| YouTube Channel

तरणि (taraNi)

 
शब्दसागरः
English
तरणि
m.
 (-णिः)
1. The sun.
2. A ray of light.
3. A float or raft.
f.
 (-णिः-
or -णी)
1. A boat.
2. The Socotrine aloe, (A perfoliata.)
3. A plant,
(Hibiscus mutabilis.)
E.
 तॄ to cross, Unadi affix करणे कर्मणि भावे वा
ल्युट्.
Capeller Eng
English
तर॑णि
a.
 running through or onward, quick, fleet
eager,
ardent
helpful, favourable
m.
 the sun.
Yates
English
तरणि (णिः) 2.
m.
 The sun
a ray
a
float.
f.
 (णिः-णी) A boat
a plant.
Spoken Sanskrit
English
तरणि taraNi
adj.
 moving forwards
तरणि taraNi
adj.
 untired
तरणि taraNi
adj.
 quick
तरणि taraNi
adj.
 carrying over
तरणि taraNi
adj.
 energetic
तरणि taraNi
adj.
 saving
तरणि taraNi
adj.
 helping
तरणि taraNi
adj.
 benevolent
तरणि taraNi
f.
 boat
तरणि taraNi
f.
 Indian Aloe plant [ Aloe vera - Bot. ]
तरणि taraNi
m.
 ray of light
तरणि taraNi
m.
 Crown flower plant [ Calotropis Gigantea - Bot. ]
तरणि taraNi
m.
 sun
Wilson
English
तरणि
m.
 (-णिः)
1 The sun.
2 A ray of light.
3 A float or raft.
f.
 (-णिः or णी)
1 A boat. The Socotrine aloe, (A. perfoliata.)
3 A plant, (Hibiscus mutabilis.)
E.
 तॄ to cross, Uṇādi affix अनि.
Apte
English
तरणि [taraṇi],
a.
 [तॄ-अनि]
Ved.
Passing through, pervading (as the sun).
Quick, energetic, unremitting
विपश्चितं तरणिं भ्राजमानम्
Av.*
 13.2.4.
Saving, carrying over, benevolent.
णिः The sun
'तरणिर्द्युमणौ पुंसि कुमारीनौकयोः स्त्रियाम् Medinī.
A ray of light.
TheArka plant.
Copper. -णिः, -णी
f.
 A raft, boat.Comp. -तनया the river Yamunā
परिश्रान्तस्यायं तरणि- तनयातीरनिलयः
Bv.*
 4.7. -धन्यः an epithet of Śiva. -पेटकः an oval bowl of wood for baling a boat.-रत्नम् a ruby.
Apte 1890
English
तरणि a. [तॄ-अनि] Ved. 1 Passing through, pervading (as the sun).
2 Quick, energetic, unremitting.
3 Saving, carrying over, benevolent
णिः 1 The sun.
2 A ray of light
3 The Arka plant.
4 Copper.
णिः,
णी f. A raft, boat.
Comp.
धन्यः an epithet of Śiva.
पेटकः an oval bowl of wood for baling a boat.
रत्नं a ruby.
Monier Williams Cologne
English
तर॑णि
mfn.
 moving forwards (as the sun
&c.
 ), quick, untired, energetic,
RV.
AV.
 xiii, 2, 4 and 36
carrying over, saving, helping, benevolent,
RV.
TBr.
 ii, 7, 13, 2
तर॑णि
m.
 the sun,
KapS.
 iii, 13
BhP.
 v, viii, x
Rājat.
ŚārṅgP.
Calotropis gigantea,
L.
a ray of light,
L.
तर॑णि
f.
=
 °णी, a boat,
Prab.
Vop.
Śatr.
Aloe perfoliata,
L.
 (also °णी, Sch.)
cf.
 गो-, संसार-.
Monier Williams 1872
English
तरणि, इस्, इस् or ई, इ, Ved. passing through, per-
vading (space &c., said of the sun)
moving forwards,
quick, untired, energetic
bringing or carrying over,
saving, helping, benevolent
(इस्), m. the sun
the
plant Calotropis Gigantea [cf. अर्क]
a ray of light
(इस् or ई), f. a float, a raft, a boat, ferry-boat
the
plant Aloe Perfoliata or Hibiscus Mutabilis
(accord-
ing to others = तरणी-वल्ली), a kind of rose, Rosa
Glandulifera
[cf. गो-तरणि।]
—तरणि-त्व, अम्,
n., Ved. quickness, eagerness, zeal.
—तरणि-धन्य,
अस्, m. an epithet of Śiva.
