तेजस् (tejas)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तेजस् m.
  (-जाः) A name of Agni or fire.
	 n.
  (-जः)
	 1. Splendour,  light, 
lustre.
	 2. Dignity,  consequence.
	 3. Srength,  power.
	 4. Ardour, 
spirit,  energy.
	 5. Semen virile.
	 6. Fresh butter.
	 7. Impatience,  in-
ability to bear or put up with.
	 8. Gold.
	 9. Bile,  the bilious hu-
mour.
	 10. Marrow,  the brain,  &c.
	 11. Fame,  glory.
	 12. Sharpness, 
(metallic.)
	 13. Pungency.
	 14. Heat.
	 15. Bodily vigour.
	 16. Viva-
city.
 E.
  तिज् to sharpen or polish,  affix भावे करणादौ असुन् ।

Capeller Eng

English

 ते॑जस् n.
  sharpness,  edge,  (pungent) heat,  fire,  light, 
radiance,  lustre,  beauty,  vigour,  strength,  energy,  esp.
    male energy, 
concr. 
semen virile
 violence,  fierceness
 power,  authority, 
dignity.

Yates

English

 तेजस् (जाः) 5.
n.
  Splendour
 dig-
nity
 strength
 ardour
 impa-
tience
 semen
 butter
 bile
gold
 fame.
m.
  Fire.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   तेजस्  tejas  n.
   bile  
   तेजस्  tejas  n.
   spirit   
   तेजस्  tejas  n.
   brilliance  
   तेजस्  tejas  n.
   gold   
   तेजस्  tejas  n.
   efficacy  
   तेजस्  tejas  n.
   aura   
   तेजस्  tejas  n.
   person of consequence  
   तेजस्  tejas  n.
   radiance   
   तेजस्  tejas  n.
   fire  
   तेजस्  tejas  n.
   brain   
   तेजस्  tejas  n.
   spiritual or moral or magical power or influence  
   तेजस्  tejas  n.
   lustre   
   तेजस्  tejas  n.
   heating and strengthening faculty of the human frame seated in the bile  
   तेजस्  tejas  n.
   energetic opposition   
   तेजस्  tejas  n.
   ardour  
   तेजस्  tejas  n.
   point or top of a flame or ray   
   तेजस्  tejas  n.
   tip of flame  
   तेजस्  tejas  n.
   fresh butter   
   तेजस्  tejas  n.
   bright appearance of the human body  
   तेजस्  tejas  n.
   splendour       

 
   तेजस्  tejas  n.
   bile  
   तेजस्  tejas  n.
   spirit   
   तेजस्  tejas  n.
   brilliance  
   तेजस्  tejas  n.
   gold   
   तेजस्  tejas  n.
   efficacy  
   तेजस्  tejas  n.
   aura   
   तेजस्  tejas  n.
   person of consequence  
   तेजस्  tejas  n.
   radiance   
   तेजस्  tejas  n.
   fire  
   तेजस्  tejas  n.
   brain   
   तेजस्  tejas  n.
   spiritual or moral or magical power or influence  
   तेजस्  tejas  n.
   lustre   
   तेजस्  tejas  n.
   heating and strengthening faculty of the human frame seated in the bile  
   तेजस्  tejas  n.
   energetic opposition   
   तेजस्  tejas  n.
   ardour  
   तेजस्  tejas  n.
   point or top of a flame or ray   
   तेजस्  tejas  n.
   tip of flame  
   तेजस्  tejas  n.
   fresh butter   
   तेजस्  tejas  n.
   bright appearance of the human body  
   तेजस्  tejas  n.
   splendour       

Wilson

English

 तेजस्
m.
  (-जाः) A name of Agni or fire.
n.
  (-जः)
1 Splendour,  light,  lustre.
2 Dignity,  consequence.
3 Strength,  power.
4 Ardour,  spirit,  energy.
5 Semen virile.
6 Fresh butter.
7 Impatience,  inability to bear or put up with.
8 Gold.
9 Bile, 
 the bilious humour.
10 Marrow,  the brain,  &c.
11 Fame,  glory.
12 Sharpness,  (metallic.)
13 Pungency.
14 Heat.
15 Bodily vigour.
16 Vivacity.
E.
  तिज to sharpen or polish,  affix असुन्.

Apte

English

तेजस् [tējas],  n.
  [तिज्-भावे करुणादै असुन्]

Sharpness.

The sharp edge (of a knife &c.
 ).

The point or top of a flame.

Heat,  glow. glare.

Lustre,  light,  brilliance,  splendour
 दिनान्ते निहितं तेजः R.*
  4.1
 तेजश्चास्मि विभावसौ Bg.*
  7.9, 1.

Heat or light considered as the third of the five elements of creation (the other four being पृथिवी,  अप्,  वायु and आकाश).

The bright appearance of the human body,  beauty
 अरिष्टशय्यां परितो विसारिणा सुजन्मनस्तस्य निजेन तेजसा R.*
  3.15.

