तुत्थ (tuttha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 तुत्थ r. 10th cl. (तुत्थयति-ते)
	 1. To screen,  to veil,  to cover.
	 2. To spread.
 E.
  चुरा० उभ० सक० सेट् ।

 तुत्थ m.
  (-त्थः) Fire.
	 f.
  (-त्था)
	 1. Indigo.
	 2. Small cardamoms.
	 n.
  (-त्थं)
	 1.
A collyrium extracted from the Amomum zanthorrhiza.
	 2. Blue
vitriol,  sulphate of copper,  especially medicinally considered as an
Anjan,  or application to the eyes.
 E.
  तुद् to pain,  थक् Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 तुत्थ n.
  blue vitriol.

Yates

English

 तुत्थ (त्थः) 1.
m.
  Fire.
f.
  Indigo
 small
cardamoms.
n.
  Collyrium. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

तुत्थ 	-	 tuttha 	-	 n.
  	-	  fire
तुत्थ 	-	 tuttha 	-	 n.
  	-	  rock
तुत्थ 	-	 tuttha 	-	 n.
  	-	  lotion or wash for eyes
तुत्थ 	-	 tuttha 	-	 n.
  	-	  blue vitriol  [ Chem.  ]

Wilson

English

 तुत्थ r. 10th cl. (तुत्थयति)
1 To screen,  to veil,  to cover.
2 To spread.

 तुत्थ
m.
  (-त्थः) Fire.
f.
  (-त्था)
1 Indigo.
2 Small cardamoms.
n.
  (-त्थं)
1 A collyrium extracted from the Amomum zanthorrhiza.
2 Blue vitriol,  sulphate of copper,  especially medicinally considered as an
Añjana,  or application to the eyes.
E.
  तुद to pain,  थक् Uṇādi aff.
  

Apte

English

तुत्थः [tutthḥ],  [तुद्-थक्]

Fire.

A stone. -त्थम् Sulphate of copper,  usually applied to the eyes as a sort of collyrium or medical ointment.

त्था Small cardamoms.

The indigo plant. Comp.
   -अञ्जनम् blue vitriol applied to the eyes as a medical ointment.

Apte 1890

English

 तुत्थः [तुद्-थक्] 1 Fire. 
2 A stone. 
त्थं Sulphate of copper,  usually applied to the eyes as a sort of collyrium or medical ointment. 
त्था 1 Small cardamoms. 
2 The indigo plant. 
Comp. 
अंजनं blue vitriol applied to the eyes as a medical ointment. 

Monier Williams Cologne

English

 तुत्थ n.
  (m. ,  L.
 ) blue vitriol (used as an eye-ointment),  Suśr.
 

 fire,  L.
 

 तुत्थ n.
  a collyrium,  L.
 

 a rock,  Uṇ.
  k.

Monier Williams 1872

English

 तुत्थ तुत्थ,  अस्,  m. (said to be fr. rt. 1. तुद्), 
fire
 (आ),  f. the Indigo plant
 small cardamoms
(अम्),  n. blue vitriol,  sulphate of copper,  especially
considered as an ointment or medical application to
the eyes
 a collyrium extracted from the Amomum
Zanthorrhiza
 a stone,  a rock.
—तुत्थाञ्जन
(°थ-अञ्°),  अम्,  n. blue vitriol as an ointment or
medicinal application to the eyes.

Macdonell

English

 तुत्थ tuttha,  n.
  blue vitriol.

Benfey

English

 तुत्थ तुत्थ,  n.
  Blue vitriol,  Suśr. 2, 
13,  2.

Apte Hindi

Hindi

तुत्थः
पुं*
  - तुद् + थक्
आग

तुत्थः
पुं*
  - तुद् + थक्
पत्थर

तुत्थम्
नपुं*
   - तुद् + थक्
एक प्रकार का नीला थोथा या तुतिया जो सुर्मे की भाँति आँखों में लगाया जाय

Shabdartha Kaustubha

Kannada

तुत्थ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
निष्पत्तिः - > तुद (व्यथने) - "थक्" (उ० २-७)
विस्तारः - > "तुत्थोग्निः" - सि० कौ० ।
तुत्थ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಲೆ /ಕಲ್ಲು
तुत्थ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಸಾಂಜನ

L R Vaidya

English

 tutTa {% (I) m. %} 1. Fire
 2. a stone.

 tutTa {% (II) n. %} Sulphate of copper applied to the eyes as a medical ointment.

