh. 12, 3256. -- With
प्रा प्र-आ, To deliver, MBh. 1, 4899. --
With प्रत्या प्रति-आ, Ātm.
1. To get
back, MBh. 12, 7415.
2. To take back,
to rescind, MBh. 1, 785. -- With व्या
वि-आ, Par.
1. To open wide, Hariv.
16003.
2. To gape, Bhāg. P. 3, 16,
14. Ptcple. of the pf. pass. व्यात्त,
and anomalous व्यादित, Wide-opened,
MBh. 3, 2024
2, 946. -- With समा सम्
-आ,
I. Par.
1. To give, Hariv. 16367.
2. To return, Bhāg. P. 9, 17, 15.
II.
Ātm. (also Par., Bhāg. P. 8, 10, 43),
1. To take up, Man. 6, 4.
2. To
take away, Man. 3, 219.
3. To seize,
Rām. 3, 32, 5.
4. To begin, MBh. 5,
26.
5. To take to mind, Bhāg. P. 3,
23, 24. -- With उद् उद्, To snatch away,
Bhāg. P. 3, 1, 39. -- With उप उप, To
give, Rām. 1, 50, 9 Gorr. -- With कद् कद्,
To reproach, Bhāg. P. 7, 5, 28. -- With
परा परा, To exclude, Bhāg. P. 4, 6,
5. -- With परि परि, Par., Ātm.
1. To
deliver, Man. 9, 327.
2. To grant,
Bhāg. P. 3, 5, 50. Caus. To cause to
be delivered, MBh. 15, 445. -- With प्र
प्र, Par. (Ātm. , Naiṣ. 6, 95),
1. To
give, Man. 9, 118
to communicate,
MBh. 1, 103.
2. To grant, Rām. 1, 62,
26.
3. To give in marriage, Man. 8,
204.
4. To sell, Pañc. i. d. 17.
5. To
pay, Yājñ. 2, 90.
6. To make good,
Man. 8, 232.
7. To put, Yājñ. 1, 236.
Ptcple. of the pf. pass. प्रत्त and
प्रदत्त, Given, etc., Pañc. 25, 4
63,
22.
Comp.
 अ-प्रत्त,
adj.
 of which
nothing is given away before (eating
it), Bhāg. P. 5, 26, 18. Caus.
1. To
compel to return, Yājñ. 2, 270.
2. To
cause to put in, MBh. 1, 5723. De-
sider. To wish to give in marriage,
Daśak. in Chr. 190, 6. -- With प्रतिप्र
प्रति-प्र, To return, MBh. 5, 5525. --
With संप्र सम्-प्र,
1. To deliver,
Rām. 2, 32, 23.
2. To grant, MBh. 1,
3346.
3. To give in marriage, Hariv.
11006 (p. 790). Caus. To order to be
given, Rām. 2, 32, 16. -- With प्रति
प्रति,
1. To return, Chr. 58, 6.
2. To
give, MBh. 7, 6976. Caus. To cause
to repay, Yājñ. 2, 61. -- With वि वि, to
divide, Rām. 1, 13, 39 Gorr. -- With
सम् सम्, To grant, MBh. 7, 2618. --
Cf. δίδωμι, δωτήρ, δοτήρ, δάνος, δαπάνη
(Caus.)
Lat. dare.
2. दा दा, ii. 2 Par., and दो दो,
i. 4, द्य, Par. To cut. Ptcple. of the
pf. pass. दित, Cut off, Bhāg. P. 6, 6,
23. -- With the prep. अव अव, To cut
off, Bhāg. P. 5, 26, 31. -- With वि वि,
To cut, to destroy, Hariv. 8435 (anomal.
absolut. वि-दित्य). -- Cf. दय्
δατήρ, δασμός, δάπτω
(Caus.), δεῖπνον
Lat. daps.
† 3. दा दा, i. 4, द्य, To bind (ved.).
-- With the prep. सम् सम्, ptcple. of
the pf. pass. संदित, Tied, Hariv.
3674. -- Cf. δίδημι, δέμα, δετός, perhaps
also δέω, δεσμός.
Hindi
Hindi
देने के
Apte Hindi
Hindi
दा
"भ्वा* पर*- , " - -
"देना, स्वीकार करना"
दा
अदा* पर* - -
काटना
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
"देना, स्वीकार करना, प्रदान करना, प्रस्तुत करना, सौंपना, समर्पित करना, भेंट देना"
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
देना
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
"सौंपना, दे देना"
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
"लौटाना, वापिस करना"
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
"छोड़ देना, त्यागना, उत्सर्ग करना"
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
"रखना, रख देना, लगाना, जमाना"
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
विवाह में देना
दा
"जूहो* उभ* - , , " - -
"अनुमति देना, अनुज्ञा देना"
दा
"जूहो*, प्रेर*, " - -
"दिलवाना, स्वीकार करवाना"
दा
"जूहो*, इच्छा* , " - -
देने की इच्छा करना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
दा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಮೆ /ಕ್ಷಾಂತಿ
दा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶೋಧನೆ /ಶುದ್ಧ ಮಾಡುವುದು
दा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಾನ /ಕೊಡುಗೆ
दा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಣೆ /ಕಾಪಾಡುವುದು
दा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪತಾಪ
दा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛೇದನ /ಕತ್ತರಿಸುವುದು
प्रयोगाः - > "दाददो दुद्ददुद्दाहो दादादो दुददीददोः । दुद्दादं दददे दुद्दे ददाददददोऽददः ॥"
उल्लेखाः - > माघ० १९-११४
विस्तारः - > "दः पुमानचले दत्ते स्त्रियाय शोधनदानयोः । छेदोपतापरक्षासु पुमांस्तु दातरि स्मृतः" - मेदि० । "दः पुंसि दातरि च्छेदे दा स्त्रियाम् क्षान्तिदानयोः । दं क्लीबे पानवैराग्यकलत्रेष्ववलोकने । भेद्यलिङ्गस्त्वयं मूके गृहीते द्रावके शुचौ" - नानार्थर० ।
दा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶುದ್ಧಿ
निष्पत्तिः - > दैप् (शोधने) - "क्विप्" (३-२-१७८)
L R Vaidya
English
da {% (I) a. (f. दा) (at the end of compounds only) %} Giving, granting, administering, causing, cutting off, destroying, e.g. अन्नद, गरद, वारिद, अवधिद, अनलद &c.
dA {% (I) vt. 1P (pp. दत्त
pres. यच्छति
pass. दीयते) %} To give.With प्रति-, to exchange.
dA {% (II) vt. 2P (pres. दाति) %} To cut, e.g. ददाति द्रविणं भुरि दाति दारिद्र्यनर्थिनाम्.
dA {% (III) vt. 3U (pp. दत्त
but with a preceding आ, आत्त
with a preceding उप, उपात्त
with a preceding नि, नीत्त or निदत्त
with a preceding प्र, प्रत्त or प्रदत्त
pres. ददाति, दत्ते
caus. दापयति-ते
desid. दित्सति) %} 1. To give, to bestow, to yield, to present, to offer (usually with the acc. of the thing and dat. gen. or loc. of the person), ज्ञातिभ्यो द्रविणं दत्त्वा M.iii.31, सेवनघटैर्बालपादपेभ्यः पयो दातुम् Sak.i., R.iv.58
2. to put, to plant, to place, e.g. पदं भस्मचये ददौ
3. to give in marriage, e.g. यस्मै पिता तां दद्यात्.(The meanings of this root may be variously modified according to the noun with which it is connected. आत्मानं खेदाय दा ‘to give oneself up to grief.’ ऋणं दा ‘to pay a debt.’ अवकाशं दा ‘to give room, to make room for.’ (See under अवकाश.) आज्ञां or आदेशं दा ‘to give an order.’ आशिषो दा ‘to utter blessings.’ प्राणान् दा ‘to give one’s life.’ विद्यां दा ‘to impart knowledge.’ शोकं दा ‘to cause grief.’ श्राद्धं दा ‘to perform a śrāddha.’ मार्गं दा ‘to allow to pass, to stand out of the way.’ वरं दा ‘to grant a boon.’ वाचं दा ‘to address a speech to.’ शापं दा ‘to utter a curse.’ कर्णं दा ‘to listen.’ दर्शनं दा ‘to show oneself.’ निगडं दा ‘to put on fetters.’ अर्गलं दा ‘to draw a bolt.’ संकेतं दा ‘to make an appointment.’)With आ-, (in the Atm.) 1. to take, to take in, to receive, to accept, प्रदक्षिणार्चिहविरग्निराददे R.iii.14, M.ii.238, R.viii.18
2. to exact, to take in the shape of a tax, अग्ध्नुराददे सोऽर्थम् R.i.21, M.viii.170
3. to carry, to take, to bring, ततः प्रविशति कुशानादाय यजमानाशिष्यः Sak.iii.
