| YouTube Channel

जीमूत (jImUta)

 
शब्दसागरः
English
जीमूत
m.
 (-तः)
1. A cloud.
2. A mountain.
3. A grass, (Andropogon
serratus.)
4. A name of INDRA.
5. A nourisher, a sustainer.
6. A
plant: see घोषक.
7. A species of the Dandaka metre.
E.
 जि to
excel or surpass, Unadi affix तन् and मूट् augment, or जी for जीव
life, and मूत who urines. जयति नभः जीयते अनिलेन वा ।
Capeller Eng
English
जीमू॑त
m.
 thunder-cloud
m.
N.
 of
sev.
 plants,
E.
 of the
Sun, a man's name.
Yates
English
जीमूत (तः) 1.
m.
 A cloud
a mountain
Indra
a nourisher
a plant.
Spoken Sanskrit
English
जीमूत jImUta
m.
 coco-grass [ Cyperus Rotundus - Bot. ]
जीमूत jImUta
m.
 indra
जीमूत jImUta
m.
 loofah or a similar plant [ Luffa foetida or Luffa Acutangula - Bot. ]
जीमूत jImUta
m.
 mountain
जीमूत jImUta
m.
 nourisher
जीमूत jImUta
m.
 sun
जीमूत jImUta
m.
 cloud
Wilson
English
जीमूत
m.
 (-तः)
1 A cloud.
2 A mountain.
3 A grass, (Andropogon serratus.)
4 A name of INDRA.
5 A nourisher, a sustainer.
6 A plant: see घोषक.
7 A species of the Daṇḍaka metre.
E.
 जि to excel or surpass, Uṇādi affix तन्, and मूट् augment, or
जी for जीव life, and मूत who urines.
Apte
English
जीमूतः [jīmūtḥ], [जयति नभः, जीयते अनिलेन जीवनस्योदकस्य मूतं बन्धो यत्र, जीवनं जलं मूतं बद्धम् अनेन, जीवनं मुञ्चतीति वा पृषो˚ Tv.
cf.
Uṇ.*
 3.91]
cloud
जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिम्
Me.*
 4.
A mountain.
A nourisher, sustainer.
An epithet of Indra.
Comp.
 -कूटः a mountain. -केतुः an epithet of Śiva. -प्रभः A variety of gems
Kau.
A.
 2.11.
वाहनः
N.
 of Indra.
N.
 of a king of the Vidyādharas, hero of the play called Nāgānanda
(mentioned also in कथासरित्सागर). [He was the son of Jīmūtaketu and renowned for his benevolent and charitable disposition. When his father's kingdom was invaded by his kinsmen, he scorned the idea of fighting with them and induced his father to leave it to those who sought for it and to repair with him to the Malaya mountain to lead a holy life. It is related that there he one day took the place of a young serpent who was, by virtue of an agreement, to be offered to Garuḍa as his daily meal, and induced, by his generous and touching behaviour, the enemy of serpents to give up his practice of devouring them. The story is very pathetically told in the play].-वाहिन् Smoke.
Apte 1890
English
जीमूतः [जया ति नभः, जीयते अनिलेन जीवनस्योदकस्य मूतं बंधो यत्र, जीवनं जलं मूतं बद्धं अनेन, जावनं मुंचतीति वा पृषो° Tv. cf. Uṇ. 3. 91] 1 A cloud
जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिं Me. 4.
2 A mountain.
3 A nourisher, sustainer.
4 An epithet of Indra.
Comp.
कूटः a mountain.
केतुः an epithet of Śiva.
वाहनः {1} N. of Indra. {2} N. of a king of the Vidyādharas, hero of the play called Nāgānanda
(mentioned also in कथासरित्सागर). [He was the son of Jīmūtaketu and renowned for his benevolent and charitable disposition. When his father's kingdom was invaded by his kinsmen, he scorned the idea of fighting with them and induced his father to leave it to those who sought for it and to repair with him to the Malaya mountain to lead a holy life. It is related that there he one day took the place of a young serpent who was, by virtue of an agreement, to be offered to Garuḍa as his daily meal, and induced, by his generous and touching behaviour, the enemy of serpents to give up his practice of devouring them. The story is very pathetically told in the play].