Fire of energy
 शतप्रधानेषु तपोधनेषु गूढं हि दाहात्मकमस्ति तेजः Ś.*
  2.7
 U.*
  6.14.

Might,  prowess,  strength,  courage,  valour
 martial or heroic lustre
 तेजस्तेजसि शाम्यतु U.*
  5.7
 Ś.*
  7.15.

One possessed of heroic lustre
 तेजसां हि न वयः समीक्ष्यते R.*
  11.1
 Pt.*
  1.328
3.33.

Spirit,  energy.

Strength of character,  not bearing insult or ill-treatment with impunity.

Majestic lustre,  majesty,  dignity,  authority,  consequence
 तेजोविशेषानुमितां (राजलक्ष्मीं) दधानः R.*
  2.7.

Semen,  seed,  semen virile
 स्याद्रक्षणीयं यदि मे न तेजः R.*
  14.65
 2.75
 दुष्यन्तेनाहितं तेजो दधानां भूतये भुवः Ś.*
  4.3.

The essential nature of anything.

Essence,  quintessence.

Spiritual,  moral,  or magical power.

Fire
 यज्ञसेनस्य दुहिता तेज एव तु केवलम् Mb.
 *  3.239.9.

Marrow.

Bile.

The speed of a horse.

Fresh butter.

Gold.

Clearness of the eyes.

A shining or luminous body,  light
 ऋते कृशानोर्न हि मन्त्रपूतमर्हन्ति तेजांस्यपराणि हव्यम् Ku.*
  1.51
 Ś.*
  4.2.

The heating and strengthening faculty of the human frame seated in the bile (पित्त).

The brain. 

Violence,  fierceness.

Impatience.

Anger
 मित्रैः सह विरोधं च प्राप्नुते तेजसा वृतः Md.3.28.18.

The sun
 उपप्लवांस्तथा घोरान् शशिनस्तेजसस्तथा Mb.
 *  12. 31.36. Comp.
   -कर a.
 

illuminating.

granting vital power or strength. -पदम् a mark of dignity
 तेजःपदं मणिमयं च हृतं शिरोभ्यः Bhāg.*
  1.15.14. -बीजम् marrow.

भङ्गः disgrace,  destruction of dignity.

depression,  discouragement. -भीरः f.
  shadow.-मण्डलम् a halo of light
 सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डल एकीभवन्ति Praśna.  Up.*
  4.2. -मात्रा sense-organ
 स एतास्तेजोमात्राः समभ्याददानो हृदयमेवान्ववक्रामति Bṛi. Up.*
   4.4.1. -मूर्तिः the sun
 Ms.*
  3.93.

रूपम् the Supreme Spirit,  Brahman. 

the nature of light.

वृत्तम् noble behaviour
 Ms.*
  9.33.

superior power or lustre.

Apte 1890

English

 तेजस् n. [तिज्-भावे करुणादौ असुन्] 1 Sharpness. 
2 The sharp edge (of a knife &c.). 
3 The point or top of a flame. 
4 Heat,  glow,  glare. 
5 Lustre,  light,  brilliance,  splendour
 R. 4. 1
 Bg. 7. 9,  10. 30. 
6 Heat or light considered as the third of the five elements of creation (the other four being पृथिवी,  अप्,  वायु,  and आकाश). 
7 The bright appearance of the human body,  beauty
 R. 3. 15. 
8 Fire of energy
 Ś. 2. 7,  U. 6. 14. 
9 Might,  prowess,  strength,  courage,  valour,  martial or heroic lustre
 तेजस्तेजसि शाम्यतु U. 5. 7
 Ś. 7. 15. 
10 One possessed of heroic lustre
 तेजसां हि न वयः ससीक्ष्यते R. 11. 1
 Pt. 1. 328,  3. 33. 
11 Spirit,  energy. 
12 Strength of character,  not bearing insult or ill-treatment with impunity. 
13 Majestic lustre,  majesty,  dignity,  authority,  consequence
 तेजोविशेषानुमितां ( राजलक्ष्मीं) दधानः R. 2. 7. 
14 Semen,  seed,  semen virile
 स्याद्रक्षणीयं यदि मे न तेजः R. 14. 65
 2. 75
 दुष्यंतेनाहितं तेजो दधानां भूतये भुवः Ś. 4. 3. 
15 The essential nature of any thing. 
16 Essence,  quint-essence. 
17 Spiritual,  moral,  or magical power. 
18 Fire. 
19 Marrow. 
20 Bile. 
21 The speed of a horse. 
22 Fresh butter. 
23 Gold. 
24 Clearness of the eyes. 
25 A shining or luminous body,  light
 Ku. 1. 51,  Ś. 4. 2. 
26 The heating and strengthening faculty of the human frame seated in the bile (पित्त). 
27 The brain. 
28 Violence,  fierceness. 
29 Impatience. 
Comp. 
कर a. {1} illuminating. {2} granting vital power or strength. 
बीजं marrow. 
भंगः {1} disgrace,  destruction of dignity. {2} depression,  discouragement. 
मंडलं a halo of light. 
मूर्तिः the sun. 
रूपं {1} the Supreme Spirit,  Brahman. {2} the nature of light. 
वृत्तं {1} noble behaviour. {2} superior power or lustre. 

