| YouTube Channel

त्रै (trai)

 
शब्दसागरः
English
त्रै (ङ) त्रैङ् r. 1st cl. (त्रायते) To preserve, to protect, to cherish, to de-
fend, &c.
E.
 भ्वा० आ० सक० अनिट् ।
Yates
English
त्रै (-ङ) त्रायते 1.
a. To preserve.
Wilson
English
त्रै (ङ) त्रैङ 1st cl. (त्रायते) To preserve, to protect, to
cherish, to defend, &c.
Apte
English
त्रै [trai], 1 Ā. (त्रायते, त्रात or त्राण) To protect, preserve, rescue or save from, defend from (usually with
abl.
 )
क्षतात्किल त्रायत इत्युदग्रः क्षत्रस्य शब्दो भुवनेषु रूढः
R.*
 2.53
Bg.*
 2.4
Ms.*
 9.138
Bk.*
 5.54
15.12. -with परि to save
&c.
परित्रायस्व, परित्रायस्व (in dramas).
Apte 1890
English
त्रै {c1c} A. (त्रायते, त्रात or त्राण) To protect, preserve, rescue or save from, defend from (usually with abl.)
क्षतात्किल त्रायत इत्युदग्रः क्षत्रस्य शब्दो भुवनेषु रूढः R. 2. 53
Bg. 2. 40
Ms. 9. 138
Bk. 5. 54
15. 120.
WITH परि to save &c.
परित्रायस्व, परित्रायस्व (in dramas).
Monier Williams Cologne
English
त्रै
cl.
 1. Ā. त्रा॑यते (Impv. °यताम्, 2. sg. °यस्व and त्रा॑स्व
pl.
 °यध्वम् and त्रा॑ध्वम्,
RV.
ep.
 त्राति, त्रातु, त्राहि
aor.
 Subj. त्रासते, 2.
du.
 त्रा॑साथे Prec. त्रा॑सीथाम्,
RV.
inf.
 त्रातुम्,
MBh.
&c.
ind.
p.
 त्रात्वा,
BhP.
 ii, 7, 9)
to protect, preserve, cherish, defend, rescue from (gen. or
abl.
 )
cf.
 परि-, सं-.
Monier Williams 1872
English
त्रै त्रै (by some modern scholars written
त्रा, q. v.), cl. 1. A. त्रायते (3rd sing. Pres. ep.
त्राति
2nd sing. Impv. Ved. त्रास्व, ep. त्राहि, त्रातु),
तत्रे, त्रास्यते (ep. त्रास्यति), अत्रास्त, त्रातुम्, to
protect, preserve, cherish, defend, rescue from, (in
the earlier language with abl. and gen., in the later
only with abl.)
Benfey
English
त्रै त्रै, see त्रा।
Apte Hindi
Hindi
त्रै
"भ्वा* आ* , , या " - -
"रक्षा करना, प्ररक्षित रखना, बचाना, प्रतिरक्षा करना"
L R Vaidya
English
trE {% vt. 1A (pp. त्रात or त्राण
pres. त्रायते) %} To protect, to preserve, to rescue from (used with the abl.), क्षतात्किल त्रायत इत्युदयः क्षत्रस्य शब्दो भुवनेषु रूढः R.ii.53, Bt.v.54, xv.120.
Bopp
Latin
त्रै 1. A. (ortum esse videtur ex तारय् i.e. तॄ in formâ caus.)
servare, liberare. MAN. 9. 138.: नरकात् त्रायते पितरं
सुतः
R. Schl. I. 62. 12.: त्रायसेऽन्यसुतान्. Pass. BH.
2. 40.: त्रायते महतो भयात्. Se servare. N. 13. 16.:
त्रायध्वन् धावत. -- Part. pass. त्रात et त्राण. (V. त्रा
et तॄ in form. caus.)
c. परि i. q. simpl. BR. 3. 6.: तान् स्वयं वै परित्रास्ये.
c. सम् id. MAH. 1. 6819.: सन्त्रातुम् अर्हसि.
Kridanta Forms
Sanskrit
त्रै (त्रै॒ङ् पालने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = त्राणम्
अनीयर् = त्राणीयः - त्राणीया
ण्वुल् = त्रायकः - त्रायिका
तुमुँन् = त्रातुम्
तव्य = त्रातव्यः - त्रातव्या
तृच् = त्राता - त्रात्री
क्त्वा = त्रात्वा
ल्यप् = प्रत्राय
क्तवतुँ = त्रातवान् / त्राणवान् - त्रातवती / त्राणवती
क्त = त्रातः / त्राणः - त्राता / त्राणा
शानच् = त्रायमाणः - त्रायमाणा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 त्रै, रक्ष
verb
व्याधिविपत्त्यादिषु हाननिवारणानुकूलव्यापारः।
"क्षये मरणासन्नत्वे सत्यपि रोहितः आत्मानम् अत्रायत।"
Synonyms:
 संरक्ष्, रक्ष्, प्रतिरक्ष्, अभिरक्ष्, पा, गोपाय, गुप्, त्रै, संत्रै, सन्त्रै, निधा
verb
वस्तुनः विकारभयात् पालनानुकूलः व्यापारः।
"वधूः एतानि आभूषणानि अस्माकं पूर्वजानां न्यासः अतः एतानि संरक्षतु।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
त्रै, ङ पालने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-आत्मं-सकं-अनिट् ।) दन्त्यवर्गाद्यादिः । ङ, त्रायते ।चक्रिंस्त्राहीत्याद्यौ त्राहीति त्रायते त्रा विच्पश्चात् त्रा इवाचरतीति क्वौ साध्याम् । कैश्चिद-दादौ त्रा पठ्यते । इति क्रमदीश्वरः । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
त्रै प्रालने
भ्वा०
 आ०
सक०
 अनिट् । त्रायते अत्रास्त । त्राणःत्रातः । “मृत्योरात्मानं त्रायते” शत० ब्रा० २ । २ । ४ । ७ ।“गायन्तं त्रायते यस्मात् गायत्त्री तेन कीर्तिता” स्मृतिः“पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात् पितरं त्रायते सुतः” मनुः ।“ज्ञातेयं कुरु सौमित्रे! भयात् त्रायस्व राघवम्”भट्टिः ।
Burnouf
French
*त्रै त्रै। त्राये 1 et qqf. act.
p. तत्रे
f2. त्रास्ये
a1. अत्रासि
pp. त्रात et त्राण।
Délivrer: नरकात् पुत्रस् त्रायते पितरम् le fils retire son
père de l'enfer
sauver, préserver: भयात् de la terreur.
[Cette rac. paraît venir de तॄ।]
Stchoupak
French
त्रै-
v. त्रा-।