| YouTube Channel

णू (NU)

 
शब्दसागरः
English
णू r. 6th cl. (नुवति) To praise
also णु-तु-कु-पर-सक-सेट् ।
Yates
English
णू (श) नुवति 6.
a. To praise.
Wilson
English
णू r. 6th cl. (नुवति) To praise
also ण.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 नू
मूलधातुः:
 णू
धात्वर्थः:
 स्तवने
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 नुवति
अनुबन्धादिविशेषः:
 कुटादिः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
णू स्तवने
- नुवति प्रणुविता न्यनुवीत् नूत्वा नूतः 123
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
णू, शि स्तवने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) ह्नस्वान्तोऽयमिति वररुचिः । शि, नुवति । अनुवीत् । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
णू स्तुतौ तु० कु०
सक०
 प० सेट् । नुवति प्रणुवति अनुवीत् नुनाव“समिन्द्रगर्दभं मृण नुवन्तं पापयामुया” ऋ० १ । २९ । ५“महामनूषत श्रुतम्” ऋ० १ । ६ । ६ “अबुषत स्तुतबन्तःआर्षः इडभावः । अयं ह्रस्वान्त इति षिररुचिः । नुव-मानाश्च मर्त्ताः” ऋ० १ । १९०१ नवमानास्तुवानाः” भा०वेदे आत्म० गणव्यात्यासश्च ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
णू स्तवे
- इतश्चत्वारः सेटः प्रणुवति नुविता नूतः श्र्युकःकिति (7211) इतीण् नास्ति, अन्ये नुवित इत्याहुः, ङित्त्वेन कित्त्वस्य निवर्तनाद् एवं धूत-धुवितादयः 116
धातुवृत्तिः
Sanskrit
णू (अर्थः) स्तवने
ह्रस्वान्तमात्रेयादयः पठन्ति यथा तु भाष्यं तथा दीर्घान्तः यदाह कुटादिसूत्रे तस्मान्नृत्वा धूवेत्येव भवितव्यमिति (नुनाव नुनुवतुःनुनुविथ नुवितानुविष्यति ) ङित्वेन गुणनिषेधत्वादुवङ् ( नुवतु अनुवत् नुवेत् (नूयात् अनुवीत्नुनूषति ) "सनि ग्रहगुहोश्च'' इतीण्निषेधः ( नोनूयते नानोति नूत्वा नूतः नूतवान् ) "श्र्युकः किति'' इत्यनिट्त्वम् 113
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“णू स्तवने”@} 2 कुटादिः।
‘--स्तुत्यां नुवति, नौति वा।।’ 3 इति देवः।
नावकः-विका, 4 नुविता-त्री, नुवन्-ती-न्ती, नुविष्यन्-न्ती-ती, प्रणूः, 5 प्रण्वौ-प्रण्वः, 6 नूतम्-नूतः-नूतवान्, नुवः, नुवितव्यम्, नुवनीयम्, नव्यम्, 7 अवश्यनाव्यम्, ईषन्नुवः-दुर्नुवः-सुनुवः, नूयमानः, नुवः-नुवितुम्, 8 9 नूतिः, नुवनम्, नूत्वा, प्रणूय, नावम् २ नूत्वा २ इति शुद्धाद्धातो रूपाणि।
ण्यन्तात्, सन्नन्तात् यङन्ताच्च क्रमेण नावकः-विका, नुनूषकः, षिका, नोनूयकः-यिका
इत्यादीनि रूपाणि आदादिकनौतिवत् 10 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६८६)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३९७। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। २४)
04
=>
 [[२। अस्य धातोः कुटादिषु पाठात् ‘गाङ्कुटादिभ्यः--’ (१-२-१) इति ञित्णिद्- भिन्नानां प्रत्ययानां ङिद्वद्भावातिदेशात् ‘क्ङिति च’ (१-१-५) इति गुणनिषेधे, उवङादेशे च नुविता नुविष्यन् इत्यादीनि रूपाणि बोध्यानि।]]
05
=>
 [[३। क्विबन्ते द्विवचनादौ ‘उपसर्गादसमासेऽपि--’ (८-४-१४) इति णत्वे, ‘ओः सुपि’ (६-४-८३) इति यण्।]]
06
=>
 [[४। अस्य कुटादित्वात् विशेषविहितेन ङिद्वद्भावेन क्तप्रत्ययस्य कित्त्वं बाध्यते। अतश्च ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इति निषेधाप्रवृत्त्या इडागमे ‘नुवितः-तवान्’ इति केचिद्वदन्ति। तत्तु न समीचीनम्। अत एव ‘गाड्कुटादिम्यः--’ (१-२-१) इति सूत्रे भाष्ये--‘तस्मात् नूत्वा धूत्वा इत्येव भवितव्यम्।’ इत्युक्तिः सङ्गच्छते।]]
07
=>
 [[५। ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यत्। आवादेशः।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०६३६+ २४]
09
=>
 [[आ। ‘नूत्या किं भयधूतविद्रुतगुवल्लोकं तदा तद्ध्रुवत् कोदण्डं कुवमानमैक्षि दलितं भोजेश्वराकूतवत्।।’ धा। का। २। ८२।]]
10
=>
 (६८३)