Monier Williams Cologne

English

 ते॑जस् n.
  (often pl.
 ) the sharp edge (of a knife &c.
  ),  point or top of a flame or ray,  glow,  glare,  splendour,  brilliance,  light,  fire,  RV.
   &c.
  

 clearness of the eyes,  VS.
  xxi
 AitBr.
   &c.
  

 the bright appearance of the human body (in health),  beauty,  Nal.
 
 Suśr.
  i,  15

 the heating and strengthening faculty of the human frame seated in the bile,  14 and 26

 the bile,  L.
 

 fiery energy,  ardour,  vital power,  spirit,  efficacy,  essence,  AV.
   &c.
  

 semen virile,  MBh.
  
 R.
 
 Ragh.
 
 Śak.

 marrow,  L.
 

 the brain,  W.
 

 gold,  L.
 

 (opposed to क्षमा) impatience,  fierceness,  energetic opposition,  MBh.
   iii
 VarBṛ.
 
 Sāh.
  iii,  50 and 54
 Daśar.
  ii,  3

 (in Sāṃkhya phil.
 ) =
  रजस् (passion)

 spiritual or moral or magical power or influence,  majesty,  dignity,  glory,  authority,  AV.
  
 VS.
  &c.
  

 a venerable or dignified person,  person of consequence,  MBh.
   v,  xiii
 Śak.
  vii,  15

 fresh butter,  L.
 

 a mystical N.
  of the letter र्,  RāmatUp.
    i,  23

 (असे) dat.
  inf.
   √ तिज्,  q.v.

 cf.
   अ-,  अग्नि-,  उग्र- &c.
  

