| YouTube Channel

तूलिका (tUlikA)

 
शब्दसागरः
English
तूलिका
f.
 (-का) A pencil, a painter's brush, or a stick with a fibrous
extremity used as one.
2. A mattress or quilt, a bed, a down or cot-
ton bed.
3. An ingot mould.
4. A rod, &c. dipped into crucibles to
try if their contents are in fusion.
5. A wick or twist of cotton
either for a lamp or for applying unguents, &c.
E.
 तूली as above,
and कन् added.
Yates
English
तूलिका (का) 1.
f.
 A pencil, painter's
brush
a matrass or quilt
in-
got
mould
dipping rod
wick.
Spoken Sanskrit
English
तूलिका - tUlikA -
f.
 - painter'sbrush
तूलिका - tUlikA -
f.
 - pencil
तूलिका - tUlikA -
f.
 - ingot mould
तूलिका - tUlikA -
f.
 - panicle
तूलिका - tUlikA -
f.
 - wick
तूलिका - tUlikA -
f.
 - panicle
मञ्जर - maJjara -
n.
 - panicle
अपतूल - apatUla -
adj.
 - without a panicle
कलम्ब - kalamba -
n.
 - panicle of flowers
उपतूलम् - upatUlam -
ind.
 - near or on the panicle
मुञ्जेषीकतूल - muJjeSIkatUla -
n.
 - panicle of muJja-grass
तूल - tUla -
n.
 - panicle of a flower or plant
प्राक्तूल - prAktUla -
n.
 - panicle of kuza grass turned eastward
प्राक्तूल - prAktUla -
adj.
 - having panicles turned towards the east
Wilson
English
तूलिका
f.
 (-का)
1 A pencil, a painter's brush, or a stick with a fibrous extremity used as
one.
2 A mattress or quilt, a bed, a down or cotton bed.
3 An ingot mould.
4 A rod, &c. dipped into crucibles to try if their contents are in fusion.
5 A wick or twist of cotton either for a lamp or for applying unguents, &c.
E.
 तूली as above, and कन् added.
Apte
English
तूलिका [tūlikā], 1 A painter's brush
a pencil
अन्मीलितं तूलिक- येव चित्रम्
Ku.*
 1.32.
A wick of cotton either for a lamp or for applying unguents.
A mattress filled with cotton, a down or cotton bed.
A boaring instrument, probing-rod,
An ingot mould.
Apte 1890
English
तूलिका 1 A painter's brush
a pencil
उन्मीलितं तूलिकयवे चित्रं Ku. 1. 32.
2 A wick of cotton either for a lamp or for applying unguents.
3 A mattress filled with cotton, a down or cotton-bed.
4 A boring instrument, probing-rod.
5 An ingot mould.
Monier Williams Cologne
English
तूलिका
f.
 a panicle (used as probing-rod),
L.
=
 °लि,
Jñātādh.
 (in Prākṛt),
Kum.
 i, 32
Dharmaśarm.
Vcar.
cf.
 अक्षर-
a wick,
L.
=
 °ल-पटी,
Pāṇ.
 iii, 3, 116,
Kāś.
Kathās.
(सु-),
RāmatUp.
 i, 86
an ingot mould,
L.
 , Sch.
Monier Williams 1872
English
तूलिका, f. a pencil, a brush, a painter's brush or
stick with a fibrous extremity used as one
a wick
or twist of cotton either for a lamp or for applying
unguents, a whisk of any soft substance, &c.
a kind
of probing-rod
a mattress or quilt filled with cotton,
a bed, a down or cotton bed
an ingot mould.
Macdonell
English
तूलिका tūl-ikā,
f.
 paint brush
mattress 🞄filled with cotton
-inī,
f.
 cotton shrub.
Benfey
English
तूलिका तूलिका, i. e. तूल + क,
f.
1. A pencil, Kumāras. 1, 22.
2. A
mattress filled with cotton, Kathās. 26,
78.