Kridanta Forms

Sanskrit

तुत्थ (तु꣡त्थ꣡ आवरणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  तुत्थनम्
अनीयर् =  तुत्थनीयः - तुत्थनीया
ण्वुल् =  तुत्थकः - तुत्थिका
तुमुँन् =  तुत्थयितुम् / तुत्थितुम्
तव्य =  तुत्थयितव्यः / तुत्थितव्यः - तुत्थयितव्या / तुत्थितव्या
तृच् =  तुत्थयिता / तुत्थिता - तुत्थयित्री / तुत्थित्री
क्त्वा =  तुत्थयित्वा / तुत्थित्वा
ल्यप् =  प्रतुत्थ्य
क्तवतुँ =  तुत्थितवान् - तुत्थितवती
क्त =  तुत्थितः - तुत्थिता
शतृँ =  तुत्थयन् / तुत्थन् - तुत्थयन्ती / तुत्थन्ती
शानच् =  तुत्थयमानः / तुत्थमानः - तुत्थयमाना / तुत्थमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  तुत्थ्
मूलधातुः:
   तुत्थ
धात्वर्थः:
  आवरणे (आच्छादनम्)
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  तुत्थयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 तुत्थ °N. eines Berges (?),  Kauṭ. 86,  5.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अथ तुत्थं शिखिग्रीवं तुत्थाञ्जनमयूरके ।
-wordlist-
 
तुत्थ (क्ली),  शिखिग्रीव (क्ली),  तुत्थाञ्जन (क्ली),  मयूरक (क्ली)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: तुत्थम्
Root: तुत्थ
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Blue vitriol
 collyrium
Shloka(s):
3|2|43|2 ► तुत्थं तु दार्विका क्वाथसम्भवं कर्परीति च॥ (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|43|2 ⇢ तुत्थम् (तुत्थ) (नपुं) ⇒ Blue vitriol
 collyrium ⇒ 
➠ 3|2|43|2 ⇢ दार्विका (दार्विका) (स्त्री) ⇒ Blue vitriol
 collyrium ⇒ 
➠ 3|2|43|2 ⇢ क्वाथसम्मवम् (क्वाथसम्मव) (नपुं) ⇒ Blue vitriol
 collyrium ⇒ 
➠ 3|2|43|2 ⇢ कर्परी (कर्परी) (स्त्री) ⇒ Blue vitriol
 Collyrium ⇒ 
Related word(s):
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 तुत्थ,  त् क स्तृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदन्तचुरां-परं-सकं-सेट् ।) आद्ये पञ्चमस्वरः शेषोदन्त्यवर्गाद्ययुक्तस्थकारः । तुत्थयति तुत्थापयति ।स्तृतिराच्छादनम् । इति दुर्गादासः ॥

 तुत्थं,  क्ली,
   (तुदति पीडयत्यनेन । तुद + “पातॄ-तुदेति ।” उणां २ । ७ । इति थक् । यद्बा, तुत्थ आच्छादने + अच् ।) खर्परीतुत्थम् ।उपघातुमेदः । तुतिया इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । नीलाञ्जनम् २ हरिताश्मम् ३ तुत्थ-कम् ४ मयूरग्रीवकम् ५ ताम्रगर्भम् ६ अमृ-तोद्भवम् ७ मयूरतूत्थम् ८ शिखिकण्ठम् ९नीलम् १० । इति राजनिर्घण्टः ॥
 तुत्थाञ्जनम्११ शिखिग्रीवम् १२ वितुन्नकम् १३ मयूर-कम् १४ । इत्यमरः । २ । ९ । १०१ ॥
 तूतकम् १५मृषातुत्थम् १६ मृतामदम् १७ । इति शब्दचन्द्रिका ॥
 अस्य गुणाः । कटुत्वम् । कषाय-त्वम् । उष्णत्वम् । श्वित्रनेत्रामयनाशित्वम् ।सर्व्वविषदोषशमनत्वम् । वान्तिकारकत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 क्षारत्वम् । निर्म्मलत्वम् ।लघुत्वम् । भेदकत्वम् । कृमिकण्डुकुष्ठकफनाशि-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
 * ॥
“तुत्थं वितुन्नकं चापि शिखिग्रीवं मयूरकम् ।तुत्थं ताम्रोपधातुर्हि किञ्चित्ताम्रेण तद्भवेत् ॥
किञ्चित्ताम्रगुणं तस्माद्बक्ष्यमाणगुणञ्च तत् ।तुत्थकं कटुकं क्षारं कषायं वामकं लघु ॥
लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफपित्तहृत् ।विषाश्मकुष्ठकण्डूघ्नं खर्परं चापि तद्गुणम् ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे १ भागे ॥
(अस्य शोधनविधिर्यथा,  --“ओतोर्व्विष्ठासमं तुत्थं सक्षौद्रं टङ्गणाङ्घ्रियुक् ।त्रिधा सुपुटितं शुद्धं वान्तिभ्रान्तिविवर्ज्जितम् ॥
”अन्यच्च ।“गन्धकेन समं तुत्थं तुत्थार्द्धेनार्द्धयामकम् ।वान्तिभ्रान्ती यदा न स्तस्तदा सिद्धिं विनिर्द्दि-शेत् ॥
”शोधितस्यास्य गुणा यथा,  --“तुत्थं सकटुकक्षारं कषायं विशदं लघु ।लेखनं भेदि चक्षुष्यं कण्डूक्रिमिविषापहम् ॥
”इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे जारणमारणाधि-कारे ॥
)रसाञ्जनम् । ग्रावा । इत्युणादिकोषः ॥
 अग्निः ।इति संक्षिप्तसारे उणादिवृत्तिः ॥
 अग्नौ पुं ।इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 तुत्थ स्तुतौ अद० चु०
  उभ०
  सक०
  सेट् । तुत्थयर्ति ते अतुतुत्थत्--त ।

