तैजस (taijasa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English तैजस taijasa bright
तैजस taijasa metallic
तैजस taijasa brilliant
तैजस taijasa originating from or consisting of light
तैजस taijasa consisting of any shining substance
तैजस taijasa said of the gastric juice as coloured by digested food
तैजस taijasa passionate
तैजस taijasa metal
तैजस taijasa long pepper
तैजस taijasa vigour
Wilson
EnglishApte
Englishतैजस [taijasa], (-सी ) [तेजसो विकारः अण्]
Bright, splendid, luminous
वैराजा नाम ते लोकास्तैजसाः सन्तु ते शिवाः 2. 12.
Made up or consisting of light
तैजसस्य धनुषः प्रवृत्तये 11.43.
Metallic.
Passionate.
Vigorous, energetic.
Powerful, intense.
A kind of horse
ते तैजसाः पुण्यवता प्रदेशे भवन्ति पुण्यैरपि ते मिलन्ति Yuktikalpataru.
Endowed with the राजस quality
वैकारिक- स्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा 3.5.3. -सः The highly refined or subtle essence (Vedānta Phil.)
विश्वश्च तैजसः प्राज्ञस्तुर्य आत्मा समन्वयात् 7.15.54
4.
सम् Any metal
11.21.12.
Ghee.
Intensity, severity.
Vigour, energy, might.
The group of senses
तैजसे निद्रयापन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतनः । मायां प्राप्नोति मृत्युं वा 11.28.3.
The movable (जङ्गम) world
तस्य तत्तेजसस्तस्माज्जज्ञे लोकेषु तैजसम् * 13.85.12. -आवर्तनी a crucible.
Apte 1890
Englishतैजस a. (सी f.) [तेजसो विकारः अण्] 1 Bright, splendid, luminous
U. 2. 12.
2 Made up or consisting of light
तैजसस्य धनुषः प्रवृत्तये R. 11. 43.
3 Metallic.
4 Passionate.
5 Vigorous, energetic.
6 Powerful, intense.
सः The highly refined or subtle essence (Vedānta phil.).
सं 1 Any metal.
2 Ghee.
3 Intensity, severity.
4 Vigour, energy, might.
Comp.
आवर्तनी a crucible.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishतैजस तैजस, अस्, ई, अम् (fr. तेजस्), bright,
luminous, brilliant, consisting of light or fire, fiery,
splendid
consisting of any shining substance such
as metal, metallic
the gastric juice as coloured by
digested food
passionate, energetic, vigorous, power-
ful, intense
(अस्), m. ‘the bright one, ’ i. e. the highly
refined or subtle essence (in the Vedānta phil.)
(ई),
f. Scindapsus Officinalis
(अम्), n. any metal
ghee
or oiled butter
intensity
vigour, energy
N. of a
Tīrtha.
—तैजसावर्तनी or तैजसावर्तिनी (°स-
आव्°), f. a crucible.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiतैजस
वि* - तेजस् + अण्
"उज्ज्वल, शानदार, प्रकाशमान"
तैजस
वि* - तेजस् + अण्
प्रकाशयुक्त
तैजस
वि* - तेजस् + अण्
धातुमय
तैजस
वि* - तेजस् + अण्
जोशीला
तैजस
वि* - तेजस् + अण्
"ओजस्वी, ऊर्जस्वी"
तैजस
वि* - तेजस् + अण्
"शक्तिशाली, प्रबल"
तैजसम्
- तेजस् + अण्
घी
तैजसम्
- तेजस्+अण्
झानेन्द्रियों का समूह
तैजसम्
- तेजस्+अण्
चेतन सृष्टि
Shabdartha Kaustubha
Kannadaतैजस
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುಪ್ಪ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१३४)
व्युत्पत्तिः - > तेजसो नवनीतस्य विकारः
तैजस
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಹ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१३४)
व्युत्पत्तिः - > तेजसो विकारः
तैजस
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ /ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುವ
तैजस
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಲೋಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ /ಲೋಹಮಯವಾದ
तैजस
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ
प्रयोगाः - > "वैकारः सात्त्विको नाम तैजसो राजसः स्मृतः । भूतादिस्तामसस्तेऽपि पृथक् तत्त्वान्यवासृजत् ॥"
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit द्युमत्, द्युतिकर्, द्युतिमत्, द्योतन, द्योति, द्योतमान, उज्वल, कान्तिमत्, किरणमय, उत्प्रभ, उल्लस, उल्लसित, प्रकाशवत्, प्रकाशक, प्रकाशमान, प्रकाशत्, प्रकाशिन्, चित्र, तेजस्वत्, तेजस्विन्, तेजोमय, तैजस, अञ्जिमत्, अतिशुक्र, अभिरुचिर, अभिविराजित, अभिशोभित, अभीषुमत्, अमन्द, अवभासित, अवभासिन्, आभास्वर, आरोचन, आभासुर, इद्ध, उत्प्रभ, उदीर्णदीधिति, उद्द्योत, उद्द्योतित, कनकतालाभ, कनकप्रभ, कनल, काशी, काशीष्णु, केतु, तैजस, दीदि, दीदिवि, दीप्त, दीप्तिमत्, द्योतमान, धौत, पुनान, प्रख्य, प्रभावत्, बृहज्ज्योतिस्, भास्कर, भासुर, भास्वर, भास्वत्, भासयत्, रुक्माभ, रुचित, रुचिर, रुच्य, रुशत्, रोच, रोचन, रोचमान, रोचिष्णु, वर्चस्विन्, विद्योतमान, विरुक्मत्, विचक्षण, विराजमान, शुक्लभास्वर, शुन्ध्यु, शुभान, शुभ्र, शुभ्रि, शुम्भमान, शोभ, शोभमान, सुतार, सुतेज, सुदीप्त, सुद्योत्मन्, सुप्रकेत, सुप्रभ, सुरुक्, सुविभात, स्फुरत्, हिरण्यनिर्णिज्, हिरण्यनिर्णिग्
यस्मिन् दीप्तिः अस्ति अथवा यस्य वर्णः आभायुक्तः अस्ति।
"प्राच्यदेशात् आगतेन तेन दूतेन तत् द्युमत् रत्नं राजसभायां राज्ञे समर्पितम्।"
अभिधानरत्नमाला
Sanskritलोह
लोह, तैजस
रत्नं वसु मणिः सर्वं सर्वं लोहं च तैजसम् ॥ १७६ ॥
verse 2.1.1.176
page 0022
Mahabharata
EnglishTaijasa, name of a tīrtha. § 368 (Tīrthayātrāp.): III, 83, 7035 (Vāruṇaṃ tīrthaṃ), 7036.--§ 615 (Baladevatīrthayātrā): IX, 46, 2723 (tīrthaṃ, there Varuṇa was installed as the lord of the waters).
