दम्भ (dambha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English दम्भ dambha ziva
दम्भ dambha fraud
दम्भ dambha deceit
दम्भ dambha feigning
दम्भ dambha indra's thunder bolt
दम्भ dambha hypocrisy
Wilson
EnglishApte
Englishदम्भः [dambhḥ], [दम्भ्-घञ्]
Deceit, fraud, trickery
4.163.
Religious hypocrisy
16.4.
Arrogance. pride, ostentation.
Sin, wickedness.
The thunderbolt of Indra.
An epithet of Śiva. -चर्या deceit, hypocrisy.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishदम्भ, अस्, m. deceit, fraud, cheating, trickery,
feigning hypocrisy, sanctimony
arrogance, osten-
tation, pride
sin, wickedness
Deceit personified
as a son of A-dharma and Mṛṣā
an epithet of
Śiva
Indra's thunderbolt.
—दम्भ-चर्या, f. de-
ceit, hypocrisy.
—दम्भोद्भव (°भ-उद्°), अस्,
m., N. of a king whose story is told in Mahā-bh.
Udyoga-parva 3473, (he fought with two hermits
but was worsted.)
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiगर्व की
Apte Hindi
Hindiदम्भः
- दम्भ् + घञ्
"धोखा, जालसाजी, दाँवपेच"
दम्भः
- दम्भ् + घञ्
"धार्मिक, पाखण्ड"
दम्भः
- दम्भ् + घञ्
"अहंकार, घमण्ड, आत्मश्लाघा"
दम्भः
- दम्भ् + घञ्
"पाप, दुष्टता"
दम्भः
- दम्भ् + घञ्
इन्द्र का वज्र
Shabdartha Kaustubha
Kannadaदम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೋಸ /ವಂಚನೆ /ಠಕ್ಕು
दम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರ್ವ /ಅಹಂಕಾರ
दम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಪಟ /ಇತರರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುವ ಕರ್ಮಾಚರಣೆ
निष्पत्तिः - > दम्भु (दम्भने) - "घञ्" (३-३-१८)
व्युत्पत्तिः - > दम्यते
दम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇತರರಿಂದ ಗೌರವ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಹಾಕುವ ವೇಷ /ತಾನು ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು
प्रयोगाः - > "सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् । क्रियते तदिह प्रिक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥"
उल्लेखाः - > गीता० १७-१८
दम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂರ್ಖತನ /ದುರುಳತನ /ದುರ್ವರ್ತನೆ
विस्तारः - > "दम्भस्तु कैतवे कल्के" - मेदि० ।
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinSanskrit Tibetan
Tibetankhengs pa
१) अहंकार २) उन्नत ३) कर्कश ४) गर्व ५) गर्वित ६) दम्भ ७) पूर ८) पूर्ण ९) भूरि १०) मान ११) मानिन् १२) संचन्न १३) स्तब्ध १४) स्तम्भ
khram pa
१) उपधि २) कपट ३) कपटता ४) कपटिन ५) क्षेपक ६) चतुर ७) चुम्बक ८) दम्भ ९) धूर्त १०) पाटच्चर (?) ११) भ्रामज
ngam pa
गह्वर / दम्भ
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritकपटं कैतवं दम्भः कूटं छद्मोपधिश्छलम् ।
व्यपदेशो मिषं लक्षं निभं व्याजोऽथ कुक्कुटिः ॥ ३७८ ॥
कुहना दम्भचर्या च वञ्चनं तु प्रतारणम् ।
व्यलीकमतिसन्धानं साधौ सभ्यार्यसज्जनाः ॥ ३७९ ॥