4. to take prisoner
5. to perceive (by a sense), e.g. प्राणेन रूपमादत्स्व रसानादत्स्व चक्षुषा.With उपा-, (in the Atm.) 1. to acquire, to obtain, भूर्या पितामहोपात्ता निबंधो द्रव्यमेव च Yaj.ii.121
2. to carry, to bring.With परि-, to hand over, to deliver, प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददे पशुम् M.ix.327.With प्र-, to give, to grant, to offer, संप्राप्ताय त्व्तैथ्ये प्रदद्यादासनोदके M.iii.99.With प्रति-, 1. to recompense, to return
2. to exchange.With व्या-, to open, to break.With संप्र-, 1. to give, to grant, to bestow, to confer
2. to bequeath, to hand down by tradition.
Bopp
Latin
1. दा 3. P. A. (anom. v. gr. 694.) dare c. acc. rei et dat. vel
gen. vel loc. pers. N. 5. 37.: लोकान् आत्मप्रभांश्चै ऽव
ददौ तस्मै हुताशनः
BH. 3. 12.: इष्टान् भोगान् हि
वो देवा दास्यन्ते
MAN. 3. 95.: गान् दत्वा विधिवद्
गुरोः
R. II. 79. 15.: यस् त्वम् ज्येष्ठे नृपसुते पृथिवीन्
दातुम् इच्छसि. -- In matrimonium dare. R. Schl. I.
66. 27.: सीतान् दद्यान् दाशरथेः. -- Notentur locutio-
nes: जानु दातुम् genu imponere, DR. 9. 5.
अर्गलन्
दातुम् «obdere pessulum», UP. 58.
द्वारन् दातुम् por-
tam aperire, MR. 94. 6. infr.
पन्थानन् दातुम् dare
viam alicui, decedere alicui de viâ, MAH. 1. 6703.
भ-
यम् vel भयानि दातुम् metum injicere alicui, UP. 60.
परिरम्भणन् दातुम् amplecti, GITA-GOV. III. 7. 8.
झम्पन् दातुम् saltare, HIT. 63. 15. -- Cum Infin.
1) jubere. MAH. 1. 1188.: ददौच तन् निधिम् अमृतस्य
रक्षितुम् किरीटिने.
2) permittere, sinere. 1528.: न
दास्यामि समादातुं सोमङ् कस्मैचिद् अप्य् अहम्
(cf. II. I. 338.: ἔξαγε ϰούϱην ϰαί σϕωϊν δὸς ἄγειν).
पुनर् दातुम् reddere, MAH. 3483. -- Pass. दीये (gr.
494.), Caus. दापयामि
1) facere ut alqs. det c. 2. acc.
MAN. 7. 127.: वणिजो दापयेत् करान्
8. 59.: तौ नृपेण
ह्य् अधर्मज्ञौ दाप्यौ तदिद्वगुणन् दमम्.
2) dandum
curare. R. Schl. II. 70. 4.: इमानि वस्त्राणि मातुलस्य
दापय. -- Desid. दित्स् e दिदास् ejecto अ. BR. 17.:
ताञ् चेद् अहन् न दित्सेयम्
DR. 4. 17.: सर्वम् मे
दित्सितन् त्वया. (V. दास्, रा, ला et cf. gr. δίδωμι
= ददामि
lith. dŭmi do pro dŭdmi, dŭs-ti dat e dŭd-ti,
gr. comp. 457., dŭs-te datis e dŭd-te
slav. damj e dadmj,
gr. comp. 436.
lat. da-re
hib. daighim «I give»
dailim
«I give», e daidim, nisi pertinet ad दल् q. v.
cambro-
brit. dodi dare.)
c. अभि dare. MAH. 3. 13309.: अभ्यदात्.
c. आ A. interdum P. sumere, capere, tollere, levare, abri-
pere, demere, accipere (proprie sibi dare). BR. 3. 23.:
तृणम् आदाय
H. 1. 9.: आदाय कुन्तीम् भ्रातॄंश्च (cf.
sl. 7.)
SU. 4. 2.: देवगन्धर्वयक्षाणाम्…आदाय सर्व-
रत्नानि
RAM. I. 19. 27.: वीर्यवतां वीर्यम् आदत्ते युधि
RAGH. 8. 18.: आसनम् आददे
MAH. 1. 3483.: स्वञ्चा
ऽदास्यामि भूयः पाप्मानन् जरया सह
RAGH. 3. 14.:
हुतम् अग्निर् आददे. -- पद्धतिम् आदातुम् viam
ingredi, inire. RAGH. 3. 46.: वचनम् आदातुम् dicere,
loqui. A. 3. 48.: अहम्…वचनम् आददे. -- Part.
pass. आत्त (ex आदात ejecto आ mutato द् in त्) ca-
ptus, arreptus. RAGH. 15. 46.: आत्तशस्त्र.
c. आ praef. उप A. id. H. 1. 7. N. 13. 75. 23. 16. 25. 19. --
PAR. dare. R. Schl. II. 96. 36.: उपाददाद् भ्रात्रोर् मधु
मांसञ्च.
c. आ praef. सम् + उप (समुपादा) A. i. q. आदा. MAH.
3. 11876.: तेजांसि समुपादत्ते.
c. आ praef. प्रति A. zurücknehmen, retractare, revocare,
rescindere. MAH. 1. 785.: नचा ऽहं शक्तः शापम् प्रत्या-
दातुम्.
c. आ praef. वि aperire, praesertim os. Part. pass. व्यात्त
e व्यादात ejecto आ, et व्यादित, sicut स्थित a स्था.
N. 12. 20.: व्यात्तास्य
BH. 12. 24.: व्यात्तानन
MAH. 2.
946. 3. 11115.: व्यादितास्य. -- व्याददान os suum
aperiens, omisso अस्य. M. 3. 11502.
c. आ praef. सम् A. i. q. आदा. DEV. 9. 31.: सच शूलं स-
माददे. IN. 3. 1. N. 23. 13. 20. MAH. 3. 11395.
c. परा in dial. Vêd.
1) prodere. RIG - V. 104. 8.: मा नो
वधीर् इन्द्र मा परादाः.
2) dare. RIG. - V. 81. 6.: यो
अर्यो मर्तभोजनम् पराददाति दाशुषे «qui dominus
mortali idoneum cibum largitur sacrificanti».
c. परि dare. MAN. 9. 326.: वैश्याय परिददे पशून्
MAH.
3. 17039.: पृथाम् परिददौ द्विजाय.
c. प्र
1) id. IN. 3. 8. N. 5. 37. 38. DR. 4. 16. -- In matri-
monium dare. SA. 2. 26.: सकृत् कन्या प्रदीयते.
2) pro-
dere. MAH. 1. 6219.: सुहृज्जनम् प्रदातुन् न शक्ष्यामि.
3) divulgare, narrare. MAH. 1. 6306.: प्रवृत्तिम् प्रददुः
पुरे. -- Part. pass. प्रत्त ex प्रदात ejecto आ.
c. प्र praef. सम् dare. MAH. 2. 148. 3. 8531. -- Caus. dan-
dum curare. R. Schl. II. 32. 16.: तस्य वस्त्राणि सम्प्रदा-
पय.
c. प्रति
1) reddere. उक्तम् वचनम् प्रतिदातुम् ad di-
ctum sermonem respondere. ĆAUR. 36.
