तक्ष (takSa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishतक्ष r. 1st cl. (तक्षति)
1. To cover.
2. To skin or peel. (ऊ) तक्षू of 1st cl.
(तक्ष्णोति) To pare, to plane, to make thin, to cut off to chip or slice
used in any other sense, this root takes the regular form only,
whether simple or compound, as with सम् prefixed, To censure,
(सन्तक्षति, ) &c. भ्वा-पक्षे स्वादि-पर-सक-सेट् (चाचा छोला) ।
Spoken Sanskrit
English तक्ष takSa cutting through tapas
अतपस् atapas one who neglects tapas or the practice of ascetic austerities
अतपस्क atapaska one who neglects tapas or the practice of ascetic austerities
अतपस्य atapasya one who neglects tapas or the practice of ascetic austerities
तक्ष takSa cutting through tapas
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishShabdartha Kaustubha
Kannadaतक्ष - त्वचने (भ्वा० पर० सक० से०) तक्षति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಮರವನ್ನು ಕೊಯ್ಯಿ /ಕತ್ತರಿಸು
तक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀರಾಮನ ತಮ್ಮನಾದ ಭರತನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
प्रयोगाः - > "तक्षः पुष्कल इत्यास्तां भरतस्य महीपते"
उल्लेखाः - > भाग० ९-११-१२
तक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಕ್ಷನ ರಾಜಧಾನಿ
प्रयोगाः - > "स तक्षपुष्कलौ पुत्रौ राजधान्योस्तदाखयोः । अभिषिच्याभिषेकार्हौ रामान्तिकमगात्पुनः ॥"
उल्लेखाः - > रघु० १५-८९
तक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೆಳುವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು /ಕೆತ್ತುವುದು
निष्पत्तिः - > तक्षू (तनूकरणे) - भावे "घञ्" (३-३-१८)
भूतसङ्ख्या
Sanskrit८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit तक्ष्
तक्ष
त्वचने (संवरणं, त्वचोग्रहणं च)
भ्वादिः
अकर्मकः
सेट्
परस्मैपदी
तक्षति
धातुप्रदीपः
Sanskritतक्षँ तक्ष त्वचने
- त्वचनं संवरणम्
तक्षति । तक्षिता ।। 667।।
पुराणम्
Englishतक्ष / TAKṢA. A son born to bharata of his wife māṇḍavī. This prince along with his brother puṣkara conquered Gāndhāradeśa and created Takṣaśilānagarī there. (Uttarakāṇḍa, vālmīki rāmāyaṇa, and vāyu purāṇa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritतक्ष, त्वचो ग्राहे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) त्वचो ग्राहश्चर्म्मणो ग्रहणम् ।तक्ष त्वचने इति प्राञ्चः । त्वचनं संवरणमितिरमानाथः । तक्षति कायं वर्म्मणा भटः । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritतक्ष कार्श्ये तनूकरणे (चाँचा छोला) व्यापारे वा पक्षे स्वा० प० वेट् । तक्षति तक्ष्णोति तक्षन्तितक्ष्णुवन्ति अतक्षीत् अताक्षीत् ततक्ष । तक्षिष्यतितक्ष्यति । तष्टा तक्षणम् तष्टः तक्ष्य तष्ट्वा प्रकाष्ठतट् ।“दारवाणाञ्च तक्षणम्” मनुः “चषालं ये अश्वयूपायतक्षति” ऋ० । १ । १६२ । ६ “बाह्याशकलमपतक्ष्णुवन्ति” शत०ब्रा० ३ । ७ । १ । ८ ।
तक्ष रामानुजस्य भरतस्य १ पुत्रभेदे । “तक्षः पुष्करइत्यास्तां भरतस्य महीपते!” भाग० ९ । ११ । ७ ।“स (भरतः) तक्षपुष्कलौ पुत्रौ राजधान्योस्तदाख्ययोः ।अभिषेच्याभिषेकार्हौ रामान्तिकमगात् पुनः” रघुः ।२ तन्नामके राजधानीभेदे च । तक्ष भावे घञ् । ३ तनूकरणेकवचादिं संवरणे । “उभौ कठ्यां सुपार्श्वे तु तक्षवन्तौ चशिक्षितौ” भा० स० २२ अ०