Monier Williams 1872

English

 तेजस्,  अस्,  n. sharpness
 the sharp edge (of a
knife &c.)
 the point or top of a flame or of a ray
&c.
 glow,  glare,  fierce or scorching heat,  radiance, 
splendor,  brilliance,  lustre,  light,  fire
 clearness of
the eyes
 the clear or bright appearance of the
human body (in health),  beauty
 the heating and
strengthening faculty of the human frame seated in
the पित्त
 the bile
 bilious humor &c.
 fiery
energy,  ardour,  power,  might,  spirit,  strength, 
efficacy,  male energy,  semen virile,  vital power
the brain
 marrow
 the essential nature or value
of anything,  essence
 violence,  mettle,  fierceness, 
severity,  energetic opposition
 impatience,  inability
to bear or put up with
 spiritual or moral or magical
power
 virtue
 influence,  effect,  consequence,  ma-
jesty,  fame,  dignity,  glory,  authority
 a brave man
a venerable or dignified person,  a splendid object,  a
renowned person,  a person of consequence
 fresh
butter
 gold
 [cf. अ-तेजस्,  अग्नि-त्°,  उग्र-त्°,  तिग्म-
त्°,  &c.
 cf. also Hib. teas,  ‘warmth,  fervour.’]
—तेजः-प्रभ,  अस्,  आ,  अम्,  gleaming with lustre, 
flashing with brilliance (as a weapon).
—तेजः-फल, 
अस्,  m. a kind of plant,  = बहु-फल,  &c.
—तेजः-
सम्भव,  अस्,  m. = रस,  lymph
 [cf. अग्नि-सम्-
भव।]
—तेजः-सिंह,  अस्,  m.,  N. of an astronomer.
—तेजः-सेन,  अस्,  m.,  N. of a man.
—तेजस्-क,  अस्, 
आ,  अम्,  splendid,  radiant,  glorious,  famous.
—तेजस्-
कर,  अस्,  आ or ई,  अम्,  irradiating,  illuminating,  granting
strength or vital power.
—तेजस्-काम,  अस्,  आ,  अम्, 
longing for manly strength or vital power,  desiring
influence or authority or dignity.
—तेजस्-तिमिर,  ए, 
n. du. light and darkness.
—तेजस्-तेजस्,  आस्,  m.
whose essence is light,  who is light of lights.
—ते-
जस्-त्व,  अम्,  n. the nature or essence of light, 
brightness,  &c.
—तेजस्-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having a
sharp edge (as a weapon)
 sharp,  pungent
 splendid, 
bright
 energetic,  spirited
 (ती),  f.,  N. of a princess
[cf. तेजो-वत्।]
—तेजस्वि-ता,  f. or तेजस्वि-त्व,  अम्, 
n. energetic behaviour or nature,  energy,  brilliancy, 
splendor.
—तेजस्-विन्,  ई,  इनी,  इ,  brilliant,  splendid, 
bright
 powerful,  energetic,  strong,  sound,  inspiring
respect,  dignified,  noble
 famous,  glorious,  illustri-
ous,  celebrated
 violent
 lawful
 haughty
 granting
strength &c.
 (ई),  m.,  N. of a son of Indra
 (इनी), 
f. = ज्योतिष्-मती,  Cardiospermum Halicacabum.
—तेजस्वि-प्रशंसा,  f.,  N. of a chapter of Śārṅga-
dhara's anthology called Śārṅga-dhara-paddhati.
—तेजो-नाथ-तीर्थ,  अम्,  n. the Tīrtha of the
lord of light (the Sun?).
—तेजो-निधि,  इस्,  इस्,  इ,  ‘a
treasury of glory, ’ abounding in glory.
—तेजो-बल-
समन्वित or तेजो-बल-समायुक्त,  अस्,  आ,  अम्, 
endowed with spirit and strength.
—तेजो-भङ्ग, 
अस्,  m. destruction of dignity,  disgrace.
—तेजो-मण्-
डल,  अम्,  n. a disk or halo of light.
—तेजो-मन्थ, 
अस्,  m. the tree Premna Spinosa,  (the friction of the
wood engendering flame)
 [cf. अग्नि-मन्थ।]
—तेजो-मय,  अस्,  ई,  अम्,  consisting of splendor or
light,  shining,  brilliant,  luminous,  glorious
 full of
energy or ardour.
—तेजो-मूर्ति,  इस्,  इस्,  इ,  whose
form is light,  consisting totally of light.
—तेजो-राशि, 
इस्,  m. a heap or mass of splendor,  i. e. all splendor.
—तेजो-रूप,  अस्,  आ,  अम्,  whose form is light,  con-
sisting wholly of splendor
 (अम्),  n. Brahma,  the
supreme spirit
 the nature of light.
—तेजो-वत्,  आन्, 
अती,  अत्,  sharp,  pungent
 bright,  splendid
 energetic
(ती),  f. = चव्य,  Piper Chaba
 Scindapsus Officinalis, 
= गज-पिप्पली,  = महा-ज्योतिष्मती
 a kind of
medicinal root,  commonly called Tejo-bala
 N. of a
princess
 [cf. तेजस्-वत्।]
—तेजो-विद्,  त्,  त्,  त्,  Ved.
possessing splendor or light.
—तेजो-विन्दूपनिषद्
(°दु-उप्°),  त्,  f. ‘a drop or particle of light, ’ N. of
an Upaniṣad.
—तेजो-वीज,  अम्,  n. marrow.
—तेजो-
वृक्ष,  अस्,  m. = क्षुद्राग्नि-मन्थ.
—तेजो-
वृत्त,  अम्,  n. noble or dignified behaviour
 superior
brilliancy or power.
—तेजो-वृद्धि,  इस्,  f. increase
of glory or dignity.
—तेजो-ह्रास,  अस्,  m. loss of
dignity or lustre.
—तेजोह्वा (°जस्-आह्°),  f. = तेजस्-
विनी,  = तेजिनी।

Macdonell

English

 तेजस् téj-as,  n.
  sharpness
 edge
 heat,  fire,  🞄bright flame,  light,  brilliance (sg. & pl.
 )
 🞄splendour,  beauty
 energy,  vigour,  force,  vitality,  🞄strength
 violence
 influence
 mental,  🞄moral,  or magical power
 dignity,  majesty,  🞄glory
 distinguished personage
 semen virile
 🞄passion in philosophy (= rajas).

Benfey

English

 तेजस् तेजस्,  i. e. तिज् + अस्,  n.
 
 1. Sharp-
ness (ved.).
 2. Splendour,  Bhag. 10, 
30.
 3. Flame,  Man.  11,  246.
 4. Light, 
MBh. 2,  1395
 Śāk. d. 77 (the sun and
the moon).
 5. Beauty,  Daśak. in Chr.
180,  3.
 6. Strength,  Man.  9,  321.
 7.
Violence,  MBh. 3,  1031.
 8. Dignity, 
Man.  9,  303
 glory,  Man.  7,  5.
 9. A
venerable person or object,  MBh. 13, 
5017
 a renowned person,  Chr. 24,  40.
 10. Semen virile,  Rām.  1,  37,  11.
 --
 Comp.
  अ-मित- (vb. मा),  adj.
  of bound-
less splendour.
तिग्म-,  adj.
  1. very
sharp,  Rām.  4,  7,  21. 2. very violent, 
MBh. 13,  184.
निस्-,  adj.
  devoid of
energy,  MBh. 10,  124.
महा-, 
 I adj.
 
1. very bright. 2. very vigorous.
 II.
m.
  1. fire. 2. a name of the god of
war. 3. a demigod. ब्रह्मतेजस्,  i. e.
ब्रह्मन्-,  n.
  Brahmanical virtue.
मांस-,  n.
  marrow or serum of the
flesh.
समान-,  adj.
  equal in glory.
सु-,  adj.
  1. sharp-edged. 2. very
bright. 3. potent.