—तरणि-पेटक, अस्, m.
an oval bowl or bason of wood for baling a boat.
—तरणि-रत्न, अम्, n. a ruby (‘a sun-jewel’).
—तरणी-वल्ली, f. a kind of rose, Rosa Glandu-
lifera.
Benfey
English
तरणि तरणि, i. e. तॄ + अनि,
I.
adj.
 ,
f.
 णी, Overcoming, Hariv. 14078.
II.
m.
1. The sun, Bhāg. P. 5, 1, 30.
2.
(? or
f.
 ), A boat, Prab. 83, 10.
Apte Hindi
Hindi
तरणिः
पुं*
 - तृ+अनि
सूर्य
तरणिः
पुं*
 - -
प्रकाश किरण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > तॄ (प्लवनतरणयोः)- "अनिः" (उ० २-१०२)
व्युत्पत्तिः - > तरन्त्यनेन संसारम्
प्रयोगाः - > "इत्युक्त्वा तरणिः कुन्तीं तन्मनस्कां सुलज्जिताम्"
उल्लेखाः - > देवीभा०
तरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ
तरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಣ
तरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾಮ್ರ
तरणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಗರ /ಸಮುದ್ರ
L R Vaidya
English
taraRi {% (I) m. %} 1. The sun
2. a ray of light.
taraRi {% (II) f. %} A float, a boat.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१२, अर्क, आदित्य, इन, उष्णांशु, गण, चक्र, तपन, तरणि, तिग्मांशु, तीक्ष्णांशु, दिनकर, दिननाथ, दिनप, दिनमणि, दिनेश, दिवाकर, द्युमणि, नर, नृ, ना, पतङ्ग, पूषन्, प्रद्योतन, भगण, भानु, भानुमत्, भास्कर, मण्डल, मार्तण्ड, मास, मित्र, मिहिर, रवि, राशि, विवस्वत्, व्यय, शङ्कु, सवितृ, सूर्य, हंस
Edgerton Buddhist Hybrid
English
taraṇi, °ṇī, f. (Skt. Lex., used of various plants and flowers), a kind of flower: °ṇiḥ Mvy 〔6207〕
LV 〔11.3〕, reading of ms. H in Crit. App. °ṇī
Tib. in both places transliterates ta ra ṇi or °ni.
Lanman
English
taráṇi, a. pressing onward. [√tṛ, 1159b.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुमारी, कण्टकप्रावृता, कन्यागृहकन्या, तरणि, ब्रह्मघ्नी, विपुलाश्रवा, स्थूलदला, कपिलः
noun
एकः औषधीयः क्षुपविशेषः।
"वैद्यः उद्याने कुमारीं रोपयति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आदित्य
आदित्य, सवितृ, सहस्रकिरण, प्रद्योतन, भास्कर, तिग्मांशु, तरणि, दिनमणि, भास्वत्, विवस्वत्, हरि, मार्तण्ड, तपन, विकर्तन, इन, पूषन्, पतङ्ग, भग, सूर्य, गोपति, यम, दिनकर, सूर, अंशुमालिन्, रवि, मिहिर, विरोचन, अर्क, तिमिररिपु, द्युमणि, अंशुमत्, अंशु, हरिदश्व, सप्ताश्व, प्रभाकर, भानुमत्, भानु, ब्रध्न, हंस, खग, मित्र, चित्रभानु, अहर्पति, कर्मसाक्षिन्, जगच्चक्षुस्, द्वादशात्मन्, त्रयीतनु
आदित्यः सविता सहस्रकिरणः प्रद्योतनो भास्कर-
स्तिग्मांशुस्तरणिस्तथा दिनमणिर्भास्वान्विवस्वान्हरिः ।
मार्तण्डस्तपनो विकर्तन इनः पूषा पतङ्गो भगः,
सूर्यो गोपतिरर्यमा दिनकरः सूरोंऽशुमाली रविः ॥ ३५ ॥
मिहिरो विरोचनोऽर्कस्तिमिररिपुर्द्युमणिरंशुमानंशुः ।
हरिदश्वः सप्ताश्वः प्रभाकरो भानुमान्भानुः ॥ ३६ ॥
ब्रध्नो हंसः खगो मित्रश्चित्रभानुरहर्पतिः ।
कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्द्वादशात्मा त्रयीतनुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.35
