| YouTube Channel

तलः (talaH)

 
Apte
English
तलः [talḥ] लम् [lam], लम् [तल्-अच्]
A surface
भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन् व्योमेव भूतलम्
R.*
 4.29
sometimes used at the end of
comp.
 without much alteration of meaning
महीतलम् 'surface of the earth' i. e. earth itself
शुद्धे तु दर्पणतले सुलभावकाशा
Ś.*
 7.32
नभस्तलम्
&c.
The palm of the hand
R.*
 6.18.
The sole of the foot
Bhāg.*
 1.36. 8.
The fore-arm.
A slap with the hand.
Lowness, inferiority of position.
A lower part, part underneath, base, foot, bottom
रेवारोधसि वेतसीतरुतले चेतः समुत्कण्ठते K.
P.*
 1.
(Hence) The ground under a tree or any other object, shelter afforded by anything
फणी मयूरस्य तले निषीदति
Ṛs.*
 1.13.
A hole, pit.
A span.
लः The hilt of a sword.
The palmyra tree.
N.
 of Śiva.
Pressing the strings of a lute with the left hand
तत्र तत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितैः
Mb.
 * 1.221.6.
A division of hell.
लम् A pond.
A forest, wood
भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्या तलेषु च
Mb.
 * 12.33.11.
Cause, origin, motive.
A leathern fence worn round the left arm (तला also in this sense)
उद्यतैरायुधैश्चित्रास्तलबद्धाः कलापिनः
Mb.
 * 6.16.14.Comp. -अङ्गुलिः
f.
 a toe. -अतलम् the fourth of the seven divisions of hell
Bhāg.*
 2.5.41. -ईक्षणः a hog.-उदर
a.
 having a protuberant belly, pot-bellied.-उदरी
f.
 A wife
L.
 D. B. -उदा a river. -घातः a slap with the palm of the hand.
तालः a kind of musical instrument.
clapping of the hands. -त्रम्, -त्राणम्, -वारणम् a leathern glove of an archer
शरासन- ज्यातलवारणध्वनिः
Ki.*
 14.29
पाणयः सतलत्राश्च... Śiva B.12.8.-प्रहारः a slap with the hand. -बद्धः
a.
 having fastened round one's arm the तल (त्र)
Mb.
 * 6.16.14. -युद्धम् a fight with the palms of the hands. -लोकः nether world (पाताल)
Bhāg.*
 2.6.42.
सारकम् a martingale.
a horse's food-receptacle
M. W. -सारणम्, -सारिकाibid. -हृदयम् the centre of the sole of foot.
Apte 1890
English
तलः
लं [तल्-अच्] 1 A surface
भुवस्तलमिव व्योम कुर्वन् व्योमेव भूतलं R. 4. 29
sometimes used at the end of comp. without much alteration of meaning
महीतलं ‘surface of the earth’ i. e. earth itself
शुद्धे तू दर्पणतले मुलभावकाशा Ś. 7. 32
नभस्तलं &c.
2 The palm of the hand
R. 6. 18.
3 The sole of the foot.
4 The fore-arm.
5 A slap with the hand.
6 Lowness, inferiority of position.
7 A lower part, part underneath, base, foot, bottom
रेवारोधसि वेतसीतरुतले चेतः समुत्कंठते K. P. 1.
8 (Hence) The ground under a tree or any other object, shelter afforded by anything
फणी मयूरस्य तले निषीदति Rs. 1. 13.
9 A hole, pit.
10 A span.
लः 1 The hilt of a sword.
2 The palmyra tree.
3 N. of Śiva.
4 Pressing the strings of a lute with the left hand.
5 A division of hell.
लं 1 A pond.
2 A forest, wood.
3 Cause, origin, motive.
4 A leathern fence worn round the left arm (तला also in this sense).
Comp.
अंगुलिः f. a toe.
अतलं the fourth of the seven divisions of hell.
ईक्षणः a hog.
उदर a. having a protuberant belly, pot-bellied.
उदा a river.
घातः a slap with the palm of the hand.
तालः {1} a kind of musical instrument. {2} clapping of the hands.
त्रं,
त्राणं,
वारणं a leathern glove of an archer.
प्रहारः a slap with the hand.
युद्धं a fight with the palms of the hands.
लोकः nether world (पाताल).
सारकं a martingale.
हृदयं the centre of the sole of the foot.
Apte Hindi
Hindi
तलः
पुं*
 - तल्+अच्
सतह
तलः
पुं*
 - -
हाथ की हथेली
तलः
पुं*
 - -
पैर का तला
तलः
पुं*
 - -
बाहू
तलः
पुं*
 - -
थप्पड़
तलः
पुं*
 - -
"नीचपन, पद का घटियापन"
तलः
पुं*
 - -
"निम्न भाग, नीचे का भाग, आधार, पैर, पेंदी"
तलः
पुं*
 - -
"वृक्ष या किसी दूसरी वस्तु की नीचे की भूमि, किसी भी वस्तु से प्राप्त शरण"
तलः
पुं*
 - -
"छिद्र, गड्ढा"
तलः
पुं*
 - -
तलवार की मूठ
तलः
पुं*
 - -
तालवृक्ष
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तलः, तलम्
noun
कस्यापि वस्तुनः अधो वर्तमानः आधाररूपः भागः।
"अस्य पात्रस्य तलः बृहद् वर्तते।"
Synonyms:
 हस्ततलः, करतलम्, हस्ततलम्, तलम्, तलः
noun
अवयवविशेषः, हस्तस्य तलः।
"करतलेन मृदुङगादयः वाद्यन्ते।"
Synonyms:
 तलः
noun
एकः आचार्यः ।
"तलः शौनकादिगणे परिगणितः"
Synonyms:
 तलः
noun
एकः नरकः ।
"तलस्य उल्लेखः आरुणेयउपनिषदि वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तलः,
पुं,
 तालवृक्षः । चपेटः । (यथा, मार्क-ण्डेये । ९० । १६ ।“स मुष्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुङ्गवः ।देव्यास्तञ्चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत् ॥
”करतलाघातजन्यशब्दः । यथा, महाभारते ।३ । २७७ । २४ ।ततः प्रहसिताः सर्व्वे तेऽन्योन्यस्य तलान् ददुः ॥
”)त्सरुः । सव्यपाणिना तन्त्रीघातः । इति मेदिनी ।ले, २१ ॥
स्वभावः । आधारः । इति हेम-चन्द्रः ॥
महादेवः । यथा, महाभारते शिव-सहस्रनामस्तोत्रे । १३ । १७ । १२८ ।“तलस्तालः करस्थाली ऊर्द्ध्वसंहननो महान् ॥
”)