Hindi

प्रतिभा

Apte Hindi

Hindi

तेजस्
नपुं*
   - तिज् + असुन्
तेजी

तेजस्
नपुं*
   - -
पैनी धार

तेजस्
नपुं*
   - -
"अग्नि शिख की चोटी,  आग की लपट की नोक"

तेजस्
नपुं*
   - -
"गर्मी,  चमक,  दीप्ति"

तेजस्
नपुं*
   - -
"प्रभा,  प्रकाश,  ज्योति,  कान्ति"

तेजस्
नपुं*
   - -
"गर्मी या प्रकाश,  सृष्टि के पाँच मूलतत्त्वों में से एक-अग्नि"

तेजस्
नपुं*
   - -
"शरीर की कांति,  सौंदर्य"

तेजस्
नपुं*
   - -
तेजस्विता

तेजस्
नपुं*
   - -
"ताकत,  शक्ति,  सामर्थ्य,  साहस,  बल,  शौर्य,  तेज"

तेजस्
नपुं*
   - -
तेजस्वी

तेजस्
नपुं*
   - -
"आत्मबल,  ओज या उर्जा"

तेजस्
नपुं*
   - -
"चरित्रबल,  ओजस्विता"

तेजस्
नपुं*
   - -
"तेजोयुक्त कान्ति,  महिमा,  प्रतिष्ठा,  प्रभुता,  गौरवम्"

तेजस्
नपुं*
   - -
"वीर्य,  बीज,  शुक्र"

तेजस्
नपुं*
   - -
वस्तु की मूल -प्रकृति

तेजस्
नपुं*
   - -
"अर्क,  सत"

तेजस्
नपुं*
   - -
"आत्मिकशक्ति,  नैतिक शक्ति,  जादू की शक्ति"

तेजस्
नपुं*
   - -
आग

तेजस्
नपुं*
   - -
मज्जा

तेजस्
नपुं*
   - -
पित्त

तेजस्
नपुं*
   - -
घोड़े का वेग

तेजस्
नपुं*
   - -
ताजा मक्खन

तेजस्
नपुं*
   - -
सोना

तेजस्
नपुं*
   -  तिज्+असुन्
क्रोध

तेजस्
नपुं*
   -  तिज्+असुन्
सूर्य

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೀಪ್ತಿ /ಪ್ರಕಾಶ
निष्पत्तिः - > तिज (निशाने) - "असुन्" (उ० ४-१८८)
प्रयोगाः - > "दिनान्ते निहितं तेजः सवित्रेव हुताशनः"
उल्लेखाः - > रघु० ४-१-
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೇತಸ್ಸು /ವೀರ್ಯ
प्रयोगाः - > "दुष्यन्तेनाहितं तेजो दधानां भूतये भुवः"
उल्लेखाः - > शाकु० ४-३
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಾಕ್ರಮ /ಬಲ /ಶಕ್ತಿ
प्रयोगाः - > "एषोऽहमेति मामेव तेजस्तेजसि शाम्यतु"
उल्लेखाः - > उ० रा० ५-७
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹದ ಕಾಂತಿ /ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ತೋರುವ ವರ್ಚಸ್ಸು /ಸೌಂದರ್ಯ
प्रयोगाः - > "सुजन्मनस्तस्य निजेन तेजसा"
उल्लेखाः - > रघु० ३-१५
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿತ್ತ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಹಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಪಿತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
प्रयोगाः - > "रागपक्त्योजस्तेजोमेधोष्मकृत् पित्तं पञ्चधा प्रविभक्तमग्निकर्मणाऽनुग्रहं करोति"
उल्लेखाः - > सुश्रुत० सूत्र० १५-३
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಭಾವ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನವನೀತ /ಹೊಸ ಬೆಣ್ಣೆ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
विस्तारः - > "तेजस्त्विट्रेतसोर्बले । नवनीते प्रभावेऽग्नौ" - हेम० ।
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೂಪು /ಮೊನಚು
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕತ್ತಿಯ ಹರಿತವಾದ ಅಲಗು
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುವರ್ಣ /ಚಿನ್ನ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಜ್ಜೆ /ದೇಹಸಾರ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇತರರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತಿರಸ್ಕಾರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಸಹಿಸದಿರುವ ನಾಯಕನ ಒಂದು ಗುಣ
प्रयोगाः - > "अधिक्षेपापमानादेः प्रयुक्तस्य परेण यत् । प्राणात्ययेऽप्यसहनं तत्तेजः समुदाहृतम् ॥"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-५४
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯ /ಧೈರ್ಯ /ದಿಟ್ಟತನ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇತರರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಹಳ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ / ಶೌರ್ಯ ಔದಾರ್ಯಾ ಧೈರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠವ್ಯಕ್ತಿ
प्रयोगाः - > "महतस्तेजसो बीजं बालोऽयं प्रतिभाति मे"
उल्लेखाः - > शाकु० ७-१५
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುದುರೆಯ ವೇಗ
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಸ್ಪರ್ಶ ಗುಣವುಳ್ಳ ಮೂರನೆಯ ಮಹಾಭೂತ
प्रयोगाः - > "उष्णस्पर्शवत्तेजः"
उल्लेखाः - > तं० सं०
तेजस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆತ್ಮಬಲ /ಆತ್ಮಶಕ್ತಿ

