| YouTube Channel

तिर्यक्स्रोतस् (tiryaksrotas)

 
शब्दसागरः
English
तिर्य्यक्स्रोतस्
m.
 (-ताः) An animal, a beast or bird.
E.
 तिर्य्यक् crookedly,
and स्रोतस् motion. तिर्य्यक् स्रोतः आहारसञ्जारो यस्य । पशुपक्ष्यादौ ।
Yates
English
तिर्य्यक्-स्रोतस् (ताः) 5.
m.
 An animal.
Wilson
English
तिर्य्यक्स्रोतस्
m.
 (-ताः) An animal, a beast or bird.
E.
 तिर्य्यक् crookedly, and स्रोतस् motion.
Monier Williams Cologne
English
तिर्यक्—स्रोतस्
mfn.
 (an animal) in which the current of nutriment tends transversely,
R.
 ii, 35, 19, Sch.
तिर्यक्—स्रोतस्
m.
n.
 animals collectively,
VP.
 i, 5, 8
MārkP.
 vlii
NarasP.
 iii, 25.
Monier Williams 1872
English
तिर्यक्-स्रोतस्
for ‘hurrying’ read having.
Apte Hindi
Hindi
तिर्यक्स्रोतस्
पुं*
 तिर्यच्-स्रोतस् -
"जानवरों की दुनिया, पशु सृष्टि"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तिर्यक्स्रोतस्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಾಣಿ /ತಿರ್ಯಕ್ ಜಂತು
व्युत्पत्तिः - > तिर्यक् स्रोतः आहारसञ्चारो यस्य
L R Vaidya
English
tiryac-srotas {% f. %} the animal world.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तिर्य्यक्स्रोतस्
पु०
 तिर्य्यक् स्रोतो आहारसञ्चारो यस्य ।पशुपक्ष्यादौ तेषामशितान्नस्य तिर्य्यक्तया उदरे सञ्चा-रात् तथात्वम् । तद्भेदाभाग० । ३ । १० । २१“तिरश्चामष्टमः सर्गः सोऽष्टाविंशद्विधोमतः । अविदोभूरितमसो घ्राणज्ञा हृद्यवेदिनः । गौरजो महिषःकृष्णः शूकरो गवयोरुरुः । द्विशफाः पशवश्चेमे अविरु-ष्ट्रश्च सत्तम! । खरोऽश्वोऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरीतथा । एते चैकशफाः क्षत्तेः! शृणु पञ्चनखान् पशून् ।श्वा शृगालो वृको व्याध्रो मार्ज्जारः शशशल्लकौ । सिंहःकपिर्गजः कूर्म्मो गोधा च मकरादयः । कङ्कगृध्रवकश्येनभासभल्लूकवर्हिणः । हंससारसचक्राङ्गकाको-लूकादयः खगाः ।”“तिर्य्यक्स्रोतसां सर्गमाह तिरश्चामिति । स चाष्टा-विंशतिभेदः । तिरश्चां लक्षणम् अविदः श्वस्तनादिज्ञान-शून्याः । भूरितमसः आहारादिमात्रनिष्ठाः । घ्राणज्ञाःघ्राणेनैवेष्टमर्थं जानन्ति हृदि अवेदिनः दीर्घानुसन्धान-शून्याः । तथा च श्रुतिः “अथेतरेषां पशूनाम् अशनापिपासे एवाभिविज्ञानं न विज्ञातं वदन्ति न विज्ञातं पश्यन्तिन विदुः श्वस्तनं न लोकालोकाविति” । अष्टाविंशति-भेदानाह गवादय उष्ट्रान्ताः द्विशफाः द्विखुरा नवगवादयः चमर्य्यन्ता एकशफाः षट् । श्वादयो गोधान्ताःपञ्चनखाद्वादश । एवमेते भूचराः सप्तविंशतिः, भकरा-दयो जलचराः कङ्कादयश्च खगाः । अभूचरत्वेनैकी-कृत्य गृहीताः । तदेवमष्टाविंशतिभेदान् वदन्ति ।तेषु कृष्णरुरुगौराः मृगविशेषाः अन्येषामपि तिर्य्यकेप्राणिनामेतेष्वेब यथायथमन्तर्भावः ।”