| YouTube Channel

तक्षन् (takSan)

 
शब्दसागरः
English
तक्षन्
m.
 (-क्षा) A carpenter.
E.
 तक्ष् to pare, Unadi affix कनिन्.
Capeller Eng
English
त॑क्षन्
m.
 carpenter.
Yates
English
तक्षन् (क्षा) 5.
m.
 A carpenter.
Wilson
English
तक्षन्
m.
 (-क्षा) A carpenter.
E.
 तक्ष to pare, Uṇādi affix कनिन्.
Apte
English
तक्षन् [takṣan],
m.
 [तक्ष्-कनिन्]
A carpenter, wood-cutter (whether by caste or profession)
तक्षा रिष्टं रुतं भिषग्
Rv.*
 9.112.1
तक्षाणः पलगण्डाश्च ... Śiva. B.31.18
अताक्षा तक्षा K.
P.
 'one not a तक्षन् by caste is called तक्षन् when he acts like or follows the profession of a तक्षन् (carpenter)
Śi.*
 12.25.
N.
 of the architect of the gods.
Apte 1890
English
तक्षन् m. [तक्ष्-कनिन्] 1 A carpenter, wood-cutter (whether by caste or profession)
अतक्षा तक्षा K. P. ‘one not a तक्षन् by caste is called तक्षन् when he acts like or follows the profession of a तक्षन् (carpenter)
’ Śi. 12. 25.
2 N. of the architect of the gods.
Monier Williams Cologne
English
त॑क्षन्
m.
 (Ved.
acc.
 °क्षणम्, class. °क्षणम्,
Pāṇ.
 vi, 4, 9,
Kāś.
 ) a wood-cutter, carpenter, τέκτων
RV.
 ix, 112, 1
AV.
 x, 6, 3
VS.
&c.
N.
 of a teacher,
ŚBr.
 ii, 3, 1, 31
Monier Williams 1872
English
तक्षन्, आ, m. (Ved. acc. तक्षाणम् or तक्ष-
णम्), a wood-cutter, a carpenter
N. of a preceptor
[cf. Gr. τέκτω.]
—तक्ष-शिला, f., N. of a city of
the Gandhāras, the Τάξιλα of Ptolemy in the Pañjāb
(आस्), m. pl. the inhabitants of this city.
—तक्ष-
शिला-वती, f., N. of a district.
—तक्षायस्कार
(°ष-अय्°), अम्, n. a carpenter and a blacksmith.
Macdonell
English
तक्षन् tákṣ-an,
m.
 wood-cutter
carpenter.
Benfey
English
तक्षन् तक्ष् + अन्,
m.
 A carpenter,
Man. 4, 210 (read तक्ष्णो वा). -- Cf.
τέκτων.
Apte Hindi
Hindi
तक्षन्
पुं*
 - तक्ष्+कनिन्
"बढ़ई, लकड़ी काटने वाला"
तक्षन्
पुं*
 - तक्ष्+कनिन्
देवताओं का शिल्पी- विश्वकर्मा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
तक्षन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಡಗಿ /ಮರಗೆಲಸದವನು
निष्पत्तिः - > तक्षू (तनूकरणे) - "कनिन्" (उ० १-१५६)
प्रयोगाः - > "आप्तेन तक्ष्णा भिषजेन तत्क्षणं प्रचक्रमे लङ्घनपूर्वकः क्रमः"
उल्लेखाः - > माघ० १२-२५
L R Vaidya
English
takzan {% m. %} 1. A wood-cutter, a carpenter [by caste or profession, क्वचित्तात्कर्म्यात्, यथा अतक्षा तक्षा K.Pr.ii. “sometimes the identification (necessary for a लक्षणा) proceeds from ‘acting like, ’ for example, one who is not a तक्षा by caste is called तक्षा, because he follows that profession”]
2. a name of the architect of gods.
Bopp
Latin
तक्षन् m. (r. तक्ष् s. अन्) faber lignarius, v. तक्ष्.
Indian Epigraphical Glossary
English
takṣan (IE 7-1-2), ‘eight’.