धातुवृत्तिः
Sanskritतक्षँ तक्ष (अर्थः) त्वचने
(अर्थविवरणम्) त्वचनं संवरणमिति
दुर्गकाश्यपमैत्रेयाः त्वचो ग्रहणमिति स्वामी (तक्षतीत्यादि) अयमूदित्तनूकरणे गतः अत्रैव पक्षपरिग्रह इत्यप्येक इति (पक्षति पक्षः) घञ् पक्षस्य मूलं, (पक्षतिः) "पक्षात्तिः'' इति तिप्रत्ययः, पक्षे भवं (पक्ष्यं) "दिगादिभ्यो यत्'' इति यत्प्रत्ययः (पक्षः) पक्षतीच्छतिपर्यायः वत्सरार्द्धवचनश्च असुन् प्रत्ययः 654
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“तक्ष त्वचने”@} 2 3 इदमिहावधेयम्।
‘त्वक्ष त्वचने’ इति क्षीरस्वामिसम्मतः पाठः।
न तु ‘तक्ष त्वचने’ इति।
अत एव, काशिकावृत्तौ ‘तनूकरणे तक्षः’ 4 इत्यत्र तक्षधातोः तनूकरणेऽर्थे एव पाठात् सिद्धे, ‘तनूकरणे’ इति विशेषणं किमर्थमित्याशङ्क्य, धातूनामनेकार्थत्वेन अर्थान्तरवृत्तेस्तक्षधातोः श्नुप्रत्ययो न भवतीत्युक्तम्।
यदि तक्षधातुः त्वचनार्थे प्रामाणिकः स्यात्, त्वचनार्थकतक्ष- धातोर्व्यावर्तनेन ‘तनूकरणे’ इति विशेषणस्य सार्थक्यं वदेत्।
तथा, बाल- मनोरमायामपि-- ‘न च तक्षूधातोस्तनूकरणार्थकत्वाव्यभिचारात् श्नुविधौ तनूकरणग्रहणं व्यर्थमिति वाच्यम्--अत एव धातुपाठेऽर्थनिर्देशस्योपलक्षणत्वाव- गमात्।’ इत्युक्तिस्त्वचनार्थकतक्षतेरभावेऽनुकूला भवति।
‘सङ्घाते द्वौ म्रक्ष- मृक्ष-त्वचने त्वक्ष कथ्यते।।’ 5 इति धातुपाठकारिकाऽपि ‘त्वक्ष त्वचने’ इति पाठस्यैवानुकूला।
सुधियोऽत्र तत्त्वं निर्णयन्तु।]] ‘त्वचनम् = संवरणम्, त्वचो ग्रहणं च’ इति सिद्धान्तकौमुदी।
‘ग्रहणमात्रे च’ इति द्रुमे।’ इति धातुकाव्यव्याख्याने 6।
‘स्यात् तक्षतीति त्वचनेऽथ वा श्नौ तक्ष्णोति तक्षेच्च तनूक्रियायाम्।’ 7 इति देवः।
तक्षकः-क्षिका, तक्षकः-क्षिका, तितक्षिषकः-षिका, तातक्षकः-क्षिका
तक्षिता-त्री, तक्षयिता-त्री, तितक्षिषिता-त्री, तातक्षिता-त्री
तक्षन्-न्ती, तक्षयन्-न्ती, तितक्षिषन्-न्ती
-- तक्षिष्यन्-न्ती-ती, तक्षयिष्यन्-न्ती-ती, तितक्षिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तक्षयमाणः, तक्षयिष्यमाणः, -- तातक्ष्यमाणः, तातक्षिष्यमाणः
8 तट्-तड्-तक्षौ-तक्षः
-- -- -- 9 तक्षितः-तम्, तक्षितः, तितक्षिषितः, तातक्षितः-तवान्
तक्षः, तक्षः, तितक्षिषुः, तातक्षः
तक्षितव्यम्, तक्षयितव्यम्, तितक्षिषितव्यम्, तातक्षितव्यम्
तक्षणीयम्, तक्षणीयम्, तितक्षिषणीयम्, तातक्षणीयम्
तक्ष्यम्, तक्ष्यम्, तितक्षिष्यम्, तातक्ष्यम्
ईषत्तक्षः-दुस्तक्षः-सुतक्षः
-- -- तक्ष्यमाणः, तक्ष्यमाणः, तितक्षिष्यमाणः, तातक्ष्यमाणः
तक्षः, तक्षः, तितक्षिषः, तातक्षः
तक्षितुम्, तक्षयितुम्, तितक्षिषितुम्, तातक्षितुम्
10 तक्षा, तक्षणा, तितक्षिषा, तातक्षा
तक्षणम्, तक्षणम्, तितक्षिषणम्, तातक्षणम्
तक्षित्वा, तक्षयित्वा, तितक्षिषित्वा, तातक्षित्वा
सन्तक्ष्य, सन्तक्ष्य, सन्तितक्षिष्य, सन्तातक्ष्य
तक्षम् २, तक्षित्वा २, तक्षम् २, तक्षयित्वा २, तितक्षिषम् २, तितक्षिषित्वा २, तातक्षम् २
तातक्षित्वा २।
01 (६९१)
02 (१-भ्वादिः-६६५। सक। सेट्। पर।)
03 [[[अ]
04 (३-१-७६)
05 (श्लो। १४४)
06 (१-८४)
07 (श्लो। १८३)
08 [[१। पदान्ते, ‘स्कोः संयोगाद्योरन्ते च’ (८-२-२९) इति कलोपे, ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वे, चर्त्वे च रूपम्।]]
09 [पृष्ठम्०६३८+ २६]
10 [[१। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्ययः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.