2) dare. MAH.
1. 6721.: निवृत्तो प्रतिदास्यामि भोजनन् ते यथेप्सि-
तम्.
2. दा 2. P. (लवने K. लूने V.) desecare, abscindere, deci-
dere. (Cf. दो, दल्
gr. δαίομαι, δαίς, δαΐζω, nisi
pertinent ad दा dare
cambro-brit. de «to part, to se-
parate»
Adj. «separate, parted, divided»
dead «a par-
ting, separation».)
Lanman
English
√1dā (dádāti, dádati [668]
dadaú, dadé
ádāt, ádita [884]
dāsyáti, -te
dattá
[955c], -tta [1087c]
dā́tum
dattvā́
-dā́ya
dīyáte [770b]
dítsati [1030]
dāpáyati). give
bestow
grant
impart
w. acc. of thing and dat. or gen., later also
loc., of person, 1^17, 23^20, 21^17
varaṃ dā,
grant a wish
śāpaṃ dā, (give, i. e.) pronounce
a curse
saubhāgyaṃ dā, (give,
i. e.) wish conjugal felicity
dā, (give, i. e.)
sell, w. instr. of price, 47^4
uttaraṃ dā,
make answer
śrāddhaṃ dā, perform a
śrāddha, 44^3, 104^17
punar dā, give back
--desid. desire or be ready to give. [cf.
δίδωμι, Lat. dă-re, ‘give.’]
+ anu, (like Ger. nach-geben, ‘yield, ’ and
so) grant, admit
ppl. ánutta [1087e], admitted.
+ ā, take (opp. of give), 28^17
grasp, 70^6
ādāya, having taken, equiv. to with.
+ upa_ā, receive, appropriate.
+ pari, deliver over
commit
entrust.
+ pra, give
grant
impart (sciences)
ppl. f. práttā [1087e], given in marriage,
married.
√2dā (dyáti [761d 3]
dadé
ádāt, ádita
[884]
diná [957a], -tta [1087e]
-dā́ya
dīyáte). cut. [cf. √day, dāya.]
+ ava, cut off, esp. a part of the sacrificial
cake
ppl. avatta [1087e], as subst.
that which is cut off.
+ sam-ava, cut in pieces and collect
them
ppl. samávatta, as subst. gathered
pieces.
√3dā (dyáti [761d 3]
ditá [954c]
-dā́ya
dīyáte). bind. [cf. δέω, δίδημι, ‘bind.’]
dā́, vbl. giving, in cpds. [√1dā.]
Kridanta Forms
Sanskrit
दा (दा॒ण् दाने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दत्त्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दत्तवान् - दत्तवती
क्त = दत्तः - दत्ता
शतृँ = यच्छन् - यच्छन्ती
दा (दा॒प् लवने - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दात्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दातवान् - दातवती
क्त = दातः - दाता
शतृँ = दान् - दान्ती / दाती
दा (डुदा॒ञ् दाने - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = दानम्
अनीयर् = दानीयः - दानीया
ण्वुल् = दायकः - दायिका
तुमुँन् = दातुम्
तव्य = दातव्यः - दातव्या
तृच् = दाता - दात्री
क्त्वा = दत्त्वा
ल्यप् = प्रदाय
क्तवतुँ = दत्तवान् - दत्तवती
क्त = दत्तः - दत्ता
शतृँ = ददत् / ददद् - ददती
शानच् = ददानः - ददाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 दा
मूलधातुः:
 डुदाञ्
धात्वर्थः:
 दाने
गणः:
 जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 ददाति-दत्ते
धातुः:
 दा
मूलधातुः:
 दाण्
धात्वर्थः:
 दाने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 यच्छति
धातुः:
 दा
मूलधातुः:
 दाप्
धात्वर्थः:
 लवने
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 दाति
Abhyankara Grammar
English
दा tad. affix named 'vibhakti' app- lied to the words सर्व, एक, अन्य, किं, यत्, तत् and इदम् in the locative case
e.g. सर्वदा, एकदा, कदा: cf. Kas. on P. V. 3.15, 19, 20, 21.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. दा °(ein Amt) übernehmen, Prabandh. 246, 7. — Mit आ, आ꣡त्त, so zu betonen. — Mit उपा, अनुपादाय Absol. sich nicht an die Welt klammernd, Divyāvad. 655, 4. — Mit व्या auch hineintun, hineinwerfen in (Lok.), °दाय Kauś. 48, 40. — Mit निर्व्या = व्या, Jātakam. 34. — Mit समा (ein Gelübde usw.) auf sich nehmen und halten, Mahāvy. 84, 25
Divyāvad. 302, 19. Kaus. zum Guten raten, ermahnen, Mahāvy. 245
Divyāvad. 51, 28
57, 17
59, 5
80, 18. — Mit परि परीदाय Āpast. Gṛhy. 10, 12 fehlerhaft für परि°.
2. दा꣡ ṚV. 6, 16, 26 gehört zu 2. दाश्
s. weiter unten.
3. दा S. 79, Z. 3 f. दीयते gehört wohl zu 4. दी. — Mit परि, परीत्त begrenzt, Divyāvad. 204, 14. 17
kurz, 498, 12
504, 12.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 दा, प्रदा, सम्प्रदा
verb
स्वस्वत्वनिवृत्तिपूर्वकपरस्वत्वोत्पत्त्यनुकूलः व्यापारः।
"सः स्वस्य भूमिं मन्दिरं निर्मातुम् अदात्।"
Synonyms:
 दा
verb
स्वाधिकारनिवृत्तिपूर्वकं कस्मै अपि प्रदानानुकूलः व्यापारः।
"अध्यापकः तस्मै पारितोषिकम् अयच्छत्।"
Synonyms:
 कृत्, छिद्, निकृत्, निष्कृत्, परिकृत्, विकृत्, विनिकृत्, परिच्छिद्, संछिद्, परिच्छिद्, लू, व्रश्च्, छो, विच्छो, दो, विदो, दा, विदा, छुट्, छुर्, तक्ष्, वितक्ष्, परिवस्, परिव्रश्च्, पर्यवच्छिद्, पर्यवदो, प्रच्छिद्, प्रलू, प्रव्रश्च्, वस्, विभज्, विमथ्, विहृ, व्यपहृ, समुच्छिद्, समुत्कृत्, समुपरुज्, सम्प्रच्छिद्
verb
तीक्ष्णैः साधनैः कर्तनपूर्वकः विभजनानुकूलः व्यापारः।
"सः क्षुपान् कर्तयति।"
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
दा, दान, दातृ, छेद, बन्ध
दाने दातरि दा केचिद् विदुर्दा छेदबन्धयोः ।
verse 1.1.1.25
page 0120
Tamil
Tamil
தா3 : கொடுக்க, ஒப்புவிக்க, விட்டுவிட, வைக்க, அனுமதி அளிக்க, திருமணத்தில் தர.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दा, दाने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-अनिट् ।) दा तु दाने दान दाने प्रसिद्धोऽयम् ।अस्यैव यच्छादेशः । यच्छति । इति दुर्गादासः ॥
दा, डु ञ लि दाने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(ह्वां-उभं-सकं-अनिट् ।) डु, दत्रिमम् । ञ लि, ददाति दत्ते । इति दुर्गादासः ॥
दा, ल लूनौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदां-परं-सकं-अनिट् ।) ल, दाति । लूनिश्च्छेदः ।केचित्तु दाप लवने इति पठित्वा पित्त्वाद्दा-संज्ञाभावे यगादौ दायते इत्यादि मन्यन्ते ।स्वमते तु पित्त्वाभावाद्दासंज्ञायां दीयते इत्येव ।इति दुर्गादासः ॥