Kridanta Forms
Sanskrit
तक्ष् (त꣡क्षँ꣡ त्वचने - भ्वादिः - वेट्)
ल्युट् = तक्षणम्
अनीयर् = तक्षणीयः - तक्षणीया
ण्वुल् = तक्षकः - तक्षिका
तुमुँन् = तक्षितुम् / तष्टुम्
तव्य = तक्षितव्यः / तष्टव्यः - तक्षितव्या / तष्टव्या
तृच् = तक्षिता / तष्टा - तक्षित्री / तष्ट्री
क्त्वा = तक्षित्वा / तष्ट्वा
ल्यप् = प्रतक्ष्य
क्तवतुँ = तक्षितवान् / तष्टवान् - तक्षितवती / तष्टवती
क्त = तक्षितः / तष्टः - तक्षिता / तष्टा
शतृँ = तक्षन् - तक्षन्ती
तक्ष् (त꣡क्षूँ꣡ तनूकरणे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = तक्षणम्
अनीयर् = तक्षणीयः - तक्षणीया
ण्वुल् = तक्षकः - तक्षिका
तुमुँन् = तक्षितुम् / तष्टुम्
तव्य = तक्षितव्यः / तष्टव्यः - तक्षितव्या / तष्टव्या
तृच् = तक्षिता / तष्टा - तक्षित्री / तष्ट्री
क्त्वा = तक्षित्वा / तष्ट्वा
ल्यप् = प्रतक्ष्य
क्तवतुँ = तष्टवान् - तष्टवती
क्त = तष्टः - तष्टा
शतृँ = तक्ष्णुवन् / तक्षन् - तक्ष्णुवती / तक्षन्ती
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रथकृत्स्थपतिस्त्वष्टा काष्ठतड्तक्षवर्धकी ॥ ९१७ ॥
-wordlist-
रथकृत् (पुं), स्थपति (पुं), त्वष्टृ (पुं), काष्ठतक्ष् (पुं), तक्षन् (पुं), वर्धकि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
त्वष्टृ
त्वष्टृ, काष्ठतक्ष्, तक्षन्, रथकार, वर्धकि
त्वष्टा च काष्ठतट् तक्षा रथकारश्च वर्धकिः ॥ ५८७ ॥
verse 2.1.1.587
page 0066
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: तक्षा
Root: तक्षन्
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of Karaṇa and a Brāhmaṇī
Shloka(s):
3|5|39|2 ► मागधात्ताम्रजीवं सा तक्षाणं करणादसौ॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|39|2 ⇢ तक्षा (तक्षन्) (पुं) ⇒ Son of Karaṇa and a Brāhmaṇī ⇒
Related word(s):
Vedic Reference
English
1. Takṣan, ‘carpenter, ’ is mentioned in the Rigveda^1 and
often later.^2 He was employed to do all sorts of work in
wood, such as the making of chariots (Ratha) and wagons
(Anas). Carved work of a finer type seems also to have fallen
to his lot.^3 The axe (kuliśa, ^4 paraśu)^5 is mentioned as one of
his tools, and perhaps the Bhurij, a word which is, however,
uncertain in sense. In one passage of the Rigveda^6 reference
seems to be made to the pains of the carpenter in bending
over his work. That the carpenters were a low caste, or
formed a separate class of the people, is certainly not true of
Vedic times.^7
1) ix. 112, 1.
2) Av. x. 6, 3
Kāṭhaka Saṃhitā,
xii. 10
xviii. 13
Maitrāyaṇī Saṃhitā,
ii. 9, 5
Vājasaneyi Saṃhitā, xvi. 27
xxx. 6
Taittirīya Brāhmaṇa, iii. 4,
2, 1
Satapatha Brāhmaṇa, i. 1, 3, 12
iii. 6, 4, 4, etc.
3) Rv. x. 86, 5
Av. xix. 49, 8. Cf.
Rv. i. 161, 9
iii. 60. 2.
4) Rv. iii. 2, 1.
5) Kāṭhaka Saṃhitā, xii. 10.
6) Rv. i. 105, 18. Cf. Roth, Nirukta,
Erläuterungen, 67
Oldenberg. Ṛgveda-
Noten, 1, 100.
7) Fick, Die sociale Gliederung, 210,
n. 1.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 245,
253.
2. Takṣan is mentioned in the Śatapatha Brāhmaṇa^1 as a
teacher whose view of a certain formula was not accepted by
Jīvala Cailaki.
1) ii. 3, 1, 31-35. Cf. Lévi, La Doctrine du Sacrifice, 140.
3. Takṣan. See Bṛbu.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
तक्षन्
पु०
 तक्ष--कनिन् । १ तष्टरि, वर्द्धकौ, “आप्तेनतक्ष्णा भिषजेव तक्षणम्” माघः । “तक्षोभयथा”शा० सू० । २ विश्वकर्मणि, च अमरः । ३ चित्रानक्षत्रेतस्य त्वष्टृदेवताकत्वात् तथात्वम् ४ तक्षणकर्त्तृमात्रे
त्रि०
 स्त्रियां ङीप् उपधालोपे तक्ष्णी । ततः शिवा० अपत्येअण् बलन्तत्वादुपधालोपः । ताक्ष्ण तक्ष्णोऽपत्ये पुंस्त्री० ।
Capeller
German
त॑क्षन्
n.
 Holzarbeiter, Zimmermann.
त॑क्षन्
m.
 St.
n.
 — तदून l. darum geringer.
Grassman
German
tákṣan, m. (τέϰτων), Holzarbeiter, Zimmermann [von takṣ].
-ā 〰 riṣṭám … ichati {824, 1}.
Burnouf
French
तक्षन् तक्षन्
m.
 (sfx. अन्) fabricant, en gén.
Charpentier.
Stchoupak
French
तक्षन्-
m.
 bûcheron, ouvrier en bois, charpentier.
तक्ष-शिला-
f.
n.
 d'une ville du Penjab (grec Taxila).