 तुत्थ पु०
  तुद--थक् । १ ग्रावणि उणा० । २ अग्नौ संक्षिप्तसा० ।(तुर्ते) ३ अञ्जनमेदे न०
  । ४ नील्याम्,  ५ सूक्ष्मैलायाञ्चस्त्री हेमच० । स्वार्थे क । तत्रार्थे । रसनाञ्जनस्य गु-णादिकं भावप्र० उक्तं यथा“तुत्थं ताम्रोपधातुर्हि किञ्चित्ताम्रेण तद्भवेत् ।किञ्चित्ताम्रगुणं तस्मात् वक्ष्यमाणगुणञ्च तत् । तुत्थकंकटुकं क्षारं कषायं वामकं लघु । लेखनं भेदनं शीतंचक्षुष्यं कफपित्तहृत् । विषाश्मकुष्ठकण्डूघ्नं स्वर्पर-ञ्चापि तदुगुणम्” भावप० अस्य शोधनम् “विष्ठायां मर्दये-त्तुत्थं मार्जारककपोतयोः । दशांशं टङ्कनं दत्त्वा पचेत्लघुपटे ततः । पुट दध्ना पुटं क्षौद्रैर्देयं तुत्थविशुद्धये”भावप्र० “कासीसं रोचनां तुत्थ हरितालं मनःशिलाम्” सुश्रुतः ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“तुत्थ आवरणे”@} 2 3 धातुकाव्ये 4 ‘अतूत्थिताङ्गाः--’ इत्युदाहरणदर्शनात् ‘तूत्थ’ इति तत्सम्मतः पाठ इति ज्ञायते।]] तुत्थकः-त्थिका,  तुतुत्थयिषकः-षिका
   तुत्थयिता-त्री,  तुतुत्थयिषिता-त्री
   तुत्थयन्-न्ती,  तुतुत्थयिषन्-न्ती
   तुत्थयिष्यन्-न्ती-ती,  तुतुत्थयिषिष्यन्- न्ती-ती
   तुत्थयमानः,  तुतुत्थयिषमाणः
   तुत्थयिष्यमाणः,  तुतुत्थयिषिष्यमाणः
   तुत्-तुत्थौ-तुत्थः
   5 तुत्थितः-तम्-तवान्,  तुतुत्थयिषितः-तवान्
   तुत्थः,  तुतुत्थयिषुः
   तुत्थयितव्यम्,  तुतुत्थयिषितव्यम्
   तुत्थनीयम्,  तुतुत्थयिषणीयम्
   तुत्थ्यम्,  तुतुत्थयिष्यम्
   ईषत्तुत्थः-दुस्तुत्थः-सुतुत्थः
   तुत्थ्यमानः,  तुतुत्थयिष्यमाणः
   6 तुत्थः,  तुतुत्थयिषः
   तुत्थयितुम्,  तुतुत्थयिषितुम्
   तुत्थना,  तुतुत्थयिषा
   तुत्थनम्,  तुतुत्थयिषणम्
   तुत्थयित्वा,  तुतुत्थयिषित्वा
   प्रतुत्थ्य,  प्रतुतुत्थयिष्य
   तुत्थम् २,  तुत्थयित्वा २,  तुतुत्थयिषम् २
   तुतुत्थयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (७४०)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१९४३। सक। सेट्। उभ। अदन्तः।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (३-६४)
 05 =>
  [[B। ‘प्रपर्णितदिशं रुचा क्षपितभूभूतोऽस्यानुजाः सदोनिवसितं हरिं ययुरतूत्थिताङ्गाः क्रधा।’ धा। का। ३। ६४।]]
 06 =>
  [पृष्ठम्०६६७+ २८]

Capeller

German

 तुत्थ n.
  blauer Vitriol.

Burnouf

French

 तुत्थ तुत्थ m.
  feu. -- F. तुत्था indigo
 petit
cardamome. -- N. तुत्थ collyre pour les yeux.
तुत्थक n.
  et तुत्थाञ्जन n.
  sulfate de cuivre
[employé comme collyre pour les yeux].

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.