वाहिन् smoke.
Monier Williams Cologne
English
जीमू॑त
m.
 (g. पृषोदरादि) a cloud,
RV.
 vi, 75, 1
AV.
 xi, 5, 14
VS.
Kāṭh.
&c.
a mountain,
L.
the sun,
MBh.
 iii, 152
Indra,
L.
a nourisher, sustainer,
L.
=
 °तक,
Suśr.
 iv, 37, 25
Luffa foetida or a similar plant,
L.
Cyperus rotundus,
L.
N.
 of a metre
of an ancient sage,
MBh.
 v, 3843
of a wrestler, iv, 347
of a son of Vyoman or Vyoma,
Hariv.
 1991
f.
BhP.
 ix, 24, 4.
Monier Williams 1872
English
जीमूत जीमूत, अस्, m. (said to be fr. rt. 1.
जि), a cloud
a mountain
N. of the sun
N. of
Indra
a nourisher, a sustainer
the plant Lipeo-
cercis Serrata
also Luffa Fœtida or a similar plant
a kind of Cyperus
a kind of metre
N. of an
ancient sage
of a certain wrestler
of a son of
Vyoman.
—जीमूत-कुट, अस्, m. a small hill near
a mountain.
—जीमूत-केतु, उस्, m. an epithet of
Śiva
N. of a prince of the Vidyā-dharas.
—जीमूत-
मूल, अम्, n. Curcuma Amhaldi or Zerumbet.
—जीमूत-वाहन, अस्, m. an epithet of Indra
N.
of a son of king Śāli-vāhana
N. of a son of Jīmūta-
ketu
N. of a lawyer, author of the Dāya-bhāga.
—जीमूत-वाहिन्, ई, m. smoke.
—जीमूत-स्वन-
सन्निभ, अस्, आ, अम्, like the sound of a cloud.
—जीमूताष्टमी (°त-अष्°), f., N. of a festival in
honour of Jīmūta-vāhana, son of Śāli-vāhana, on
the eighth day in the dark half of month Āśvina.
Macdonell
English
जीमूत jīmū́ta,
m.
 thunder-cloud
-ketu,
m.
 🞄N. of a prince of fairies
-vāhana,
m.
 N.
🞄-svana,
m.
 thunder.
Benfey
English
जीमूत जीमूत (probably akin to
जिह्म, for जिह्म + वन्त् + अ),
m.
 A cloud,
Rām. 2, 92, 32.
2. A name of the sun,
MBh. 3, 152.
Apte Hindi
Hindi
जीमूतः
पुं*
 - "जयति नभः, जीयते अनिलेन जीवनस्योदकस्य मूतं बन्धो यत्र, जीवनं जलं मूतं बद्धम् अनेन, जीवनं मुञ्चतीति वा पृषो* तारा*"
बादल
जीमूतः
पुं*
 - -
इन्द्र का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಘ /ಮೋಡ
निष्पत्तिः - > मूङ् (बन्धने) - "क्तः" (३-२-१०२)
व्युत्पत्तिः - > जीवनं जलं मूतं बद्धमनेन
प्रयोगाः - > "श्च्योतन्मदाम्भःकणकेन केनचिज्जनस्य जीमूतकदम्बकद्युता"
उल्लेखाः - > माघ० १२-४८
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ವತ /ಬೆಟ್ಟ
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೇವಕ /ಆಳು
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವತಾಳೆ ಮರ
विस्तारः - > "जीमोतोद्रौ भृतिकरे देवताडे पयोधरे" - मेदि० ।
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃತ್ತರತ್ನಾಕರೋಕ್ತವಾದ ದಂಡಕದ ಒಂದು ಭೇದ
प्रयोगाः - > "प्रतिचरणविवृद्धरेफाः स्युरर्णार्णवव्यालजीमूतलीलाकरोद्दामशङ्खादयः"
उल्लेखाः - > वृ० र०
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೊನ್ನಾರಿಯ ಒಂದು ಭೇದ
जीमूत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ಋಷಿ
L R Vaidya
English
