| YouTube Channel

तुण्ड (tuNDa)

 
शब्दसागरः
English
तुण्ड
m.
 (-ण्डः) The mouth, the face.
E.
 तुडि to tear, (food, &c.) affix अच्,
and कन् being added तुण्डक.
Capeller Eng
English
तुण्ड
n.
 beak, snout, trunk (of an elephant), mouth, face
point
chief, head
E.
 of Śiva,
N.
 of a Rakṣas
f.
 ई a kind of
cucumber.
Yates
English
तुण्ड (ण्डः) 1.
m.
 The mouth or face.
Spoken Sanskrit
English
तुण्ड - tuNDa -
m.
 - ziva
तुण्ड - tuNDa -
m.
 - white gourd [ Benincasa hispida - Bot. ]
तुण्ड - tuNDa -
m.
 - melon [ Cucumis Utilissimus - Bot. ]
तुण्ड - tuNDa -
n.
 - beak
तुण्ड - tuNDa -
n.
 - trunk
तुण्ड - tuNDa -
n.
 - chief
तुण्ड - tuNDa -
n.
 - leader
तुण्ड - tuNDa -
n.
 - mouth
तुण्ड - tuNDa -
n.
 - snout [ of a hog etc. ]
तुण्ड - tuNDa -
n.
 - point
तुण्ड - कूपी - tuNDa - kUpI -
f.
 - spouted bottle
Wilson
English
तुण्ड
m.
 (-ण्डः) The mouth, the face.
E.
 तुडि to tear, (food, &c.) affix अण्, and कन् being added
तुण्डक.
Apte
English
तुण्डम् [tuṇḍam], [तुण्ड्-अच्]
Mouth, face, beak, snout (of a hog)
पक्षतुण्डप्रहारैश्च शतशो जर्जरीकृतम्
Mb.
 * 3.279.5
तुण्डै- राताम्रकुटिलैः (शुकाः) Kāv.2.9.
The trunk of an elephant.
The point of an instrument. -ण्डः
N.
 of Śiva.
Apte 1890
English
तुंडं [तुंड्-अच्] 1 Mouth, face, beak, snout (of a hog)
तुंडैराताम्रकुटिलैः (शुकाः) Kāv. 2. 9.
2 The trunk of an elephant.
3 The point of an instrument.
डः N. of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
तुण्ड
n.
 a beak, snout (of a hog
&c.
 ), trunk (of an elephant),
TĀr.
 x
MBh.
&c.
the mouth (used contemptuously),
Bādar.
 ii, 2, 28
Śaṃk.
the point (of an arrow
&c.
 ) See अयस्-, धूस्-
the chief, leader,
Dhūrtan.
 i, 4
तुण्ड
m.
 Cucumis utilissimus,
L.
Beninkasa cerifera,
L.
Śiva,
Hariv.
 14882
N.
 of a Rakṣas,
MBh.
 iii, 16372
तुण्ड
cf.
 अस्थि-, कङ्क-, काक-, कृष्ण-, वायस-, सूक्ष्म-
कटु- and तिक्त-तुण्डी
Monier Williams 1872
English
तुण्ड, अम्, n. (according to some also अस्, m.),
a beak, snout (of a hog &c.), trunk (of an elephant),
mouth, face
the point of an instrument
(अस्), m.
a N. of Śiva
of a Rakṣas or demon
[cf. अस्थि-त्°,
कङ्क-त्°, काक-त्°, &c.]
—तुण्ड-देव, अस्, m.,
N. of a race or of a particular class of men.
—तुण्ड-
देव-भक्त, अम्, n. the district inhabited by the
Tuṇḍa-devas.
Macdonell
English
तुण्ड tuṇḍa,
n.
 beak
snout, trunk
mouth 🞄(used contemptuously)
ī,
f.
 kind of cucumber.
Benfey
English
तुण्ड तुण्ड, a form of तुन्द् + र,
n.
1. Beak, MBh. 1, 1474.
2. Snout,
Bhāg. P. 3, 13, 31.
3. The name of a Rāk-
ṣasa or demon, MBh. 3, 16372.
--
Comp.
कङ्क-,
m.
 the name of a Rākṣasa
or demon, Rām. 6, 84, 13.
सिंह-,
m.
a kind of fish, Man. 5, 16.
Apte Hindi
Hindi
तुण्डम्
नपुं*
 - तुण्ड + अच्
"मुँह, चेहरा, चोंच"
तुण्डम्
नपुं*
 - -
हाथी की सूंड
तुण्डम्
नपुं*
 - -
उपकरण की नोक
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तुण्ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಖ /ಬಾಯಿ
तुण्ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೊಕ್ಕು
तुण्ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣದ ತುದಿ
तुण्ड
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಂದಿಯ ಮೂತಿ
निष्पत्तिः - > तुडि (तोडने) - "इन्" (उ० ४-११७)
व्युत्पत्तिः - > तुण्डति
L R Vaidya
English
tuMqa {% n. %} 1. Mouth, face
2. the trunk of an elephant
3. the point of an instrument.