L R Vaidya

English

 tejas {% n. %} 1. Heat,  light,  lustre,  R.iv.1
heat or light as the third of the five elements of creation (the other four being पृथिवी,  अप्,  वायु and आकाश)
the bright appearance of the human body,  beauty,  R.iii.15
might,  power
 (also used for ‘one possessed of might, ’ तेजसां हि न वयः समीक्ष्यते R.xi.1)
spirit,  energy
semen,  virile,  दुष्यंतेनाहितं तेजो दधानां भूतये भुवः Sak.iv.
marrow
the essential nature of anything
essence,  quintessence
spiritual,  moral or magical power
majesty,  dignity,  राजलक्ष्मीं तेजोविशेषानुमितां दधानः R.ii.7
the not putting up with insult or ill-treatment (as a qualification of a hero in poetic composition)
the speed of a horse
fresh butter
gold
fire
bile.

Bopp

Latin

 तेजस् n. (r. तिज् s. अस्)
1) splendor. BH. 7. 9. SU. 4. 24.
2) vis,  robur. IN. 4. 8. N. 19. 13.
3) semen virile. RAM.
I. 31. 18. 42. (Hib. teas «warmth,  fervor».)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

धामन्
क्ली
धामन्,  प्रभाव,  तेजस्,  स्थान
प्रभावे तेजसि स्थाने धामशब्दो निगद्यते ।
verse 2.1.1.13
page 0008

वर्चस्
क्ली
वर्चस्,  तेजस्,  पुरीष
तेजःपुरीषयोर्वर्चः सौवर्चो भक्तरक्तयोः ॥ ३ ॥
verse 3.1.1.3
page 0013

Lanman

English

 téjas,  n.
	—1. sharpness,  edge
	—2. tip of
flame or ray
 gleaming splendor,  1^6
 fire
	—3. (splendor,  i. e.) beauty of person,  8^10ff.
	—4. (like Eng. fire,  i. e.) energy,  vigor,  power
	—5. moral or magic power,  11^23
 influence, 
dignity,  95^8
 majesty,  1^6,  2^4. [√tij: observe
that ἀκμή has mgs 1 and 4.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रकाशस्तेज उद्योत आलोको वर्च आतपः ।
-wordlist-
 
प्रकाश (पुं),  तेजस् (क्ली),  उद्योत (पुं),  आलोक (पुं),  वर्चस् (क्ली),  आतप (पुं)

--source--
 
यत्कोषदण्डजं तेजः स प्रभावः प्रतापवत् ।
-wordlist-
 
तेजस् (क्ली),  प्रभाव (पुं),  प्रताप (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अर्चिस्
अर्चिस्,  कीला,  ज्वाला,  वर्चस्,  तेजस्,  त्विष्,  ज्योतिस्,  हेति,  द्युति,  दीप्ति,  रुच्,  शिखा,  प्रभा,  रश्मि
अर्चिः कीला ज्वाला वर्चस्तेजस्त्विषस्तथा ज्योतिः ।
हेतिद्युतिदीप्तिरुचः शिखाप्रभारश्मयः समानार्थाः ॥ ६५ ॥
verse 1.1.1.65
page 0009

प्राण
प्राण,  स्थामन्,  बल,  द्युम्न,  ओजस्,  शुष्मन्,  तरस्,  सह,  प्रताप,  पौरुष,  तेजस्,  विक्रम,  पराक्रम
प्राणः स्थाम बलं द्युम्नमोजः शुष्म तरः सहः ।
प्रतापः पौरुषं तेजो विक्रमः स्यात्पराक्रमः ॥ ७२३ ॥
verse 4.1.1.723
page 0083

धामन्
धामन्,  तेजस्
तेजस्यपि धाम स्यादाधारेऽप्याशयो घटा गोष्ठ्याम् ।
verse 5.1.1.798
page 0092

नाममाला

Sanskrit

दीधिति,  भानु,  उस्र,  अंशु,  गभस्ति,  किरण,  कर,  पाद,  रुचि,  मरीचि,  भास्,  तेजस्,  अर्चिस्,  गो,  द्युति,  प्रभा,  दीप्ति,  ज्योतिस्,  महस्,  धामन्,  रश्मि,  ऊर्ज,  विभावसु
दीधितिर्भानुरुस्रोंऽशुर्गभस्तिः किरणः करः ।
पादो रुचिर्मरीचिर्भास्तेजोऽर्चिर्गौर्द्युतिः प्रभा ॥ ४५ ॥
दीप्तिर्ज्योतिर्महो धाम रश्मिरूर्जो विभावसुः ।
verse 0.1.1.45
page 0023