page 0006
नाममाला
Sanskrit
तरणि, तपन, भानु, ब्रध्न, पूषन्, अर्यमन्, रवि, तिग्म, पतङ्ग, द्युमणि, मार्तण्ड, अर्क, ग्रहाधिप, इन, सूर्य, तमोऽरि, ध्वान्तारि, तिमिरारि, विरोचन
तरणिस्तपनो भानुर्ब्रध्नः पूषाऽर्यमा रविः ।
तिग्मः पतङ्गो द्युमणिर्मार्तण्डोऽर्को ग्रहाधिपः ॥ ४९ ॥
इनः सूर्यस्तमोध्वान्ततिमिरारिर्विरोचनः ।
verse 0.1.1.49
page 0026
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
तरणिः,
स्त्री,
 (तीर्य्यतेऽनयेति । तॄ + “अर्त्तिसृधृ-धमीति ।” उणां । २ । १०३ । इति अनिः ।)नौका । (यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ३९० ।“त्वामनुधावति तरणिस्तदपि गुणाकर्षतरले-यम् ॥
”)घृतकुमारी । इत्यमरः । ४ । २ । ७३ ॥
तरणिः,
पुं,
 (तरति पापमनेनेति । तॄ + अणिः ।)सूर्य्यः । (यथा, देवीभागवते । ३ । ६ । २८ ।“इत्युक्त्वा तरणिः कुन्तीं तन्मनस्कां सुलज्जिताम् ।भुक्त्वा जगाम देवेशो वरं दत्त्वाभिवाञ्छितम् ॥
”)अर्कवृक्षः । इत्यमरः ॥
भेलकः । (यथा, वोप-देवप्रशंसाश्लोकः ।“सोऽयं व्याकरणार्णवैकतरणिश्चातुर्य्यचिन्ता-मणि-र्जीयात् कोविदगर्व्वपर्व्वतपविः श्रीवोपदेवःकविः ॥
”)किरणः । इति हेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तरणि
पु०
 तॄ--अनि । १ सूर्य्ये, २ भेलके, ३ अर्कवृक्षे, च अमरः४ किरणे हेमच० ६ ताम्रे च । ७ नौकायां, ८ घृतकुमार्य्याम् स्त्री मेदि० । वा ङीप् नौकायां ९ तारके १० शीघ्र-गन्तरि
त्रि०
 । “येवा धूर्षु तरणीन् यो वहन्ति” ऋ०७ । ६७ । ८ । “तरणींस्तारकान् शीघ्रगन्तृन् वा” भा०११ शत्रूनुतीर्य्य वर्त्तमाने “पृत्सु तरणिर्नावा” ऋ०३ । ४९ । ३ शत्रूनुत्तीर्य्यवर्त्तते इति तरणिः” भा०“सोऽयं व्याकरणार्णवैकतरणिः” वोपदेवः ।
Capeller
German
तरणि durchlaufend, vordringend, rasch,
rettend, hülfreich (Abstr. तरणित्व॑
n.
 ),
m.
 Sonne.
Grassman
German
taráṇi, a., durchdringend [von tar], rasch und ohne Hemmung zum Ziele dringend, sowol in Bezug auf räumliche Bewegung, als auf Handlungsweise. Also 1〉 rasch zum Ziele dringend, rasch vorwärtsdringend, von Rossen, der Sonne und vom Laufe
2〉 mit seinen Handlungen zum Ziele dringend, kräftig, energisch, rastlos, ungehemmt, eifrig, von Göttern oder 3〉 Gottesverehrern oder 4〉 Werken
5〉 m., Retter [mit Gen.].
-e 2〉 (agne) {442, 5}.
-is 1〉 árvā {283, 3}
von der Sonne: {50, 4}
{579, 4}
{914, 16}. — 2〉 von Agni: {112, 4} (párijmā)
aratís {128, 6}
Indra: {121, 6} (mamattu)
{542, 4} (vibhaktā́). — 3〉 {341, 5}
{548, 9}. _{548, 20}.
-im 2〉 (agním) {263, 13}. — 4〉 bhojám {341, 7}. — 5〉 jánānaam {665, 28}.
-ayas 1〉 deváyuktās {583, 8}. — 2〉 pāyávas {300, 12}.
-ibhis 1〉 évais {329, 1}. — 2〉 pāyúbhis {669, 8}.
taráṇi:
-í ártham asya {245, 3}.
Burnouf
French
तरणि तरणि
m.
 (तॄ
sfx. अनि) le Soleil
voyageur.
Rayon de lumière [qui traverse l'espace].
Radeau,
train de bois. -- F. तरणि et तरणी bateau.
Aloe
perfoliata
hibiscus mutabilis, bot.
Stchoupak
French
तरणि-
m.
 soleil.