दा,
स्त्री,
 (दा + क्विप् ।) शोधनम् । दानम् ।छेदः । उपतापः । रक्षा । इति मेदिनी ।दे, १ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
दा दाने
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् ण इत् । यच्छति प्रणियच्छतिअदात् । ददौ ददतुः । देयात् । दास्यति । देयम्दानीयं दातव्यं दत्तः दातुम् दत्त्वा ।
दा दाने जुहो०
उभ०
सक०
 सेट् । ददाति दत्ते प्रणिददाति ।दद्यात् ददीत । ददातु ददतु देहि दत्ताम् दत्स्व ।अददात् अदत्त । अदात् अदित । ददौ ददिथ--ददाथददिव । ददे ददिषे । दाता देयात् दासीष्ट । दास्यति ।कर्मणि दीयते अदायि अदायिषाताम्--अदिषाताम् ।दासीष्ट--दायिषीष्ट दास्यते--दायिष्यते । दापयति ।दित्सति देदीयते । दातव्यः दानीयः देयम् । दाता ।दानं दायः दत्तं प्रत्तम् । दातुं दत्तिः दत्त्वा प्रदाय ।ददत् ददानः । ददिवान् । “यो ददाति स कुकूदः”अमरः । “मूर्ध्नि मूर्द्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः”रामा० अयो० २६ स० “दद्याच्चैवासनं स्वकम्” “सोऽन्त-र्दशाहात् तद्द्रव्यं दद्याच्चैवाददीत वा” मनुः । “देहियुद्धं नरपते! ममाद्य रणमूर्द्धनि” भा० उ०१९३ अ०“ददौ स दश धर्माय” मनुः । “अवकाशं किलोदन्वान् रामा-याभ्यर्थितो ददौ” रघुः । “पाण्डवानां सभामध्येऽदुर्यो धन-उपागतः । तस्मै गाञ्च हिरण्यञ्च” विदग्धमू० । “न दा-स्यामि समादातुं सोमं कस्मैचिदप्यहम्” भा० आ० ३४ अ०“दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे” गीता “देयंदारसुतादृते” याज्ञ० । “दत्तभुक्तफलं धनम्” दाय-भागधृतभारतम् “दत्तात्मा तु स्वयं दत्तः” मनुः “सुताददे तस्य सुताय मैथिली” भट्टिः । “आददानः परक्षेत्रात्”न दण्डं दातुमर्हति” “स ज्ञेयः दत्त्रिमः सुतः” मनुः“तेषां दत्त्वा तु तृप्तेषु सपवित्रं तिलोदकम्” स्मृतिः ।“अदित्सन्तं दापयति प्रजानन्” यजु० ९ । २४ । “दायादानपिदापयेत्” मनुः । “तेषामशीतिं यानानि रत्नपूर्णानिदापय” रामा० अयो० ३२ स० । “स दाप्यः पथमं दमम्”याज्ञ० “अस्मभ्यमिन्न दित्ससि” ऋ० १ । १७० । ३ “दित्सन्तंभूयो यजमानश्चिकेत” ऋ० २ । १४ । १० ।अति + अतिक्रम्य दाने अत्यन्तदाने च । “न जीवन्तमति-ददाति” कात्या० ४ । १ । २७ । “अतिद बलिर्बद्धः” चाण०अनु + पञ्चाद्दाने तुल्यरूपदाने प्रतिनिधित्वेन च । “नदूढ्ये अनुददासि वामम्” ऋ० १ । १९० । ५ । “सूराश्चदस्मा अनुदादपस्याम्” ७ । ४५ । २ “यः शर्धते नानददाति शृध्याम् २ ।१२ । २०अभि + आभिमुख्येन दाने “तथैव चैनमुक्त्वा वामपार्ष्णिमभ्य-दात्” भा० व० १९७ अ० गद्यम् ।अव + अधोदाने अवत्तम् आदिकर्मणि तु वा तादेशःयथाह सि० कौ० “अवदत्तं विदत्तञ्च प्रदत्तञ्चादिकर्मणिसुदत्तमनुदत्तञ्च निदत्तमिति वेष्यते” चशब्दाद्यथाप्राप्तम् ।आ + ग्रहणे “दद्याच्चैवाददीत वा” । “शुभां विद्यामाददीतावरादपि” मनुः । “स्वं चादास्यामि भूयोऽहपाप्मानं जरया सह” भा० आ० ८४ अ० । “शरीरमात्तंमृत्युना” छा० उ० “आददानः परक्षेत्रात्” मनुः ।अप + आ + अपेक्ष्य ग्रहणे । “मृत्पिण्डमपादाय महा-वीरं करोति” शत० ब्रा० १४ । १ । २ । १७उद् + आ + उदस्य ग्रहणे “उदादाय पृथिवीं जीवदानुम्”यजु० १ । २८ ।उप + आ + सामीप्येन ग्रहणे “उपात्तविद्यो गुरुदक्षिणार्थी” रघुः ।परि + आ + परिवर्त्त्य ग्रहणे “पर्य्याददानं चास्त्राणि भीम-धन्वानमर्जुनम्” भा० उ० ४८ अ० “तस्मिन्निधीनादधोत-प्रज्ञां पर्य्याददीत च” भा० शा० ८६ अ० ।प्रति + आ + प्रतिग्रहणे दत्तस्य पुनर्ग्रहणे च । “शुभाशुभंकर्मकृतं यदन्यत्तदेव प्रत्याददते स्वदेहे” भा० शा० २०२अ० “न चाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुम्” भा० आ० ३ अ०वि + आ + अङ्गादेःप्रसारणे आत्म० स्वाङ्गप्रसारणे तु
पर०
 । “व्या-दायास्यं महारक्षस्तौ दृष्ट्वाऽथ ह्यधावत” हरिवं० ३१७अ० । “भक्षयत्येष मां रुद्रो व्यात्तास्यो दारुणाकृतिःभा० व० ६४ अ० । “नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननंदीप्तविशालनेत्रम्” गीता ।परि + उपरिस्थापने । “त्रिते दुःष्वप्न्यं सर्वमाप्ते परिदद्मसि”ऋ० ८ । ४७ । १५ “परिदद्मसि उपरि दद्मः वयं त्रिताःपरित्यजामः इत्यर्थः । अथवा त्रिते मयि यद्दुष्वप्न्यंदृष्टं तत् स्वर्णकाराय भालाकाराय वा परिदद्मसिअस्मत्तोऽपि निष्कृष्य तयोरुपरि स्थापयामः” भा०प्र + विधानादिना प्रकर्षेण च दाने । “प्रदानं स्वाम्यकारणम्०मनुः । “प्रत्तं जलं द्व्यञ्जलमन्तिकेऽपाम्” भट्टिः ।“नष्टं विनष्टं कृमिभिः श्वहतं विषमे स्थितम् । हीनंपुरुषकारेण प्रदद्यात् पालएव तु” मनुः ।अनु + प्र + पश्चात् प्रदाने । “एते श्वासानुप्रदाना अथोषाश्चविवृण्वते । कण्ठम्” शिक्षा ।प्रति + प्र + प्रत्यर्पणे गृहीतस्य पुनरर्प्रणे “राज्य प्रतिप्रदास्यामि” भा० उ० ५५२५ श्लो० ।सम् + प्र + सत्कारेण प्रदाने । “तदर्हमासनं तस्मै सम्प्रदाययथाविधि । गां चैव मधुपर्कं च सम्प्रदायार्घ्यमेव च” भा०स० ५ अ० । “अहन्यहनि चाप्येवं याचतां सम्प्रदीयते” भा०व० ८५३१ श्लो० । अविच्छेदेन शिष्टानामाचारे च, सम्प्रदायः ।प्रति + प्रतिरूपदाने प्रत्यर्पणे च । “सत्यङ्कारकृतं द्रव्यंद्विगुणं प्रतिदापयेत्” याज्ञ० । “प्रतिदास्यामि भगवन्!पुंलिङ्गं तव सुव्रत!” भा० उ० १९३ अ० ।“शिष्यव्यतिक्रमं वीक्ष्य निवर्त्य गुरुरागतः । अशपत्पततां देहो निमे! पण्डितमानिनः । निमिः प्रति-ददौ शापं गुरवे धर्मवर्जिने । तवापि पततां देहोलोभाद्धर्ममजानतः” भाग० ९ । १३ । ५
दा लवने अदा० प०
सक०
 अनिट् पित् तेन न घुसंज्ञा ।दाति अदासीत् दायात् । “अग्निर्ह दाति रोमा पृथिव्याः”ऋ० १० । ६५ । ४ “दाति छिनत्ति दाप् लवने अदादित्वाच्छपोलुक्” भा० । “कुविदङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनु-पूर्वं वियूय” १० । १३१ । २ “स हि ष्मा धन्वाक्षितं दाता नदात्या पशुः” ५ । ७ । ७ “अहिंसन्तु ओषधीर्दान्तु पर्वन्”अथ० १२ । ३ । ३१ “वर्हिर्देवसदनं संदामि” कात्या० श्रौ०कर्कधृतश्रुतिः ।
Capeller
German
1. दा द॑दाति, द॑त्ते (द॑दति, °ते) geben,
schenken, weggeben = verheiraten (die
Tochter), verkaufen, wiedergeben (mit
u. ohne पुनर्) mitteilen, darbringen,
gewähren, gestatten, übergeben
legen,
stellen, setzen, richten auf (Loc.)
vollziehen,
thun, bewirken. Med. empfangen
(= sich selbst geben), bei sich tragen
o. führen, halten. p.p. दत्त॑ s. auch bes.
