| YouTube Channel

त्सरुः (tsaruH)

 
Apte
English
त्सरुः [tsaruḥ], 1 Any creeping animal, मा मां पद्येन रपसा विदत त्सरुः
Rv.*
 7.5.1.
The hilt or handle of a sword or any other weapon
सुप्रग्रहविमलकलधौतत्सरुणा खड्गेन
Ve.*
 3
त्सरुप्रदेशादपवर्जिताङ्गः
Ki.*
 17.58
R.*
 18.48.
Comp.
 -मार्गः sword-exercise
त्सरुमार्गान्यथोद्दिष्टांश्चेरुः सर्वासु भूमिषु
Mb.
 * 1.134.3.
Apte 1890
English
त्सरुः 1 Any creeping animal.
2 The hilt or handle of a sword or any other weapon
सुप्रग्रहविमलकलधौतत्सरुणा खड्गेन Ve. 3
त्सरुप्रदेशादपवर्जितांगः Ki. 17. 58
R. 18. 48.
Comp.
मार्गः sword-exercise.
Apte Hindi
Hindi
त्सरुः
पुं*
 - त्सर् + उ
रेंगने वाला जानवर
त्सरुः
पुं*
 - त्सर् + उ
तलवार या किसी अन्य हथियार की मूठ
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वारङ्गः, त्सरुः, तालः
noun
खड्गस्य मुष्टिः।
"अस्य खड्गस्य वारङ्गः खण्डितः।"
Synonyms:
 मुष्टिः, मुस्तु, मुचुटी, त्सरुः
noun
मुद्राविशेषः, सम्पिण्डिताङ्गुलिपाणिः।
"मुष्टिभिः मुष्टिभिः प्रहृत्य यद् युद्धम् भवति तद् मुष्टियुद्धम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
त्सरुः,
पुं,
 (त्सरति कौटिल्यं गच्छतीति । त्सर+ “भृमृशीतॄचरित्सरीति ।” उणां १ । ७ ।इति उः ।) खड्गमुष्टिः । इत्यमरः । २ ।८ । ९० ॥
तत्पर्य्यायः । मुष्टिः २ तालतलः ३ ।इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, आर्य्यासप्त-शत्याम् । २४३ ।“ज्योत्स्नाभिसारसमुचितवेशे ! व्याकोष-मल्लिकोत्तंसे ! ।विशसि मनो निशितेव स्मरस्य कुमुदत्सरुच्छ-रिका ॥
”सर्पः । यथा, ऋग्वेदे । ५ । ५० । १ ।“मा मां पद्येन रपसा विदत्त्सरुः ।”“तथा त्सरुश्छद्मगामी जिह्मगः सर्प इत्यर्थःमां पद्येन पादभवेन रपसा । रपि शब्दकर्म्मा ।शब्देन मा विदत् मा जानातु ।” इतितद्भाष्ये सायनः ॥
)