Tamil

தேஜஸ் : கூர்மை,  தீச்சுடர்,  வெப்பம்,  ஒளி,  பிரகாசம்,  காந்தி,  ஜோதி,  வலிமை,  சாமர்த்தியம்,  தைரியம்,  ஆன்ம பலம்,  மஹிமை,  சாரம்,  சத்து,  சக்தி,  நெருப்பு,  வேகம்,  புதிய வெண்ணை,  தங்கம்.

Mahabharata

English

Tejas^1 (“light”,  personif.). § 270 (Brahmasabhāv.): II,  11,  438 (in the palace of Brahmán).

Tejas^2 = Sūrya (the Sun): III,  147.--Do.^3 = Śiva (1000 names^2).--Do.^4 = Vishṇu (1000 names).

Vedic Reference

English

 Tejas is regarded by Schrader^1 as having in the Rigveda^2
the specific sense of ‘axe.’ But in all the passages the sense
of the ‘bolt’ of the god is adequate.
1) Prehistoric Antiquities,  221.
2) Cf. vi. 3,  5
 8,  5
 15,  19.

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तेजस् त० तिज--भावे करणादौ असुन् । १ दीप्तौ २ प्रभावे३ पराक्रमे ४ रेतसि च मेदि० । ५ देहजकान्तौ ६ नवनीते७ वह्नौ च हेमच० । ८ सुवर्णे ९ मज्जनि १० पित्ते चराजनि० । सा० द० उक्ते सात्विके अधिक्षेपापमानादेर-सहनरूपे ११ नायकगुणभेदे यथा“शोभा विलासो माधुर्य्यङ्गाम्भीर्य्यं धैर्य्यतेजसी ।ललितौदार्य्यमित्यष्टौ सत्वजाः पौरुषा गुणाः” इत्युद्दिश्य“अधिक्षेपापमानादेः प्रयुक्तस्य परेण यत् । प्राणात्ययेऽप्य-सहनं तत्तेजः समुदाहृतम्” सा० द० लक्षितम् । १२ सारे“रसादीनां शुक्रान्तानां धातूनां यत्परं तेजस्तत् स्वल्वो-जस्तदेव बलमित्युच्युते” सुश्रु० १३ प्रागल्भ्ये १४ पराभिभव-सामर्थ्ये । १५ परैरनभिभाव्यत्वे । १६ अप्रतिहताज्ञत्वे ।१७ चैतन्यात्मके ज्योतिषि । १८ स्त्रीबालकादिभिर्मूढैरनभि-भाव्यत्वे । १९ सत्वगुणजाते लिङ्गदेहे । २० हयवेगे ।“तेजोनाम दर्पापरानामा सत्त्वगुणविकारः प्रकाशकोऽन्तःनारविशेषः । यथाह भोजराजः “तेजोनिसर्गजंन्वत्त्वं वाजिनां स्फुरणं रजः । क्रोधस्तम इति ज्ञेया-स्त्रयोऽपि सहजागुणाः” । तच्च द्विविधम् । सततोत्थितंभयोत्थितञ्चेति । यथाह स एव “धारासु योजिता-नाञ्च निसर्गात् प्रेरणं विना । अवच्छिन्नमिवाभाति तत्तेजःसततीत्थितम् । कशापादादिघातैर्यत् साध्वसात्स्फुरितन्तु तदिति” । शब्दस्पर्शतन्मात्र सहिताद्रूपतन्मा-त्रादुत्पन्ने शब्दस्पर्शरूपगुणे २१ तृतीये महाभूते । यथा“तृतीयं ज्योतिरित्याहुश्चक्षुरध्यात्ममुच्यते । अधिभूतं ततो-रूपं सूर्य्यस्तत्राधिदैवतम्” भा० आश्व० उष्णस्पर्शवत्तेजः ।“तद्द्विविधम् । नित्यमनित्यञ्च । नित्यं परमाणुरूपम् ।अनित्यं कार्य्यरूपम् । पुनस्त्रिविधम् । शरीरेन्द्रियविष-यभेदात् । शरीरमादित्यलोके । इन्द्रियं रूपग्राहकं चक्षुःकृष्णताराग्रवर्त्ति विषयश्चतुर्विधः । भौमदिव्यौदर्य्याकरजभे-दात् । भौमं वह्न्यादिकम् । अविन्धनं दिव्यं विद्यु-दादि । भुक्तान्नस्य परिणामहेतुरौदर्यम् । आकरजंसुवर्णादि” तर्कसंग्रहः “स्पर्श उष्णस्तेजसस्तु स्याद्रूपंशुक्लभाखरम् । नैमित्तिकं द्रवत्वन्तु नित्यतादि च पूर्व-वत् । इन्द्रियं नयनं वह्निस्वर्णादिर्विषयोमतः” इतिभाषाप० ।उपचारात् २२ तेजस्विनि च । “त्रीणि तेजांसिनोच्छिष्ट आलभेत कदाचन” “अग्निं गां ब्राह्मणंचैव” भा० आनु०५०१७ श्लो० । स्वपरप्रकाशकं तेजःअन्धकारविरोधि तल्लक्षणञ्च शुक्लभास्वररूपसमानाधि-करणद्रव्यत्वव्याप्यजातिमत्त्वम् । तेजसो गुणादिक-मग्निशब्दे ४८ पृ० दृश्यम् । “सामानाधिकरण्यं हितेजस्तिमिरयोः कुतः” माघः । भुक्ततेजसः कार्य्यञ्च छा०उ० दर्शितं “तेजोऽशितं त्रेधा विधीयते तस्य यःस्थविष्ठो धातुस्तदस्थि भवति यो मध्यमं स मज्जा यो-ऽणिष्ठः सा वाक् । “अन्नमयं हि सौम्य! मन आपोमयःप्राणस्तेजोमयी वागिति च” तेजोभूतञ्च वायुकार्य्य-मपां कारणञ्च । यथोक्तं “अद्भिः सौम्य! शुङ्गेन तेजो-मूलमन्विच्छ” छा० श्रुतिः २३ रजोगुणे तैजसशब्दे दृश्यम्तेजसा निर्वृत्तः अण् तेजोजन्ये त्रि०
  । तेजसं + अस्त्यर्थेविनि । तेजस्विन् मतुप् मस्य वः तेजस्वत् । तेजोविशिष्टेत्रि०  स्त्रियां सर्वत्र ङीप् । तैजसी तेजस्विनी तेज-स्वती । २४ वीर्य्ये च ।