Caus. दाप॑यति (2 Acc.) jemd. etwas
geben, schenken etc., mitteilen, aussprechen
lassen (stellen, setzen, bringen
auf mit Loc.*). Desid दि॑दासति, दि॑त्स
ति geben etc. wollen. अनु nachgeben
(Dat.), jemd. etwas zugestehen, überlassen
(Dat. u. Acc.). आ (bes. Med.
p.p. आत्त u. आदत्त) an sich nehmen,
empfangen, erhalten
an sich ziehen,
entreißen, rauben, ab-, herausnehmen
von (Abl.)
mit sich nehmen (bes. आदा॑य
= mit), ergreifen, fassen, nehmen,
holen, erwählen, einschlagen (einen
Weg), zu sich nehmen, geniesßen (essen
und trinken), anfressen, benagen
wahrnehmen,
erfassen, merken
auf sich
nehmen, anfangen. p.p. आ॑त्त (—°)
des—beraubt oder mit erfasstem, angefangenem,
erhobenem, aufgestiegenem—.
उदा p.p. उदात्त s. bes. उपा
(Med.) in Empfang nehmen, erhalten,
zu sich nehmen, auflesen, einsammeln,
anlegen, erwählen, einschlagen (Weg),
hinzunehmen, anwenden, anfangen.
उपादाय = mit nebst, nächst, mittels
(Acc.)
p.p. उपात्त (°—) = आत्त (s. o.).
प्रत्या wiederempfangen
zurücknehmen
(einen Fluch.) व्या Act. u. Med. den
Mund außperren, öffnen (mit u. ohne
मुखम्) समा Act. geben, schenken
Med. (mit sich) nehmen. परा hingeben,
preisgeben. परि übergeben, verleihen,
anvertrauen
p.p. प॑रीत्त — प्र hingeben,
übergeben (bes. zur Ehe), darreichen,
anbieten
abtragen, wiedererstatten
mitteilen, lehren. p.p. प्र॑त्त u. प्रदत्त. —
संप्र übergeben (bes. zur Ehe), gewähren,
mitteilen, lehren. वि verteilen, vergeben,
verbreiten. सम् (zusammen)
geben, gewähren, verleihen, schenken.
2. दा॑
m.
 Geber
Adj. (—°) gebend, verleihend.
3. दा दा॑ति, द्य॑ति schneiden, mähen
p.p.
दिन॑ u. दित। — अव abschneiden, zerschneiden,
zerstückeln
abfertigen, beschwichtigen.
4. दा द्य॑ति (nur —°) binden. आ anbinden.
नि dass
p.p. नि॑दित angebunden, verwahrt,
versteckt. सम् zusammenbinden,
fesseln
p.p. स॑दित.
5. दा (ohne Praes.) reinigen
mit अव p.p.
अवदात s. bes.
Grassman
German
1. √dā [Cu. 〔270〕], „geben“, mit der Nebenform dad
1〉 jemandem [D.] etwas [A.] geben, auch ohne Dat. oder Acc., indem die Person oder Sache unbestimmt gelassen wird, auch 2〉 in gleichem Sinne, ohne jede Casusbestimmung
3〉 jemandem [D.] wovon [Gen.] mittheilen
4〉 eine Person [A.] einer andern [D.] als Sohn, Beschützer, Gatten oder Gattin geben
5〉 me., empfangen [A.], ursprünglich sich geben lassen
6〉 me. des Stammes dada (von der Nebenform dad), bei sich führen, wo [L.] bewahren
wo [L.] festhalten
mit Abl., wovor bewahren
7〉 desid., jemand [D.] etwas [A.] geben wollen, zu geben bereit sein, häufig (wie in 1 und 2) ohne Casusbestimmung oder nur mit einer. — Mit púnar, jemand [A.] oder etwas [A., G.] zurückgeben, herausgeben, wiedergeben.
Ferner mit áti, jem. [A.] im Geben übertreffen.
ánu 1〉 jemand [D.] etwas [A.] überlassen, zugestehen
2〉 jemand [D.] nachgeben
3〉 jemand [D.] worin [A.] nachstehen.
áva, befriedigen, beschenken, jemand [A.] mit [I.].
ā́, nur im Medium und in den stets zusammengezogenen Formen ā́‿adam, ā́‿ adat (im Pad. nicht zerlegt), 1〉 empfangen [A.] (sich geben lassen)
2〉 empfangen [A.] von [L., Ab., I.]
3〉 sich zueignen [A.], nehmen [A.]
4〉 nehmen [A.], hinwegnehmen von [Ab.]
5〉 trennen, sondern [A.] von [Ab.]
6〉 ergreifen, erfassen
7〉 wovon [G.] oder etwas [A.] zu sich nehmen, geniessen
8〉 Kleider [A.] sich anlegen.
prá ā́, jemand [D., L.] Verehrung [A.] darbringen.
sám ā́, me., in sich fassen [A.].
úpa, zutheilen, geben, darreichen.
párā 1〉 jemand [A.] einem andern [D.] überliefern, prcisgeben
2〉 etwas [A.] jemand [D.] übergeben
3〉 etwas [A.] dahingeben, zu Grunde gehen lassen
4〉 jemand [A.], etwas [A.] hingeben, für einen Preis [D.].
pári, jemand [A.] oder etwas [A.] einem [D., L.] überlassen, übergeben.
prá 1〉 jemand [A.] einem [D.] überliefern
2〉 etwas [A., G.] jemandem [D.] darreichen.
sám 1〉 etwas [A.] jemandem [D.] insgesammt schenken.
Stamm I. stark dádā, schwach dád (dát vor harten Lauten):
-dāsi 1〉 dāśúṣe vásūni {223, 5}
vā́jam dāśúṣe {966, 1}.
-dāti 1〉 {943, 3}. _{943, 4}
vāgháte vásu {40, 4}
máhyam bhojíā {126, 6}
vājínam [Page588] viśé {360, 3}
me śatā́ gónām {381, 2}
yád {204, 3}. — 2〉 {469, 3}. — 4〉 (mádam) tarutā́ram nas {621, 21}. — anu 3〉 śárdhate śṛdhyā́m {203, 10}. — parā 2〉 martabhójanam dāśúṣe {81, 6}.
-dati [3. p.] 1〉 rā́dhāṃsi {532, 10}
priyā́ vásu {548, 15}
stotṛ́bhjas {489, 8}.
-dāta 3〉 prajā́yai amṛ́tasya {573, 6}.
-dātu 4〉 vīrám (als Sohn) {223, 4}. — púnar: nas mánas {883, 5}. — pra 1〉 áhaye tā́n {620, 9}.
-dvahe [1. du.] ā́ 1〉 sahásram {654, 16}.
-dmahe ā́ 2〉 yáyos sahásrāṇi {770, 4}.
dadā, dad, dat:
-dāmi 1〉 ugrā́ya sáhas {942, 5}.