Apte Hindi
Hindi
तूलिका
स्त्री*
 - तूलि + कन् + टाप
"चित्रकार की कूची, लेखनी"
तूलिका
स्त्री*
 - -
रुई की बत्ती
तूलिका
स्त्री*
 - -
रुई भरा गद्दा
तूलिका
स्त्री*
 - -
"बर्मा, छेद करने की सलाख"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तूलिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಕುಂಚಿಕೆ
निष्पत्तिः - > तूल (निष्कर्षे)- "क्वुन्" (उ० २-३२)
प्रयोगाः - > "उन्मीलितं तूलिकयेव चित्रं सूर्यांशुभिर्भिनामिवारविन्दम्"
उल्लेखाः - > कुमा० १-३२
तूलिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾಸಿಗೆ /ಸುಪ್ಪತ್ತಿಗೆ
निष्पत्तिः - > "ठन्" (५-२-११५) । टापि अत इत्वम्(७-३-४४)
व्युत्पत्तिः - > तूममस्त्यस्य
विस्तारः - > "तूलिका कथिता लेख्यकूर्चिकातूलशय्ययोः"- विश्व० ।
तूलिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೀಪದ ಬತ್ತಿ
तूलिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀಲಿಗಿಡ
तूलिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಹೊಯ್ಯುವ ಮೂಷಿ
L R Vaidya
English
tUlikA {% f. %} 1. A painter’s brush, a pencil, उन्मीलितं तूलिकयेव चित्रम् K.S.i.32
2. a wick of cotton either for a lamp or for applying unguents
3. a mattress filled with cotton, a cotton-bed
4. a boring instrument.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
तूलिका Śrutaprakāśikāṭīkā by Bādhūla Śrīnivāsācārya.
Kridanta Forms
Sanskrit
तूल् (तू꣡लँ꣡ निष्कर्षे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = तूलनम्
अनीयर् = तूलनीयः - तूलनीया
ण्वुल् = तूलकः - तूलिका
तुमुँन् = तूलितुम्
तव्य = तूलितव्यः - तूलितव्या
तृच् = तूलिता - तूलित्री
क्त्वा = तूलित्वा
ल्यप् = प्रतूल्य
क्तवतुँ = तूलितवान् - तूलितवती
क्त = तूलितः - तूलिता
शतृँ = तूलन् - तूलन्ती
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
तूलिका *Rispe, Śṛṅgārasarv. 127b.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शलाका, तूलिका, ईषिका, तुलिः, तूली, ईषीका, इषीका
noun
लेखने चित्रादीनां निर्माणे वा उपयुज्यमाना आलेख्यकूर्चिका।
"चित्रकारः शलाकाम् उपयुज्य चित्रं निर्माति।"
Synonyms:
 तूलिका, तूली, ईषीका, इषीका
noun
चित्रकरस्य उपकरणम्।
"सः तूलिकया चित्राकृतिं रञ्जयति।"
Synonyms:
 लेखनी, आलेखनी, कलमः, तूलिः, तूलिका, अक्षरतूलिका, वर्णिका, वर्णाङ्का, श्रीकरणः, मसिपथः, अक्षरजननी, अवलेखा, अवलेखनी
noun
मस्या कर्गजे लेखनस्य साधनम्।
"एषा लेखनी केनचित् मह्यम् उपायनत्वेन दत्ता।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
व्रश्चनः पत्रपरशुरीषीका तूलिकेषिका ॥ ९२० ॥
-wordlist-
व्रश्चन (पुं), पत्रपरशु (पुं), ईषीका (स्त्री), तूलिका (स्त्री), ईषिका (स्त्री)
--source--
रङ्गाजीवस्तौलकिकश्चित्रकृच्चाथ तूलिका ॥ ९२१ ॥
p{0037}
कूचिका चित्रमालेख्यं पलगण्डस्तु लेप्यकृत् ।
-wordlist-
रङ्गाजीव (पुं), तौलकिक (पुं), चित्रकृत् (पुं), तूलिका (स्त्री), कूचिका (स्त्री), चित्र (क्ली), आलेख्य (क्ली), पलगण्ड (पुं), लेप्यकृत् (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तूलिका,
स्त्री,
 (तूलिरेव । स्वार्थे कन् ।) चित्र-करोपकरणम् । तूली इति भाषा । (यथा, कुमार । १ । ३२ ॥
“उन्मीलितं तूलिकयेव चित्रसूर्य्यांशुभिर्भिन्नमिवारविन्दम् ॥
”)तत्पर्य्यायः । ईषिका २ । इत्यमरः । २ । १० । ३३ ॥
