| YouTube Channel

तृणं (tRNaM)

 
Apte 1890
English
तृणं [तृह्-नक् हलोपश्च Uṇ. 5. 8] 1 Grass in general
किं जीर्णं तृणमत्ति मानमहतामग्रेसरः केसरी Bh. 2. 29.
2 A blade of grass, reed, straw.
3 Anything made of straw (as a mat for sitting)
often used as a symbol of worthlessness or uselessness
तृणमिवलघुलक्ष्मीनैव तान्संरुणाद्धि Bh. 2. 17
see तृणीकृ also.
Comp.
अग्निः {1} a fire of chaff or straw
Ms. 3. 168. {2} fire quickly extinguished. {3} burning a criminal by twisting straw round his body and then setting it on fire.
अंजनः a chameleon.
अटवी a forest abounding in grass.
अन्नं rice growing wild.
असृज् n.,
कुंकुमं,
गौरं a variety of perfume.
आवर्तः a whirlwind.
इंद्रः the palmyra tree.
उल्का a torch of hay, a fire-brand made of straw.
ओकस् n. a hut of straw.
कांडः,
डं a heap of grass.
कुटी,
कुटीरकं a hut of straw.
कूटं a heap of straw.
केतुः {1} the palmyra tree. {2} a bamboo.
गोधा a kind of chameleon.
ग्राहिन् m. a sapphire.
चरः a kind of gem (गोमेद).
जलायुका,
जलूका a caterpillar.
जंभन् a. feeding on grass.
जातिः f. grass kind, the vegetable kingdom.
ज्योतिस् n. the plant called ज्योतिष्मती.
द्रुमः {1} the palm tree. {2} the cocoa-nut tree. {3} the betel-nut tree. {4} the Ketaka tree. {5} the date-tree.
धान्यं grain growing wild or without cultivation.
ध्वजः {1} the palmyra tree. {2} a bamboo.
पीडं hand-to-hand fighting.
पूली a mat, seat made of reeds.
प्राय a. worth a straw, worthless, insignificant.
बिंदुः N. of a sage
R. 8. 79.
मणिः a sort of gem (amber).
मत्कुणः a bail or surety (perhaps a wrong reading for ऋणमत्कुण).
राज् m. the vine palm.
राजः {1} the cocoa-nut tree. {2} the bamboo. {3} the sugarcane. {4} the palmyra tree.
वृक्षः {1} the fanpalm tree. {2} the date-tree. {3} the cocoa-nut tree. {4} the areca-nut tree.
शीतं a kind of fragrant grass.
शून्यं N. of two plants केतकां and मल्लिका.
सारा the plantain tree.
सिंहः an axe.
हर्म्यः a house of straw.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तृणं,
क्ली,
 (तृण्यते भक्ष्यते गवादिभिरिति । तृण +घञ् । संज्ञापूर्व्वकत्वात् न गुणः । यद्बा, तृहहिंसायाम् + “तृहेः क्नो हलोपश्च ।” उणां ५ । ८ ।इति क्नप्रत्ययो हकारलोपश्च ।) नडादि ।चिनाखड इति ख्यातम् । इति केचित् । इतिभरतः ॥
तत्पर्य्यायः । अर्ज्जुनम् २ । इत्यमरः ।२ । ५ । १६७ ॥
त्रिणम् ३ खटम् ४ खेट्टम् ५हरितम् ६ ताण्डवम् ७ । इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
(यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । ३४ ।“जातस्य नदीकूले तस्य तृणस्यापि जन्म कल्याणम् ।यत् सलिलमज्जनाकुलजनहस्तालम्बनं भवति ॥
”)गोभ्यस्तृणदानफलं यथा, --“तीर्थस्नानेषु यत् पुण्यं यत् पुण्यं विप्रभोजने ।यत् पुण्यञ्च महादाने यत् पुण्यं हरिसेवने ॥
सर्व्वव्रतोपवासेषु सर्व्वेष्वेव तपःसु च ।भुवः पर्य्यटने यत्तु सत्यवाक्येषु यद्भवेत् ॥
यत् पुण्यं सर्व्वयज्ञेषु दीक्षायाञ्च लभेन्नरः ।तत् पुण्यं लभते प्राज्ञो गोभ्यो दत्त्वा तृणानि च ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डम् ॥
* ॥
धनिष्ठादिपञ्चनक्षत्रेषु गृहनिमित्ततृणकाष्ठा-हरणे दोषा यथा, --“अग्निचौरभयं रोगो राजपीडा धनक्षतिः ।संग्रहे तृणकाष्ठानां कृते वस्वादिपञ्चके ॥
”इति ज्योतिःसारसंग्रहः ॥
(गन्धद्रव्यविशेषः । रामकर्पूर इति भाषा ॥
अस्य पर्य्याया यथा, --“कुतृणञ्च सुगन्धञ्च तृणं शीतं सुशीतलम् ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
)