-dāsi ánu 1〉 dūḍhíe vāmám {190, 5}.
-dāti 1〉 sunvānā́ya rayím {133, 7}
gā́s máhyam {468, 8}
dāśúse vásūni {543, 3}
avasā́nam asmai {840, 9}
sárvam ebhyas {933, 8}
sáptim {906, 1}
áśvam, gā́m {933, 7}. — 4〉 vīrám {91, 20}
{906, 1}
{455, 4}
sátpatim {379, 6} (vgl. {455, 4})
kumārám pitré {356, 1}
putrám dāśúṣe {379, 5}. — úpa: pṛṇaté {469, 2}. — párā 3〉 gā́s {986, 3}.
-dmasi pári: duṣvápniam trité {667, 15}.
-dus púnar {935, 6} (s. Perf.).
-ddhí [2. s. Iv.] 1〉 tám (rayím) nas {461, 1}
tád nas {316, 10}
{873, 8}
bhāgám {208, 7}
asmábhyam védanam {176, 4}.
-ddhi [dass.] 1〉 asmábhyam rāyás {316, 7}
tád nas {633, 5}
suvī́riam nas {632, 33}.
-ttāt [2. s.] pári: enam pitṛ́bhyas {842, 2}.
-dātu 1〉 nas vásūni {15, 8}
nas rayím {48, 13}
{702, 34}
vā́mam te {326, 24}
tád nas {556, 2}
asmábhyam rayím {809, 21}
rāyás nas {967, 2}
ávas nas {941, 5}
vṛṣṭím {556, 6}. — 3〉 iṣáām nas {680, 13}. — púnar: nas ásum, tanúam {885, 7}. — párā 3〉 enān {913, 18}.
-ttam 1〉 nasbheṣajā́ {34, 6}.
-ttām 1〉 dhánam asmábhyam {910, 7}.
-tta [2. p.] 1〉 me bhāgám {877, 8}. — sám 1〉 asyé vīríam {923, 19}. _{923, 21}.
-dātana 1〉 tád {862, 10}.
-tte [3. s. me.] 5〉 śrávas {40, 4}. — ā́ 8〉 vástrā {808, 1}.
-dmahe ā́ 2〉 dhvasráyos puruṣántios sahásrāṇi {770, 3}.
-dīmahi [Opt.] ā́ 1〉 vájram, ghanā́ {8, 3}. — 2〉 tváyā spārhā́ vásu {214, 9}.
-dīran [3. p. Opt. me.] prá 2〉 (pass. Bed.) vām nirṇíjas [N.] {580, 1}. — sám 1〉 asmé íṣam {564, 4}.
Imperf. ádadā, schwach ádad, adat (betont nur {51, 13}
{911, 9}
{890, 12}
{499, 4}
{139, 7}):
-dām 1〉 bhū́mim ā́riāya {322, 2}.
-dās 4〉 kakṣī́vate vṛcāyā́m {51, 13}.
-dāt 4〉 dívodāsam vadhriaśvā́ya {502, 1}
sūryā́m pátye {911, 9}. — púnar: gávām {384, 11}.
-ttam 1〉 pedáve áśvam {118, 9}
ṛṣíbhyas manīṣā́m {1028, 6}
4〉 {116, 13}
{117, 7}. _{117, 8}.
-dāta 1〉 me dhíyam {890, 12}.
-dus 4〉 pūṣáṇam sū́riāyai {499, 4}
saraṇyū́m vívasvate {843, 2}. — púnar: brahmajāyā́m {935, 6}. — ánu 1〉 túbhyam somapéyam {383, 5}.
-tta [3. s. me.] sám ā́: rábhas {145, 3}. — ā́ 1〉 dhánam {857, 11}. — 3〉 vájram {32, 3}
{383, 2}.
-ttana 1〉 áṅgirobhyas dhenúm {139, 7}. [Page589]
Stamm II. dáda (von der Form dad):
-as [C.] 1〉 vásūni {540, 1}
maghā́ni {545, 1}
īm brahmábhyas {665, 39}. — parā 2〉 vatsā́n {679, 14}.
-at 1〉 saním yaté, medhā́m ṛtāyate {381, 4}
me dhenūnā́m śatám {415, 10}
śatám úṣṭrāṇaam {625, 37}
sahásrāṇi śatā́ {548, 5}. — 2〉 {221, 7}. — 3〉 mahás rāyás rā́dhasas {544, 5}
usríyāṇām {591, 7}.
dada:
-ati [3. s.] 1〉 ánnam asmai {226, 10}.
-at [C.] 1〉 vas ūrmím {856, 3}. — 4〉 gandharvā́ya (erg. pátnīm), agnáye {911, 41}. — púnar: enam me {320, 10}. — pári: tvā pitṛ́bhyas {843, 3}.
-ate [3. s. me.] 6〉 stū́pam abudhné {24, 7}.
-āmahe prá 2〉 médas te {255, 5}.
-atām [3. s. Iv. me.] 6〉 pātalye śárītos {287, 17}.
Imperf. adada:
-anta 6〉 tvā púṣkare {549, 11}.
Stamm III. dā́, dā (vgl. Aor.):
-ā́ti 1〉 vásu {304, 3}
vā́riam {402, 5}.
-āti 1〉 vidáthe vā́jam {465, 2}
viśé vā́riam {558, 4}
vā́riam {531, 12}.
-ehí [2. s. Iv. für dāhí od. daddhí, vgl. dhehi] 1〉 lokám {709, 12} (vájrāya viṣkábhe)
ádhiratham {924, 4}.
-ehi 1〉 dāśúṣe rayím {663, 15}
nas rayím {680, 3}
{248, 6}
bhū́ri nas {328, 20}
nas {1012, 3} (tátas). — púnar: nas gā́s {845, 6}. — pári: tā́bhyām enam {840, 11}. — párā 2〉 śāmulíam {911, 29}.
-ātu 1〉 nas vā́riam {531, 11}. — prá: gós áśvasya nas {1021, 5}.
Imperf. ada (wie von einem Stamme da):
-am ā́ 1〉 áśvān {126, 2}.
-as ā́ 4〉 hárī divás {121, 8}.
-at ā́ 1〉 havyā́ni {127, 6} (ādadís). — 6〉 vavrám {386, 8}
aryás puṣṭā́ni {203, 4}.
-āma ā́ 6〉 gharmám {384, 15}.
Perf. dadā́, dad:
-ātha [2. s.] párā 2〉 pitré nápātam {461, 11}.
-aú [3. s.] 1〉 máhyam rātím {301, 2}.
-áthus 1〉 áśvam agháaśvāya {116, 6}. — 4〉 yám (dadhikrā́m) purúbhyas {335, 2}
dadhikrā́m mártiāya {335, 5}.
-athus 1〉 pedáve áśvam {865, 10}. — 4〉 viṣṇāpúam víśvakāya {116, 23}
{117, 7}
dadhikrā́m {334, 2}. _{334, 1}
trasádasyum asyās (nach Pad. Gen., wo der Dat. asyai zu erwarten war) {338, 9}.
-atus 1〉 maghā́ni {899, 4}.
-á [2. p.] 4〉 káṇvam {39, 9}.
-a (-ā) [dass.] 1〉 vā́jam nas {332, 9}
rā́dhas nas {411, 7}.
-ús 1〉 me pañcāśátam {372, 5}
yā́m me {287, 16}
sahásrā {626, 47} (sā́mane). — ánu: paúṃsiam asmai {204, 10}. — prá 2〉 vām mádhūni {292, 4}.
-us 1〉 me śatā́ {406, 17}
kṣúdham {943, 1}. — anu 3〉 te vīríam {671, 7}.