तुलिः ३ तूली ४ ईषीका ५ इषीका ६ । वीर-णादिशलाका । इत्यन्ये । आवात्ततमनावर्त्तितंसुवर्णं ज्ञातुं यन्निक्षिप्यते तत्रेत्यन्य । आवर्त्तित-सुवण द्रवाकारं यत्र निक्षिप्यत तत्रेति केचित् ।इति भरतः ॥
(तूलमस्त्यस्या इति । तूल +ठन् ।) शय्योपकरणम् । इति मेदिनी । के, १०२ ॥
तोषक् इति भाषा । (यथा, कथासरित्-सागरे । २६ । ७८ ।“प्रविश्य चान्तः सद्रन्तपर्य्यङ्के न्यस्ततूलिकेपटावगुण्ठिततनुं शयानां काञ्चिदैक्षत ॥
”तथा च काशीखण्डे । ४ । ९७ ।“कञ्चुकं तूलगर्भञ्च तूलिकां सूपवीतिकाम् ॥
”)वर्त्तिः । इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तूलिका स्त्री तूली स्वार्थे क । १ नील्यां २ वर्त्तौ च शब्दर० ।तूलीशब्दार्थे ३ लेख्यकूर्चिकायां ४ वीरणादिशलाकायाम् ।५ आवर्त्तितसुवर्णादेर्द्रवाधारपात्रभेदे (मुचि) । तूल अस्त्यस्यठन् कापि अत इत्त्वम् । ६ (तोषक्) शय्याभेदे तूलशब्देउदा० । “उन्मीलितं तूलिकयेव चित्रम्” कुमा० । “तूलिकाकथिता लेख्यकूर्चिका तूलशय्ययोः” विश्वः । तूल-पूरितशय्या च तूलशय्येत्यर्थः ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तूल निष्कर्षे”@} 2 निष्कर्षः = निष्कोषणम्।
तच्च, अन्तर्गतस्य बहिर्निस्सारणम्।
तूलकः-लिका, तूलकः-लिका, तुतूलिषकः-षिका, तोतूलकः-लिका
तूलिता-त्री, तूलयिता-त्री, तुतूलिषिता-त्री, तोतूलिता-त्री
तूलन्-न्ती, तूलयन्-न्ती, तुतूलिषन्-न्ती
-- तूलिष्यन्-न्ती-ती, तूलयिष्यन्-न्ती-ती, तुतूलिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तूलयमानः, -- तोतूल्यमानः
-- तूलयिष्यमाणः, -- तोतूलिष्यमाणः
तूल्-तूलौ-तूलः
-- -- -- तूलितम्-तः, तूलितः, तुतूलिषितः, तोतूलितः-तवान्
तूलः, 3 इषीकतूलम्, तूलः, तुतूलिषुः, तोतूलः
तूलितव्यम्, तूलयितव्यम्, तुतूलिषितव्यम्, तोतूलितव्यम्
तूलनीयम्, तूलनीयम्, तुतूलिषणीयम्, तोतूलनीयम्
4 तूल्यम्, तूल्यम्, तुतूलिष्यम्, तोतूल्यम्
ईषत्तूलः-दुस्तूलः-सुतूलः
-- -- तूल्यमानः, तूल्यमानः, तुतूलिष्यमाणः, तोतूल्यमानः
5 तूलः, तूलः, तुतूलिषः, तोतूलः
तूलितुम्, तूलयितुम्, तुतूलिषितूम्, तोतूलितूम्
तूला, 6 तूलिका 7, तूलना, तुतूलिषा, तोतूला
तूलनम्, तूलनम्, तुतूलिषणम्, तोतूलनम्
तूलित्वा, तूलयित्वा, तुतूलिषित्वा, तोतूलित्वा
प्रतूल्य, प्रतूल्य, प्रतुतूलिष्य, प्रतोतूल्य
तूलम् २, तूलित्वा २, तूलम् २, तूलयित्वा २, तुतूलिषम् २, तुतूलिषित्वा २, तोतूलम् २
तोतूल्लित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७६३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५२७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[१। इगुपधलक्षणे कप्रत्यये ‘इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु’ (६-३-६५) इति पूर्वपदस्य ह्रस्वः। पदाधिकारत्वात् ‘पदाङ्गाधिकारे तस्य च तदन्तस्य च’ (परिभाषा ३०) इति वचनात् ‘मुञ्जेषीकतूलम्’ इत्यत्रापि पूर्वपदस्य ह्रस्वः।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०६७९+ २५]
05
=>
 [[आ। ‘सन्मार्गसङ्कूलिषु शूलदायिनं दहन्तमेनांसि च तूलपूलवत्।’ धा। का। १। ६८।]]
06
=>
 [[१। स्त्रियां भावादौ ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुल्। ‘तूलं तूलिस्तूल- शय्या शलाकायां तु तूलिका।’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां कोशवाक्यमुद्धृतम्।]]
07
=>
 [[B। ‘क्रीडातूलिकया स्वस्मिन् कृपारूषितया स्वयम्।’ यादवाभ्युदये १-९।]]