तप्तमाष (taptamASa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
वाचस्पत्यम्
Sanskritतप्तमाष तप्तं माषमितं सुवर्णादिकं यत्र ।दिव्यभेदे । तद्विधिः वीरमित्रोदये दर्शितो यथातत्र पितामहः “तप्तमाषस्य वक्ष्यामि विधिमुद्धरणेशुभम् । कारयेदायसम्पात्रं ताम्रं वा षोडशाङ्गुलम् ।चतुरङ्गुलखातन्तु मृण्मयं वापि मण्डलम्” । कर्ष-षोडशांशप्रमितं मण्डलं सूर्य्यमण्डलाकारं वर्त्तुल-मिति यावत् । एतादृशं पात्रं घृततैलाभ्यां पूरयेदि-त्याह स एव “पूरयेद्घृततैलाभ्यां पलैर्विंशतिभिस्तुतत् । सुवर्णं माषकन्तस्मिन् सुतप्ते निःक्षिपेत्ततः ।अङ्गुष्ठाङ्गुलिमूलेन तप्तमाषकमुद्धरेत्” इति । सुवर्णमाष-कङ्कर्षषोडशांशप्रमाणम् । सुवर्णग्रहणं रूप्यमाषनिवृ-त्त्वर्थम् । तन्माषपरिमितं हिरण्यं ताम्रं वा पिण्डी-कृत्य निःक्षिपेत् । अङ्गुष्ठाङ्गुलिमूलेन अङ्गुष्ठतर्जनीम-ध्यमाभिरित्यर्थः । इदञ्च तप्तमाषोद्धरणम् प्राड्विवाकेन घृततैलयोस्तापे समारब्धे धर्मावाहनादिशोध्यशिरःपत्रारीपणान्तं सर्वसाधारणं कर्म विधाय “त्वमग्ने ।वेदाश्चत्वारः” इत्यादिना अग्निदिव्यप्रकरणोक्तेम मन्त्रे-णाभिमन्त्र्य कारयितव्यम् शोध्यस्तु याज्ञवल्क्योक्तेन“त्वमग्ने! सर्वभूतानामित्यादि” मन्त्रेणाभिमन्त्र्य तप्त-माषमुद्धरेत् । अतएव वृहस्पतिः “समुद्धरेत्तैलघृतात् सुत-प्तात्तप्तमाषकमिति” । कल्पान्तरमाह स एव “सौवर्णेराजते ताम्रे वायसे मृण्मयेऽपि वा । गव्यं घृतमुपा-दाय तदग्नौ तापयेच्छुचिः । सौवर्णीं राजतीं ताम्री-मायसीं वा सुशोभनाम् । सलिलेन सकृद्धौतां प्रक्षिपे-त्तत्र मुद्रिकाम् । भ्रमद्वोचितरङ्गाद्ये ह्यनखस्पर्शगोचरे ।परीक्षेदार्द्रपर्णेन चटत्कारसवोषकमिति” । ततःप्राड्विवाको धर्मावाहनादिपत्रारोपणान्तं साधारणंकर्म कृत्वा घृतमभिमन्त्रयेत् । मन्त्रस्तु तेनैव दर्शितः “तत-श्चानेन मन्त्रेण सकृत्तदभिमन्त्रयेत् । परं पवित्रममृतंघृत! त्वं यज्ञकर्मसु । दह पावक! पापं त्वं हिमशीतोभवेति च” । ततः प्राड्विवाकः शोध्येन “त्वमग्ने!सर्वभूतानामित्यादि मन्त्रेणाभिमन्त्रणं कारयित्वामुद्रिकां ग्राहयेदित्याह स एव “उपोषितन्ततः स्नात-मार्द्रवासःसमावृतम् । ग्राहयेन्मुद्रिकान्तान्तु घृतमध्यग-तान्तथा । प्रदेशिनीं च तस्याथ परीक्षेयुः परीक्षकाः”इति । अत्र तर्जन्यैव मुद्रिकोद्धरणं कार्य्यं तस्यांपरीक्षाभिधानात् पक्षद्वयेऽपि शुद्ध्यवधारणोपायं वृहस्प-तिराह “कराग्रं योन धुनुयात् विस्फोटो वा नजायते । शुद्धो भवति धर्मेण पितामहवचो यथेति” ।कालिकापुराणेऽपि “न धुनेयुः कराग्रन्तु यस्य रक्तंन जायते । विस्फोटाद्यैस्तथा दोषैः स शुद्धो यस्यनोद्गतमिति” । रक्तं रक्तवर्णम् । यस्य कराग्रं विस्फो-टाद्यैर्नोद्गतमित्यन्वयः । पितामहोऽपि “यस्य विस्फो-टका न स्युः शुद्धोऽसावन्यथाऽशुचिरिति” ।तण्डुलपरीक्षाशब्दे अधिकं दृश्यम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.