-e [1. s.] ā́ 1〉 yuktā́n, gā́s {126, 5}
híraṇyam {674, 11}
śárma {773, 10}
sámitim {992, 4}. — 2〉 hárī kumārā́t {311, 8}
śatám tiríndire {626, 46}
sahásram párśau {626, 46}
ṛjraú indroté 〰 hárī {677, 15}. — 4〉 ahám dásubhyas pári nṛmṇám 〰 {874, 2}. — 6〉 dā́tram háste {687, 10}
vájram {875, 2}. — 7〉 sómasya {681, 17}. [Page590]
-é [3. s.] 1〉 passivisch: vas sávanam {330, 4}
stómas vas {333, 3}. — ā 1〉 ádevas pūrtám 〰 {666, 21}. — 2〉 (pūrtám) pṛthuśrávasi {666, 21}. — 6〉 kárasnam {161, 12}. —
-e [3. s.] ā́ 1〉 vásu {964, 4}
paśúm {361, 10}. — 2〉 mahé vā́jam {180, 6}
śatám balbūthé {666, 32}
ebhis paúṃsiāni {881, 7}. — 3〉 pā́jas {780, 3}. — 4〉 vásūni samudrā́t {522, 7}. — 6〉 raśmím {361, 3}
bundám {665, 4}. — 7〉 pass.: drapsás {639, 31}.
-ā́the ā 5〉 ṛtā́t ádhi ánṛtam {139, 2}.
-rire prá 2〉 (passivisch) vām sutā́sas {606, 1}.
Aor. ádā (gr. ἔδω-ν), betont nur {623, 22}
{639, 36}:
-ās prá (havyā́ni) pitṛ́bhyas {841, 12}.
-āt 1〉 vājínas {488, 22}
gā́s pāyáve {488, 24}
nas vásūni {619, 10}
róhitam me {623, 22}
me pañcaśátam {639, 36}
rayím máhyam {911, 41}
hiraṇyarathám nas {30, 16} (wo dāt zu lesen). — púnar: pátnīm {911, 39}. — párā 1〉 sṛ́ñjayāya turváśam {468, 7}
kútsāya śúṣṇam {925, 9}.
-us 4〉 máhyam tvā {911, 36} (gā́rhapatyāya).
Aor. dā́, dā [vgl. Stamm dā]:
-aam 1〉 gṛṇaté vásu {875, 1}.
-áas 1〉 nṛ́bhyas śávas {974, 4}.
-ā́s 1〉 dāśúṣe rayím {258, 5}
nas rayím {517, 5}
nas bṛhatás {193, 7}. — púnar: pátibhyas jāyā́m {911, 38}.
-aas párā 1〉 mā́ nas pīyatnáve {622, 15}.
-ās 1〉 nas rayím {169, 4}
{387, 6}
asmábhyam rayím {873, 1}—_{873, 8}
asmé vā́jam, rayím {195, 8}
dyumnā́ asmábhyam {460, 6}
dātrám dāśúṣe {461, 7}
nas ávas {467, 1}
tám (mádam) nas {474, 1}
stotrésahasrapoṣíam {476, 1}
kṣúdhyadbhyas váyas {104, 7}
nas íṣas {809, 25}
ánīkam {121, 4}
tokám tánayam vājínas {454, 6}
sumatím, matím {616, 2}
apás {856, 4}. — párā, stetsin Sätzen mit mā́ 1〉 nas rī́ṣate {189, 5}
nas avī́rate {517, 19}
(nas) aghāyaté {680, 7}
nas mṛtyáve {885, 4}. — 3〉 nas {104, 5}
{668, 8}
(nas) {104, 8}
{562, 4}
{954, 8}.
-ā́t 1〉 yám (vájram) te {121, 12}
nṛ́bhyas {622, 39}.
-aat 1〉 smáddiṣṭīn {504, 9}
dráviṇam {906, 4}.
-āt 1〉 dāśúṣe vā́riam {843, 7}
tám {613, 4}. — 2〉 {652, 15}. — 4〉 tákave náram {809, 52}. — púnar: nas áditaye {24, 1}. _{24, 2}. — ánu 3〉 asmai apasyā́m {561, 2}. — párā 1〉 nas rī́ṣate {357, 12}. — sám giré {504, 10}.
-ātam 1〉 imā́ {628, 17}.
-ātām púnar: asmábhyam ásum {840, 12}.
-āta 1〉 nas vājínam {225, 7}
nas rayím {490, 15}. — 3〉 rāyás, suvī́riasya {572, 15}.
-ús 1〉 yám (áśvam) me {623, 21}. — prá ā́: vásubhyas, mitré u. s. w. námas {403, 5}.
-us púnar: imám {987, 4}. — ánu 2〉 asmai {127, 4}.
(-eyām), -āiyām [Opt.] párā: mahé śulkā́ya {621, 5}.
Aor. Med. (im passivem Sinne) dāyi:
-i [3. s.] ánu 1〉 asmaí íd u tyád 〰 eṣām {61, 15}. — 3〉 tavasíam indrā́ya {211, 8}
víśvam te indriyā́ya {466, 8}. [Page591]
Aor. das (betont {660, 1}):
-sat áti: plā́yogis anyā́n {621, 33}.
-sathas [präs. Co.] 1〉 nas rayím {660, 1}.
dis:
-ṣiya [1. s. Opt. med.] áva: rudarám (stómebhis) {224, 5} (nach BR. zu 2. dā).
Stamm des Pass. dadyá s. Part.
Stamm I. des Desid. dítsa (tonlos nur {170, 3}
{328, 20}):
-asi 7〉 maghám {328, 8}
{634, 4}
asmábhyam {170, 3}
bhū́ri {328, 20}
stuvaté vásu {697, 3}.
-eyam 7〉 manīṣíṇe {634, 2}.
Stamm II. des Desid. dídāsa s. Part.
Part. dádat [zu Stamm I.]:
-at [N. s. m.] 1〉 ayútā {622, 41}
{641, 18}
rátham {666, 24}
úṣṭrān {626, 48}
nas {557, 3}.
-atam [A.] 1〉 maghā́ víprebhyas {386, 12}.
-atā [I.] púnar {405, 15}.
-atas [G.] 1〉 priyám {977, 2} (me). — 2〉 {387, 7}.
-atas [N. p.] 1〉 sahásrā {384, 12}
viśvā́mitrāya maghā́ni {287, 7}
maghā́ni {546, 4}
{858, 9}
śatā́ni {619, 10}
sahásram me {888, 7}
túbhyam maghā́ni {535, 10}. — 2〉 {187, 5} (tyé)
{73, 5} (sūráyas).
dádāna:
-as 1〉 sahásrā me {387, 9}. — ā 4〉 dhánus hástāt {844, 9}.
dádamāna [zu Stamm II.]:
-as 6〉 śyenás aṃśúm {322, 6}.
-āt 6〉 catúras (akṣā́n) {41, 9}.
Part. Perf. dadvás, dadús:
-vā́n 2〉 {958, 3}.
-úṣas [G.] 2〉 {54, 8}
{688, 5}.
-úṣām 2〉 nas 〰 śárdḥas {449, 7}.
dadāná:
-ás 1〉 asmai amṛ́tam {356, 3}. — ā 6〉 áhim {315, 9}.
-ám 2〉 {148, 2}.
Part. Pass. dadyámāna (von der Form dad):
-e [L.] upa: śárman {490, 13}.
Part. Desid. dítsat:
-antam 7〉 bhū́yas {205, 10}
rā́dhas {773, 27}
ohne Casusbestimmung {548, 5}
{690, 3}.
Part. Desid. dídāsat:
-atas [G.] 7〉 priyám {977, 2}.
Part. II. dāta enthalten in tvā́-dāta.
Part. II. dattá (von der Form dad):
-ám [m.] 1〉 enam (áśvam) {163, 2} (yaména).
-ám [n.] 1〉 rā́dhas {229, 11} (tváyā)
jyótis {933, 1} (pitṛ́bhis).
-ásya 1〉 bhū́res {665, 42}.
-ā́s [m.] 1〉 śyāvā́s {126, 3} (svanáyena).
Part. III. dā́tṛ:
-ā 1〉 rā́dhas stuvaté {213, 3}
vásu stuvaté {464, 3}
{536, 2}
jaritré ukthíam {675, 2}
rā́dhāṃsi {22, 8}
maghám {247, 3}
maghā́ni {313, 8}
vásu {881, 6}.
Part. IV. déya:
-am anu 1〉 návavāstuam (pitré) {461, 11}.