Bopp
Latin
तुण्ड m. rostrum. M. 1. 1474.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
tuṇḍa (m. or nt.
in Skt. beak, snout, of birds and animals, only contemptuously of men
so Pali tuṇḍa and °ḍaka
cf. next),
(1) face (?), of men, as a part shaven: śiras-tuṇḍa-muṇḍa Śikṣ 〔59.17〕 and 〔68.2〕 (Transl. once cheek, once chin), of monks, shaven of head and face
[Page255-b] śiras-tuṇḍa-muṇḍana Bbh 〔194.5〕
(2) in Vajra-tuṇḍī, Bhvr. cpd., q.v., Hoernle assumes tuṇḍa, navel (cf. Skt. Lex. tuṇḍi, tuṇḍikā, tunda, late Skt. tundikā, Schmidt, Nachträge)
(3) in tuṇḍa-bandham Mmk 〔110.9〕, uncertain, possibly (binding of the) belly? (Skt. tunda, pot-belly
AMg. tunda, belly)
but possibly face, as in (1), or mouth
(4) trunk of an elephant: na hasti-tuṇḍāvalambitam Mvy 〔8528〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kha
१) आनन २) आस्य ३) ईक्षित ४) ओष्ठ ५) तुण्ड ६) नव ७) भाष ८) मुख ९) वक्त्र १०) वचन ११) वदन
kha mtshul
तुण्ड
mchu
१) अधर २) आरोह ३) ओष्ठ ४) ओष्ठता ५) चञ्चु ६) तुण्ड ७) मघा ८) माघ
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तुण्डमास्यं मुखं वक्त्रं लपनं वदनानने ॥ ५७२ ॥
-wordlist-
तुण्ड (क्ली), आस्य (क्ली), मुख (पुंक्ली), वक्त्र (क्ली), लपन (क्ली), वदन (क्ली), आनन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
तुण्ड
तुण्ड, वदन, वक्त्र, लपन, मुख, आस्य, आनन
तुण्डं वदनं वक्त्रं लपनं मुखमास्यमाननं च समम् ॥ ५१८ ॥
verse 2.1.1.518
page 0059
Mahabharata
English
Tuṇḍa^1, a Rākshasa. § 537 (Rāma-Rāvaṇayuddha): III, 285, 16372 (fought with the monkey Nala).
Tuṇḍa^2, a prince. § 554 (Sainyodyogap.): V, 4, 84 (only B., C. has Pauṇḍraḥ).
पुराणम्
English
तुण्ड १ / TUṆḌA I. A King. The pāṇḍavas invited this King to take part in the great mahābhārata battle. (Śloka 21, Chapter 4, Udyoga Parva).
तुण्ड २ / TUṆḌA II. A demon. This demon who was one among the army of rāvaṇa fought against the monkey leader, nala, in the rāma-rāvaṇa battle. (Śloka 9, Chapter 285, Vana Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तुण्डं,
क्ली,
 (तुण्डते निष्पीडयति अभ्यन्तरस्थ-द्रव्यमिति । तुण्ड + पचाद्यच् ।) मुखम् ।इत्यमरः । २ । ६ । ८९ ॥
(चञ्चुः । यथा, देवीभागवते । २ । १ । २६ ।“आमिषं स तु विज्ञाय शीघ्रमभ्यद्रवत् खगम् ।तुण्डयुद्धमथाकाशे तावुभौ समचक्रतुः ॥
”पुं महादेवः । यथा, हरिवंशे भविष्यपर्व्वणि ।१५ । १५ ।“नमस्तुण्डाय तुष्याय नमस्तुटितुटाय च ॥
”राक्षसविशेषः । यथा, महाभारते । ३ । २८४ । ९ ।“तुण्डेन च नलस्तत्र पटुशः पनसेन च ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तुण्ड
न०
 तुडि--तोडने अच् । १ मुखे अमरः । “अयस्तुण्डै-रुलुखलैः” हरिवं० २४५ अ० । “स तेन पतगेन्द्रेणपक्षतुण्डमुखक्षतः” भा० आ० ३२ अ० । “दीर्घनख्यादीर्घदन्त्यो दीर्घतुण्डाश्च भारत!” भा० श० ४७ ।२ शिव
पु०
 तुटितुटशब्दे दृश्यम् । ३ राक्षसभेदे । “तुण्डेनच नलस्तत्र पटुघ्नः पनसेन च” भा० व० २८४ अ० ।
Capeller
German
तुण्ड
n.
 Schnabel, Rüssel, Mund, Maul,
Spitze, Oberhaupt
f.
 ई eine Gurkenart.
Burnouf
French
तुण्ड तुण्ड
m.
 bouche. visage
bec.
तुण्डकेरी
f.
 momordica monadelpha, bot.
Stchoupak
French
तुण्ड-
nt. bec, museau, trompe, groin
m.
n.
 d'un Rākṣasa.