तन्द्रा (tandrA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishतन्द्रा - tandrA - - drowsiness
शयालुता - zayAlutA - - drowsiness
निद्रा - nidrA - - drowsiness
सुप्ति - supti - - drowsiness
स्वप्न - svapna - - drowsiness
निद्राशीलव - nidrAzIlava - - drowsiness
आलस्य - Alasya - - drowsiness
निद्रालुत्व - nidrAlutva - - drowsiness
निद्रालस - nidrAlasa - - slothful from drowsiness
स्वप्नतन्द्रिता - svapnatandritA - - languor produced by drowsiness
तन्द्रा - tandrA - - fatigue
परिश्रम - parizrama - - fatigue
श्रम - zrama - - fatigue
श्रान्त - zrAnta - - fatigue
ग्लानि - glAni - - fatigue [ of body ]
क्लान्ति - klAnti - - fatigue
परिमन्दता - parimandatA - - fatigue
परिश्रान्ति - parizrAnti - - fatigue
क्लम - klama - - fatigue
खेद - kheda - - fatigue
अवसाद - avasAda - - fatigue
आयास - AyAsa - - fatigue
क्लमथ - klamatha - - fatigue
नागर - nAgara - - fatigue
परिक्लेश - parikleza - - fatigue
लि - li - - fatigue
कष्ट - kaSTa - - fatigue
विग्लापन - viglApana - - fatigue
स्खदते { स्खद् } - skhadate { skhad } - verb 1 - fatigue
क्लामयति { क्लम् } - klAmayati { klam } - verb caus. - fatigue
तन्द्रा tandrA exhaustion
ग्लानि glAni exhaustion
जसु jasu exhaustion
निर्वीर्यता nirvIryatA exhaustion
परिश्रान्ति parizrAnti exhaustion
सेदि sedi exhaustion
खेद kheda exhaustion
साद sAda exhaustion
क्लम klama exhaustion
क्लमथ klamatha exhaustion
परिखेद parikheda exhaustion
विराम virAma exhaustion
श्लिकु zliku exhaustion
श्रम zrama exhaustion
सादन sAdana exhaustion
सम्प्रयास samprayAsa exhaustion
क्लमित्व klamitva exhaustion
खेदन khedana exhaustion
परासुत्व parAsutva exhaustion
पर्यादान paryAdAna exhaustion
वैह्वल्य vaihvalya exhaustion
विषयाज्ञान viSayAjJAna exhaustion
सदन sadana exhaustion
ग्लान glAna exhaustion
अवसाद avasAda failing exhaustion
शरीरसाद zarIrasAda exhaustion of body
स्रममोहित sramamohita dazed by exhaustion
संन्यास saMnyAsa complete exhaustion
उपजातखेद upajAtakheda suffering from exhaustion
सम्बाधतन्द्री sambAdhatandrI affliction and exhaustion
शक्त्यर्ध zaktyardha particular stage of exhaustion
भ्रष्टपरिश्रम bhraSTaparizrama free from weariness or exhaustion
सुरतग्लानि surataglAni exhaustion from sexual intercourse
प्रमीला pramIlA exhaustion from indolence or fatigue
तामि tAmi restraining the breath until exhaustion is produced
तन्द्रा tandrA fatigue
तन्द्रा tandrA drowsiness
तन्द्रा tandrA lassitude
तन्द्रा tandrA laziness
तन्द्रा tandrA exhaustion
तन्द्रा tandrA lassitude
ग्लानि glAni lassitude
इयसा iyasA lassitude
तन्द्रिता tandritA lassitude
प्रमीला pramIlA lassitude
विषण्णता viSaNNatA lassitude
अवसाद avasAda lassitude
खेद kheda lassitude
परिखेद parikheda lassitude
विषाद viSAda lassitude
खमीलन khamIlana lassitude
खेदन khedana lassitude
विषण्णत्व viSaNNatva lassitude
विषयाज्ञान viSayAjJAna lassitude
सतन्द्र satandra having lassitude
अतन्द्र atandra free from lassitude
गतक्लम gataklama one whose lassitude is gone
रतिग्लानि ratiglAni lassitude after sexual enjoyment
रतिरसग्लानि ratirasaglAni lassitude after sexual enjoyment
दोर्विषाद dorviSAda languor or lassitude of the arms
Wilson
EnglishApte
Englishतन्द्रा [tandrā], 1 Lassitude, weariness, fatigue, exhaustion.