jImUta {% m. %} 1. A cloud, जीमूतेन स्वकुशलमयीं हारयिष्यन् प्रवृत्तिम् Megh.i.4
2. an epithet of Indra.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
१७, अत्यष्टि, घटा, घन, जीमूत, तोयद, बलाह, बलाहक, मेघ, मैत्र, वलाह, वलाहक, विधृति
Bopp
Latin
जीमूत m. nubes. N. 12. 57.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
जीमूत
पु
जीमूत, मेघ, पर्वत
वनारण्यानलौ दावौ जीमूतौ मेघपर्वतौ ।
verse 3.1.1.11
page 0014
Lanman
English
jīmū́ta, m. thunder-cloud.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
जीमूत m. *Cyperus rotundus, E 835 (P).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
char sprin
जीमूत
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नभ्राट्तडित्वान्मुदिरो घनाघनोऽभ्रं धूमयोनिस्तनयित्नुमेघाः ।
जीमूतपर्जन्यबलाहका घनो धाराधरो वाहदमुग्धरा जलात् ॥ १६४ ॥
-wordlist-
नभ्राज् (पुं), तडित्वत् (पुं), मुदिर (पुं), घनाघन (पुं), अभ्र (क्ली), धूमयोनि (पुं), स्तनयित्नु (पुं), मेघ (पुं), जीमूत (पुं), पर्जन्य (पुं), बलाहक (पुं), घन (पुं), धाराधर (पुं), जलवाह (पुं), जलद (पुं), जलमुच् (पुं), जलधर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अभ्र
अभ्र, अब्द, घन, मेघ, स्तनयित्नु, पयोधर, धाराधर, धूमयोनि, जीमूत, बलाहक
अभ्रमब्दो घनो मेघः स्तनयित्नुः पयोधरः ।
धाराधरो धूमयोनिर्जीमूतश्च बलाहकः ॥ ५८ ॥
verse 1.1.1.58
page 0008
जीमूत
जीमूत, पर्वत
कवचेऽपि वारवाणं जीमूतं पर्वतेऽपि कथयन्ति ।
verse 5.1.1.795
page 0092
नाममाला
Sanskrit
घनाघन, घन, मेघ, जीमूत, अभ्र, बलाहक, पर्जन्य, मिहिर, नभ्राट्
अम्बुद
verse 0.1.1.18
page 0008
Mahabharata
English
Jīmūta^1 = Sūrya (the Sun): III, 152.
Jīmūta^2, name of an athlete. § 550 (Samayapālanap.): IV, 13, 347 (mallaṃ), 362 (vanquished and slain by Bhīmasena).
Jīmūta^3, a ṛshi. § 565 (Gālavacarita): V, 111, 3843 (viprarsheḥ, a gold-mine of Himavat presented itself to J., after whom gold is named jaimūta).
पुराणम्
English
जीमूत १ / JĪMŪTA I. A King born of the family of yayāti. (bhāgavata, skandha 9).
जीमूत / JĪMŪTA. II. A wrestler (Pahalvān). While the pāṇḍavas were living incognito in the city of virāṭa, once Brahmotsava (brahmā festival) was celebrated all over the country. Wrestling was an important item of the brahmā festival. jīmūta was the most famous of the wrestlers who took part in the festival. He struck several wrestlers down. At last King virāṭa asked bhīma to wrestle with jīmūta. Bhīmasena accepted the invitation. In the wrestling jīmūta was killed. (M.B. virāṭa Parva, Chapter 16).
जीमूत ३ / JĪMŪTA III. A hermit. Mention is made in mahābhārata, Udyoga Parva, Chapter 111, Stanza 23 that this hermit got a treasure of gold called Jaimūta from the Himālayas.
