| YouTube Channel

दर्भः (darbhaH)

 
Apte
English
दर्भः [darbhḥ], [दृभ्-घञ् अच् वा] A kind of sacred grass (Kuśa grass) used at sacrificial ceremonies
&c.
शरासः कुशरासो दर्भासः सैर्या उत
Rv.*
 1.191.3. दभैर्रर्धावलीढैः
Ś.*
 1.7
R.*
 11. 31
Ms.*
 2.43
3.28
4.36.
Comp.
 -अङ्कुरः a pointed blade of darbha grass
दर्भाङ्कुरेण चरणः क्षत इत्यकाण्डे
Ś.*
 2.13. -अनूपः a watery place full of darbha grass-आह्वयः the Muñja grass. -पत्रम् a kind of grass (काश). -लवणम् an instrument for cutting grass.-संस्तरः a bed of Kuśa grass.
Apte 1890
English
दर्भः [दृभ्-घञ् अच् वा] A kind of sacred grass (Kuśa grass) used at sacrificial ceremonies &c.
Ś. 1. 7
R. 11. 31
Ms. 2. 43, 3. 208, 4. 36.
Comp.
अंकुरः a pointed blade of darbha grass
Ś. 2. 12.
अनूपः a watery place full of darbha grass.
आह्वयः the Munja grass.
पत्रं a kind of grass (काश).
संस्तरः a bed of Kuśa grass.
Apte Hindi
Hindi
दर्भः
पुं*
 - दृ + भ
एक प्रकार का पवित्र घास जो यज्ञानुष्ठानों के अवसर पर प्रयुक्त किया जाता है
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुशं, दर्भः, पवित्रम्, याज्ञिकः, कुतुपः
noun
तृणविशेषः यत् धार्मिककार्ये उपयुज्यते।
"हिन्दूनां धार्मिककृत्ये कुशम् उपयुज्यते।"
Synonyms:
 दर्भः
noun
एकः पुरुषः ।
"दर्भस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: दर्भः
Root: दर्भ
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham
Shloka(s):
3|3|227|1 ► दर्भोऽश्ववालः कार्शिना काशोऽस्त्री स्त्रीक्षुगन्धिका। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|227|1 ⇢ दर्भः (दर्भ) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ अश्ववालः (अश्ववाल) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ काशयः (काशि) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ काशः (काश) (पुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ काशम् (काश) (नपुं) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
➠ 3|3|227|1 ⇢ इक्षुगन्धिका (इक्षुगन्धिका) (स्त्री) ⇒ Sacrificial grass
Poa cynosuroides
Tamil Darbham ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ कुशः
Tamil
Tamil
த3ர்ப4: : தர்ப்பைப் புல்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: दर्भः
Root: दर्भ
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ bunch of grass
⇒ tuft or bunch of grass
Shloka(s):
2|4|166|1 ► अस्त्री कुशं कुथो दर्भः पवित्रमथ कत्तृणम्। (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|166|1 ⇢ कुशः (कुश) (पुं) ⇒ grass, wicked, depraved, sacred grass used at certain religious ceremonies, one of the great dvIpas or divisions of the universe, rope used for connecting the yoke of a plough with the pole
➠ 2|4|166|1 ⇢ कुशम् (कुश) (नपुं) ⇒ grass, wicked, depraved, sacred grass used at certain religious ceremonies, one of the great dvIpas or divisions of the universe, rope used for connecting the yoke of a plough with the pole