Sleepiness, sluggishness
तन्द्रालस्यविवर्जनम् 3.158
7.42
1.33
12.3.3.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiतन्द्रा
- तन्द्र+घञ्+टाप्
"आलस्य, थकावट, थकान, क्लान्ति"
तन्द्रा
- -
"ऊँघ, शैथिल्य"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaतन्द्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಯಾಸ /ಬಳಲಿಕೆ
निष्पत्तिः - > द्रा (कुत्सायाम् गतौ) - तदो नान्तत्वं निपा० (३-२-१५८)
व्युत्पत्तिः - > तद् राति
तन्द्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಯಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತುಕಡಿಕೆ /ಬಳಲಿಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ನಿದ್ರೆ
तन्द्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೋಮಾರಿತನ
प्रयोगाः - > "विषयेन्द्रियसंरोधस्तन्द्रालस्यविवर्जनम्"
उल्लेखाः - > याज्ञ० ३-१५८
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit अवसादः, अवसन्नता, विषादः, सादः, तन्द्रा, ग्लानिः, तन्द्रिता, विषण्णता
मनसः शरीरस्य वा सा स्थितिः यस्यां किमपि कार्यं कर्तुम् अनिच्छा भवति।
"अवसादस्य स्थितौ योगासनं लाभदायकं भवति।"
क्लान्तिः, श्रान्तिः, क्लमः, आयासः, परिश्रमः, तन्द्रा, परिश्रान्तिः, ग्लानिः, परिक्लेशः, अवसादः, क्लमथः, लिः, कष्टम्
श्रान्तस्य अवस्था।
"कृषकः वृक्षस्य छायायां क्लान्तिम् अपनयति।"
आलस्यम्, तन्द्रा, कौसीद्यम्, मन्दता, मान्द्यम्, कार्यप्रद्वेषः
श्रमगर्भाद्यैः जाड्यम्।
"आलस्यात् कार्यस्य पूर्तता न जाता।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritनिद्रा प्रमीला शयनं संवेशस्वापसंलयाः ।
नन्दीमुखी श्वासहेतिस्तन्द्रा सुप्तं तु साधिका ॥ ३१३ ॥
निद्रा (स्त्री), प्रमीला (स्त्री), शयन (क्ली), संवेश (पुं), स्वाप (पुं), संलय (पुं), नन्दीमुखी (स्त्री), श्वासहेति (स्त्री), तन्द्रा (स्त्री), सुप्त (क्ली)
आलस्यं तन्द्रा कौसीद्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता ॥ ३१५ ॥
ह्लादः प्रमोदः प्रमदो मुत्प्रीत्यामोदसंमदाः ।
आनन्दानन्दथू गर्वस्त्वहंकारोऽवलिप्तता ॥ ३१६ ॥
दर्पोऽभिमानो ममता मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः ।
आलस्य (क्ली), तन्द्रा (स्त्री), कौसीद्य (क्ली), हर्ष (पुं), चित्तप्रसन्नता (स्त्री), ह्लाद (पुं), प्रमोद (पुं), प्रमद (पुं), मुद् (स्त्री), प्रीति (स्त्री), आमोद (पुं), सम्मद (पुं), आनन्द (पुं), आनन्दथु (पुं), गर्व (पुं), अहङ्कार (पुं), अवलिप्तता (स्त्री), दर्प (पुं), अभिमान (पुं), ममता (स्त्री), मान (पुंक्ली), चित्तोन्नति (स्त्री), स्मय (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritतन्द्रा, (तत् द्रातीति । तत् + द्रा + कः ।निद्रातन्द्रेति नान्तत्वं निपात्यते । यद्बा, तन्द्रअवसादे + भावे घञ् ततष्टाप् ।) निद्रा ।आलस्यम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, हठ-योगप्रदीपिकायाम् । ३ । ३९ ।“न रोगो मरणं तन्द्रा न निद्रा न क्षुधा तृषा ॥
”)तस्या निदानं यथा । “तमोवातकफात्तन्द्रा ।”इति । लक्षणञ्च ।“इन्द्रियार्थेष्वसंवित्तिर्गौरवं जृम्भणं क्लमः ।निद्रार्त्तस्येव यस्येहा तस्य तन्द्रा विनिर्द्दिशेत् ॥
”इति माधवकरः ॥
(कारणपूर्व्वकमस्याः सम्प्राप्तिर्लक्षणं चिकित्-सितञ्च यथा, चरके सिद्धिस्थाने नवमेऽध्याये ।“मधुरस्निग्धगुर्व्वम्लसेवनाच्चिन्तनाद्भयात् ।शोकाद्व्याध्यनुषङ्गाच्च वायुनोदीरितः कफः ॥
यदासौ समवस्कन्द्य हृदयं हृदयाश्रयान् ।समावृणोति ज्ञानादींस्तदा तन्द्रोपजायते ॥
हृदये व्याकुलीभावो वाक्चेष्टेन्द्रियगौरवम् ।मनोबुद्ध्यप्रसादश्च तन्द्राया लक्षणं मतम् ॥
कफघ्नं तत्र कर्त्तव्यं शोधनं शमनानि च ।व्यायामो रक्तमोक्षश्च भोज्यञ्च कटुतिक्तकम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritतन्द्रा स्त्री तद्रि--भावे अ । १ ईषन्निद्रायाम् २ आलस्ये चहेमच० “तमोवातकफात्तन्द्रा” इति वैद्यकम् तल्लक्षणञ्च“इन्द्रियार्थेष्यसंवित्तिर्गौरवं जृम्भणं क्लमः । निद्रार्त्तस्येवयस्येहा तस्य तन्द्रां विनिर्द्दिशेत्” माधवः“शुचिर्गुरुवचोदक्षस्तन्द्रानिद्राविवर्जितः”“विषयेन्द्रियसंमोषस्तन्द्रालस्यविवर्जनम्” याज्ञ० । निद्रायांप्रबुद्धस्य क्लमाभावः । तन्द्रायां तु प्रबुद्धस्यापि क्लम इत्य-नयोर्भेदः । तन्द्रा च सुखस्य मार्य्या निद्रायाः कन्याप्रीतेर्भगिनी यथाह “निद्राकन्या च तन्द्रा सा प्रीति-रन्या सुखप्रिये । याभ्यां व्याप्तं जगत्सर्वम्” शब्दार्थचि०धृतवाक्यम् ३ पङ्क्क्तिछन्दसि । “तन्द्रं छन्दः”यजु० १५ । ५ । तद्रि सादे मोहे च तन्द्रति सीदतिस्थानसंकोचेनेति तन्द्रं श्रेणी “पङ्क्तिर्वै तन्द्रंछन्दः” इति श्रुतेः” वेददी०
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.