Capeller

German

 ते॑जस् n.
  Schärfe,  Schneide,  stechende
Hitze,  Feuer,  Glanz (auch übertr.
= Schönheit),  Glut,  Heftigkeit,  Kraft, 
Manneskraft,  der männliche Same, 
Energie,  Einfluss,  Ansehen,  Hoheit, 
Würde.

Grassman

German

 téjas,  n. [von tij],  1〉 Schneide (des Messers,  der Axt)
 2〉 Hitze
 3〉 Eifer,  Kraft.
-as 1〉 śíśīta 〰 {444, 5}. — 2〉 {71, 8}.
-asā 1〉 {449, 5}
 {456, 19} tigména. — 3〉 {56, 2}.

Burnouf

French

 तेजस् तेजस् n.
  (तिज्
 sfx. अस्) acuité
 vertu
pénétrante.
		 Chaleur
 faculté de brûler,  de consumer.
		 Eclat, 
splendeur
 or
 bile
 beurre frais
		 au fig. gloire,  lustre,  dignité, 
honneurs.
		 Force
 force virile
 semence génératrice
 moelle, 
cervelle. -- S. m.
  Agni.
तेजस्विन् a. (sfx. विन्) doué d'éclat,  de force,  etc.
-- S. f.
  cardiospermum halicacabum,  esp. de pois.

Stchoupak

French

 तेजस्-
 nt. (souv. pl.
  
 ifc. aussi -अ-) tranchant,  pointe 
flamme,  éclat,  splendeur,  ardeur,  vigueur,  énergie,  force vitale,  puissance
agissante 
 impétuosité,  fougue,  impatience,  résistance énergique 
puissance,  influence morale ou magique 
 majesté,  dignité,  autorité,  beauté
 
 personnage vénéré,  important,  glorieux 
 sperme,  semence 
 -त्व- nt.
nature,  essence de la lumière 
 -वन्त्- a. revêtu d'éclat,  brillant, 
glorieux,  impétueux,  beau 
 -वती- f.
  n.
  d'une princesse.
°काम- a. qui aspire à la virilité,  à la puissance,  etc.
तेजः-प्रभ- (resplendissant) nt. n.
  d'une arme légendaire.
तेजो-ऽ ंश-संभव- a. qui a pour origine une parcelle de
puissance.
°बल-समायुक्त- a. v. doué de force physique et spirituelle.
°भिभवन- m.
  n.
  d'un village.
°मण्डल- nt. auréole,  nimbe lumineux.
°मात्रा- f.
  élément de lumière,  ce qui est toute lumière.
°मूर्ति- a. qui est toute lumière,  qui incarne la splendeur.
°रस- a. qui a la lumière pour essence.
°राशि- m.
  masse lumineuse,  toute lumière 
 ép. du mont Meru.
°वृत्त- nt. majesté,  puissance.
तेजसाम्-अधीश- m.
  seigneur des splendeurs,  soleil.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.