➠ 2|4|166|1 ⇢ कुथः (कुथ) (पुं)
➠ 2|4|166|1 ⇢ दर्भः (दर्भ) (पुं)
➠ 2|4|166|1 ⇢ पवित्रम् (पवित्र) (नपुं) ⇒ holy, pure, honey, water, copper, sacred, sinless, saintly, strainer, purifying, kuza grass, beneficent, averting evil, melted butter, kind of metre, straining-cloth, rain or rubbing, Brahmanical cord, means of purification, purifying prayer or mantra, vessel in which the argha is presented, means of purifying or clearing the mind, ring of kuza grass worn on the fourth finger on particular occasions
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ तृणम्
जातिः ➡ तृणम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
दर्भः,
पुं,
 (दृणाति विदारयतीति । “दॄदलिभ्यांभः ।” उणां ३ । १५१ । इति भः ।) कुशः ।इत्यमरः । २ । ४ । १६६ ॥
उलपतृणम् । इति रत्न-माला ॥
काशः । इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
(“कुशो दर्भस्तथा बर्हिः सूच्यग्रो यज्ञभूषणः ।ततोऽन्यो दोधेपत्रः स्यात् चुरपत्रस्तथैव च ॥
दर्भद्वयं त्रिदोषघ्नं मधुरन्तुवरं हिमम् ।मूत्रकृच्छ्राश्मरीतृष्णावस्तिरुकप्रदरास्रजित् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)“हरिताः सपिञ्जलाश्चैव पुष्टाः स्निग्धाः समा-हिताः ।गोकर्णमात्रास्तु कुशाः सकृच्छिन्नाः समूलकाः ॥
पितृतीर्थेन देयाः स्युर्दूर्व्वाश्यामाकमेव च ।काशाः कुशा बल्वजाश्च तथान्ये तीक्ष्णरोमशाः ।मौञ्जाश्च शाद्बलाश्चैव षड्दर्भाः परिकीर्त्तिताः ॥
सपिञ्जलाः साग्राः तीक्ष्णरोमशा इति बल्व-जानां विशेषणम् । शाद्वला इति सर्व्वेषां विशे-षणम् । तेन तेषामभावे शूकतृणशरशीर्य्यवल्वज-नलशुण्ठवर्जं सर्व्वतृणानीति गोभिलेन तद्ब्यति-रिक्तवल्वजानां निषेधो बोद्धव्यः । शूकानिफलपुष्पमञ्जर्य्यस्तानि येषां तृणानां सन्ति तानिशूकतृणानि इति भट्टनारायणचरणाः ॥
गो-कर्णमिता विस्तृताङ्गुष्ठानामिकापरिमाणाः ।रत्निप्रमाणाः शस्ता वै पितृतीर्थेन संस्कृताः ।उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः ॥
इति वायुपुराणम् ॥
* ॥
वज्यप्रतिप्रसवमाह हारीतः ।पथि दर्भाश्चितौ दर्भा ये दर्भा यज्ञभूमिष ।स्तरणासनपिण्डेषु षड्दर्भान् परिवर्जयेत् ॥
पिण्डार्थं ये स्तृता दर्भा यैः कृतं पितृतर्पणम् ।मूत्रोच्छिष्टप्रलिप्ते च त्यागस्तेषां विधीयते ॥
धृतैः कृते च विण्मूत्रे त्यागस्तेषां विधीयते ।धृतैरित्युपलक्षनेन तृतीया धृतैर्दर्भैरुपलक्षितेनपुरुषेण ॥
नीवीमध्ये च ये दर्भा ब्रह्मसूत्रे च ये धृताः ।पवित्रांस्तान् विजानीयाद्यथा कायस्तथाकुशाः ॥
आचम्य प्रयतो नित्यं पवित्रेण द्बिजोत्तमः ।नोच्छिष्टन्तु भवेत्तत्तु भुक्तशेषं विवर्जयेत् ॥
कृतं समापितमित्यर्थः ॥
* ॥
दर्भवटुलक्षणमाह रत्नाकरे गृह्यसंग्रहः ।ऊर्द्ध्वकेशो भवेद्ब्रह्मा लम्बकेशस्तु विष्टरः ।दक्षिणावर्त्तको ब्रह्मा वामावर्त्तस्तु विष्टरः ॥
शान्तिदीपिकायाम् ।सप्तभिर्नवभिर्वापि सार्द्धद्बितयवेष्टितम् ।ओँकारेणैव मन्त्रेण द्बिजः कुर्य्यात् कुशद्बिजम् ॥
नवभिरित्यत्र पञ्चभिरिति कर्म्मोपदेशिन्यांपाठः । दर्भसंख्याविशेषाभिधानं छन्दोगेतर-परम् ।यज्ञवास्तुनि मुष्ट्याञ्च स्तम्भे ब्रह्मवटौ तथा ।दर्भसंख्या न विहिता विष्टरास्तरणेष्वपि ॥
इति गोभिलपरिशिष्टीयवचनात् ।” इति श्राद्ध-तत्त्वम् ॥