कपट (क्ली), कैतव (क्ली), दम्भ (पुं), कूट (पुंक्ली), छद्मन् (क्ली), उपधि (स्त्री), छल (क्ली), व्यपदेश (पुं), मिष (क्ली), लक्ष (क्ली), निभ (क्ली), व्याज (पुं), कुक्कुटि (स्त्री), कुहना (स्त्री), दम्भचर्या (स्त्री), वञ्चन (क्ली), प्रतारण (क्ली), व्यलीक (क्ली), अतिसन्धान (क्ली), साधु (पुं), सभ्य (पुं), आर्य (पुं), सज्जन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritईर्ष्या
ईर्ष्या, कुहना, दम्भ, मिथ्याचर्चा, कुक्कुटि
ईर्ष्या स्यात्कुहना दम्भो मिथ्याचर्या च कुक्कुटिः ।
verse 4.1.1.740
page 0085
गह्वर
गह्वर, दम्भ
दम्भेऽपि गह्वरं स्यादुपह्वरं सन्निधानेऽपि ॥ ७९१ ॥
verse 5.1.1.791
page 0091
Mahabharata
EnglishDambha = Śiva (1000 names^2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritदम्भः, (दभ्यते इति । दम्भ दम्भे + घञ् ।)कपटः । (यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । २२२ ।“मुगुप्तस्यापि दम्भस्य ब्रह्माप्यन्तं न गच्छति ॥
”अयन्तु अधर्म्मात् मृषागर्भे संजोतः । यथा, भागवते । ४ । ८ । २ ।“मृषाऽधर्म्मस्य भार्य्यासीद्दम्भं मायाञ्च शत्रुहन् ! ।असूत मिथुनं तत्तु निरृतिर्जगृहेऽप्रजाः ॥
”)कल्कम् । शाटोपाहङ्कतिः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
(यथा, गीतायाम् । १६ । १७ ।“आत्मसम्भाविता स्तब्धा धनमानमदान्विताः ।यजन्ते नाम यज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्व्वकम् ॥
”धर्म्मानुत्साहः । यथा, मनुः । ४ । १६३ ।“नास्तिक्यं वेदनिन्दाञ्च देवतानाञ्च कुत्सनम् ।द्वेषं दम्भञ्च मानञ्च क्रोधं तैक्ष्ण्यञ्च वर्जयेत् ॥
”महादेवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । ७८ ।“दम्भो ह्यदम्भो वैदम्भो वश्यो वशकरः कलिः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritदम्भ दन्भ--घञ् । १ कपटे २ शाट्ये अधार्मिकेणात्मनोधार्मिकत्वस्य ख्यापने ४ लोमवञ्चनाभ्यां विहितकर्मानुष्ठाने५ पूजाप्राप्त्यर्थं स्वधार्म्मिकत्वख्यापने । “द्वेषं दम्भं च मानंच क्रोधं तैक्ष्ण्यं च वर्ज्जयेत्” मनुः । “सत्कारमान-पजार्घं तपो दम्भेन चैव यत्” गीता । न्यायसूत्रवृत्तौतु दम्भस्य रागविशेषेच्छाभेदरूपत्वमुक्तं यथा“तद् त्रैराश्यं रागद्वेषमोहान्तर्भावात्” गौ० सू० । “तत्ररागपक्षः कामो मत्सरः स्पृहा तृष्णा लोभो माया दम्भः”इत्युक्त्वा “कामो विरंसा रतिश्च विजातीयः संयोगः नारी-गताभिलाष इति तु न युक्तं स्त्रियः कामेऽव्याप्तेः मत्सरःस्वप्रयोजनप्रतिसन्धानं विना पराभिमतनिवारणेच्छा, यथाराजकीयादुदपानान्नोदकं पेयम् इत्यादि । एवं परगुण-निवारणेच्छाऽपि । स्पृहा धर्माविरोधेन प्राप्तीच्छा तृष्णाइदं मे न क्षियतामितीच्छा उचितव्ययाकरणेनापि धन-रक्षणेच्छारूपं कार्पण्यमपि तृष्णाभेद एव । धर्मविरोधेनपरद्रव्येच्छा लोभः, परवञ्चनेच्छा माया, कपटेन धार्मि-कात्वादिना स्वोत्कर्षख्यापनेच्छा दम्भः” गौ० वृ० ४ । ३कामादिकदम्भान्तानामिच्छाविशेषरूपत्वात् रागरूपे दोषेअन्तर्भाव उक्तः अधिकं दोषशब्दे वक्ष्यते ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.