पुराणम्
Englishतैजस / TAIJASA. A holy place. This is situated in kurukṣetra. The importance of this place lies in the fact that it was at this place that all devas together crowned subrahmaṇya as their Commander-in-chief. (Śloka 16, Chapter 83, Vana Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritतैजसं, (तेजसो विकारः । तेजस् + “तस्यविकारः ।” ४ । ३ । १३४ । इत्यण् ।) घृतम् ।इति स्मृतिः ॥
धातुद्रव्यम् । इत्यमरः । २ । ९ । ९९ ॥
(यथा, मनुः । ५ । १११ ।“तैजसानां मणीनाञ्च सर्व्वस्याश्ममयस्य च ॥
”तीर्थविशेषः । यथा, महाभारते । ९ । ४६ । १०३ ।“तैजसं नाम तत्तीर्थं यत्र पूर्व्वमपाम्पतिः ।अभिषिक्तः सुरगणैर्व्वरुणो भरतर्षभ ! ॥
”तेजःसम्बन्धिनि, त्रि । यथा, रघुः । ११ । ४३ ।“तैजसस्य धनुषः प्रवृत्तयेतोयदानिव सहस्रलोचनः ॥
”)
तैजसः, (तेजसो विकारः । तेजस् + अण् ।)सूक्ष्मशरीरव्यष्ट्युपहितचैतन्यम् । यथा, --“एतद्व्यष्ट्युपहितं चैतन्यं तैजसो भवति तेजो-मयान्तःकरणोपहितत्वात् ॥
” इति वेदान्त-सारः ॥
(तैजसाहङ्कारविशेषः । यथा, भाग-वते । २ । ५ । २४ ।“सोऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्व्वन् समभूत्त्रिधा ।वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा ॥
”घोटकविशेषः । तल्लक्षणादिकं यथा, भोज-राजकृतयुक्तिकल्पतरौ ।“ये क्रोधशीला भृशवेगयुक्तामुक्ता दिनात् क्रोशशतं व्रजन्ति ।ते तैजसाः पुण्यवतां प्रदेशेभवन्ति पुण्यैरपि ते मिलन्ति ॥
”सुमतिपुत्त्रः । यथा, ब्रह्माण्डे ३६ अध्याये ।“तैजसस्तत्सुतश्चापि प्रजापतिरमित्रजित् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritतैजस तेजसो विकारः अण् । १ घृते, २ धातुद्रव्यमात्रे च ।साङ्ख्योक्ते ३ रजोगुणोत्पन्ने । “वैकारः सात्विको नामतैजसः राजसः स्मृतः । भूतादिस्तामसस्तेऽपि पृथक्तत्त्वान्यवासृजन्” पदार्थादर्शधृतवाक्यम् ।“सात्विक एकादशकः प्रवर्त्तते वैकृतादहङ्कारात् । भूतादे-स्तन्मात्रः स तामसस्तैजसादुभयम्” सा० का० । “ननुयदिसत्वतमोभ्यामेव सर्वं कार्य्यं जन्यते तदा कृतमकिञ्चित्करेणरजसेत्यत आह तैजसादुभयं तैजसात् राजसादुभयंगणद्वयं भवति । यद्यपि रजसो न कार्य्यान्तरमस्तितथापि सत्वतमसी स्वयं क्रियासमर्थे अपि न स्वस्वकार्य्यंकुरुतः रजस्तु चलतया ते यदा चालयति तदा स्वस्व-कार्य्यं कुरुत इति तदुभयस्मिन्नपि कार्य्ये सत्वतमसोःक्रियोत्पादनद्वारेणास्ति रजसः कारणत्वमिति न व्यर्थंरज” इतित० कौ० । तिज निशाने इत्यस्मादसुन् तेन तेज-सा कृतः तैजसः रजसश्च सत्वतमसोः स्वस्वतेजकार्य्यसम-र्थत्वकरणरूपतैक्ष्ण्यकरणगुणयोगात् तेजःपदाभिधेयताइति तदाशयः “तैजसादिन्द्रियाण्यासन्” शा० ति० । सत्त्व-गुणस्य प्रकाशकत्वात् “तैजसमन्तःकरणमिति” वेदान्तप० ।४ तीर्थभेदे । “तैजसं नाम तत्तीर्थं यत्र तीर्थेह्यपांपतिः । अभिषिक्तः सुरगणैर्वरुणो भरतर्षभ!” भा० श० ४७अ० एतद्व्यष्ट्यु पहितं चैतन्यं तैजसो भवति । तेजोम-यान्तःकरणोपहितत्वात्” वेन्दान्तसारोक्ते ५ चैतन्यभेदेपु० ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.