Absolutiv datvá:
-ā́ya 1〉 saúbhāgyam asyai {911, 33}. [Page592]
dā́ya:
-a punar: brahmajayā́m {935, 7}. — ā 1〉 yogakṣemám {992, 5}. — 3〉 (sómam) {322, 7}. — 4〉 (sómam) divás úttarāt {322, 6}. — pari (páyas) {105, 2}.
Inf. dā́tu:
-um 1〉 bhū́yas {433, 10}. — 2〉 {390, 1}.
-ave 1〉 nas vásu {575, 6}
śám yós ca {680, 15}
maghám {787, 5}. — 2〉 {639, 29} (hárṣasva). — prá: dāśúṣe bhū́ri {316, 10}.
-avaí u 2〉 {317, 9} (úd harṣase).
-os iśe rāyás 〰 {520, 6}.
Inf. dāván und dàman (s. für sich).
Verbale dā́ als Inf.:
-aí parā 1〉 {535, 7} mā́ aghā́ya bhūma 〰.
In der Bed. „gebend, Geber“, enthalten in dhana-dā́ u. s. w., siehe dā́ für sich.
2. √dā [Cu. 〔256〕], abmähen, abschneiden [s. dátṛ, dā́tra].
Stamm dà, dā:
-áti {361, 7} sá hí ṣma dhánva ákṣitam dā́tā ná dā́ti ā́ paśús.
-āti rómā pṛthivyā́s {65, 8} (agnís).
-ā́nti yávam cid yáthā 〰 {957, 2}.
Part. II. diná:
-ásya yávasya {687, 10}.
3. √dā (Cu. 〔264〕), binden.
Mit ā́ 1〉 anbinden, fesseln [A.]
2〉 anfügen [A.] an [L.].
ní 1〉 anbinden, binden [A.]
2〉 verwahren [A.].
sám 1〉 fesseln [A.] (s. ásaṃdita, saṃdā́na)
2〉 anbinden [A.]
3〉 zurüsten [A.].
Imperf. ádya:
-as ā́ 1〉 {204, 9} śatám vā yásya dáśa sākám ā́‿ádyas.
Perf. schwach dad (s. 1. dā):
-dé [3. s.] ā 2〉 pass. te nābhā́ yás 〰 {791, 4} sám 3〉 pass. {340, 5} sám yád 〰 nā́bhis pūrviā́ vām.
-de [1. s.] ā́ 2〉 {722, 8} nábhā nā́bhim nas ā́ dade.
Aor. pass. dā́yi (s. 1. dā):
-i sam 3〉 {139, 1} yád ha krāṇā́ vivásvati nā́bhā 〰 návyasī.
Part. II. dita:
-am [m] ní 1〉 śúnas śépam {356, 7}. — sám 2〉 áśvam {25, 3}.
-ā [n.] ní 2〉 vásu {712, 11}.
Part. II. dina
enthalten in ásaṃdina = ásaṃdita.
dā́, m., 1〉 Geber
2〉 Gabe.
-ā́s 1〉 {457, 26} (śréṣṭhas).
-é [D.] 2〉 divás vā mahás pā́rthivasya vā 〰 {395, 1}.
588, 24.b v. u.: ghanā́
Burnouf
French
*दा दा, ददामि, ददे 3, et qqf. दद्मि [3p.
vd. ददति, दाति]
imp. 2p. देहि, दत्स्व, ददस्व, दड
[vd. ददीहि], 3p. vd. दातु
o. दद्याम्, ददीय।
{@Impf. @} 3p. pl. अददुस्। {@P.@} ददौ, ददे et दददे।
{@F1.@} दातास्मि। F2. दास्यामि। {@A2.@} अदाम्, 3p.
pl. अदुस्
moy. अदिषि, 3p. अदित
o. देयासम्,
दासीय। {@Gér.@} दत्वा [en compos. दाय], vd.
दत्वाय। {@Ppr.@} ददत्।
{@Ps.@} दीये
p. ददे, 3p. pl. vd. दद्रिरे
f1.
दायिताहे
f2. दायिष्ये
a2. 3p. sg. अदायि
o.
दायिषीय
pp. दत्त।
Donner qqc. [ac.] à qqn. [d., g. ou l.]
donner en mariage:
कन्याम् une fille.
Avec भयम् ou भयानि inspirer de
la terreur
द्वारम् ouvrir la porte
अर्गलम् pousser le
verrou, fermer la porte
वाचम् parler, répondre
शापम्
maudire
पन्थानम्-céder le pas, laisser passer.
Avec l'inf.
laisser, permettre, qqf. ordonner.
Vd. tenir dans sa main
soutenir, aider: दद
कण्वम् soutiens Kaṇva.
Gr.
δίδωμι
lat. darc
lith. dûmi
irland. daighim.
*दा दा et दो दो। दामि 2 et द्यामि 4
p.
ददौ
f2. दास्यामि
a1. अदासम् et अदाम्। {@Ps.@}
दाये et. दीये
pp. दात et दित। Diviser
partager
déchirer, tailler, mettre en morceaux
détruire.
Gr.
δαΐζω.
Stchoupak
French
१ दा-
(दद्-) ददाति दत्ते (ददति -ते दद्मि) (impér.
देहि)
{%dadau dade
adāt %} (अदिषि अदीदपत्)
दास्यति -ते
(अदास्यत्)
{%dīyate dāpayati ditsati -te
datta- °tta %} (°दित-)
दातुम् दत्त्वा °दाय -- donner, accorder, conférer, transmettre, fournir,
livrer, offrir à (gén. dat. loc.)
céder, rendre
payer, vendre (instr.
du prix)
donner en mariage
sacrifier (आत्मानं दा- se sacrifier, se
livrer, se consacrer à, dat.)
communiquer, prononcer, répondre (वाचं
दा- parler à, dat.)
permettre, laisser faire (inf. )
placer,
appliquer, administrer (un remède, etc.)
ajouter, causer
caus. faire
donner, faire rendre, etc., recouvrer, exiger de (abl.)
dés. vouloir donner,
etc., avoir l'intention de ou être prêt à donner, etc.
अग्नीन् दा-
disposer ou consacrer les feux (du rite)
अनुयात्रां दा- accompagner
अर्गलं दा- tirer le verrou
अवकाशं दा- faire de la
place, laisser entrer, passer
आज्ञां दा- donner un ordre, ordonner
आलिञ्गनं दा embrasser, donner l'accolade
ऋणं दा- payer sa
dette
कर्णं दा- prêter l'oreille, écouter
घोषणं दा-
(caus.) proclamer, faire connaître
चक्सुर् ou दृष्टिं दा- donner
un coup d'œil, fixer les yeux sur (loc.)
जानु दा- s'agenouiller
जीवितं ou प्राणान् दा- rendre, sauver la vie
झम्पं दा-
bondir
तलं दा- frapper des mains
तालं दा- battre la mesure
दण्डं दा- payer une amende
punir
निगडानि दा- mettre aux
fers
पटहं दा- faire battre le tambour, proclamer à coups de
tambour
पदं दा- poser le pied, marcher, diriger ses pas
पन्थानं ou मार्गं दा- céder le chemin, laisser passer
प्रयोगं दा- donner une représentation théâtrale
मनो दा- fixer
l'esprit sur (loc.)
युद्धं दा- livrer combat
वरं दा-
accorder un don (au choix)
वाचं दा- supra
विषं दा-
empoisonner
शब्दं दा- élever la voix, faire du bruit, appeler
शापं ou गालीर् दा- maudire
शारं दा- déplacer un pion,
faire son jeu
शोकं दा- causer du chagrin
श्राद्धं दा- accomplir
le rite du śrāddha
संकेतकं दा- fixer un rendez-vous
संज्ञां
दा- faire signe
संदेशं दा- donner un renseignement, des
instructions, informer
समयं दा- convenir, proposer un arrangement.
२ दा-
v. दय्-।
३ दा-
v. दा(य्)-।
दा(य्)-
{%°dyati
dita- °tta- °dāya %} -- partager
v. अव-दा(य्)-
et दय्-।