जीमूत ४ / JĪMŪTA IV. The horse of the King Vasuṃanas. See under vasumanas.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जीमूतः,
पुं,
 (जयति आकाशमिति । जि +“जेर्मूट्चोदात्तः ।” उणां ३ । ९१ । इति क्तः ।मूडागमो धातोदीर्घश्च ।) पर्व्वतः । (यथा-मत्स्यपुराणे । १२० । ७५ ।“जीमूतो द्रावणश्चैव मैनाकश्चन्द्रपर्व्वतः ।आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति ॥
” * ॥
जीवनं जलं मूत्रयति स्रावयतीति । पृषोदरा-दित्वात् साधुः । इति पुरुषोत्तमदेवः ।) मेघः ।(यथा, महाभारते । ६ । १९ । ३१ ।“राजानमन्वयुः पश्चात् जीमूता इव वार्षिकाः ॥
”)मुस्ता । देवताडवृक्षः । इत्यमरः । ३ । ३ । ५८ ॥
इन्द्रः । भृतिकरः । घोषकलता । इति हेम-चन्द्रः ॥
(यथा, चरके सूत्रस्थाने प्रथमेऽध्याये ।“धामार्गवमथेक्ष्वाकु जीमूतं कृतवेधनम् ॥
”सूर्य्यः । यथा, महाभारते । ३ । ३ । सूर्य्य-स्याष्टोत्तरशतनामकीर्त्तने । २२ ।“वरुणः सागरोऽंशुश्च जीमूतो जीवनोऽरिहा ॥
”ऋषिविशेषः । यथा, महाभारते ५ । १११ । २४ ।“जीमूतस्यात्र विप्रर्षेरुपतस्थे महात्मनः ॥
”मल्लविशेषः । भीमसेनस्तु विराटगृहवासकालेनियुद्धेनैनं निहतवान् । यथा, महाभारुते ।४ । १२ । २२ ।“ततस्तु वृत्रसङ्काशं मीमो मल्लं समाह्वयत् ।जीमूतं नाम तं तत्र मल्लं विख्यातविक्रमम् ॥
”स्वनामख्यातो दशार्हस्य पौत्त्रः । यथा, हरिवंशे । ३२ । २५ ।“दशार्हस्य सुतो व्योमा व्योम्नो जीमूतउच्यते ॥
”वपुष्मत्पुत्त्रः । स तु शाल्मलद्वीपस्य ईश्वर-विशेषः । यथा, ब्रह्माण्डे ३६ अध्याये ।“शाल्मलस्येश्वराः सप्त सुतास्ते तु वपुष्मतः ।श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा ॥
”अस्य वर्षस्तु एतन्नाम्नैव विख्यातः । यथा, तत्रैव, --“जोमूतस्य च जीमूतो रोहितस्य च रोहितः ॥
”ऊनचत्वारिंशदक्षरवृत्तिविशेषः । तल्लक्षणा-दिकं छन्दःशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जीमूत
पु०
 जयति नभः, जीयतेऽनिलेन वा । जि--क्त ।“जेर्मुट् चोदात्तः दीर्घश्च” । जीवनस्योदकस्य मूतंबन्धो यस्येति वा जीवनं जलं मूतं बद्धमनेन ।मूङ् वन्धने कर्म्मणि क्तः पृषोदरादित्वात् साधु ।ज्यानं जीर्णं ज्या--सं० क्विप्, जिया वयोहान्यामूतो बद्ध इति वा जीवनं मुञ्चति वा पृषो० ।१ पर्वते २ मेधे ३ मुस्तायां ४ देवताडवृक्षे च अमरः ५ इन्द्रे६ भृतिकरे ७ घोषकलतायां च हेम० । मेघे “यथा जीमूत-शब्देन स्त्रीणां त्रासोऽभिजायते” दुन्दुभिपूजामन्त्रः ।“जीमूतैरपिहितसानुरिन्द्रकीलः” किरा० । “जीमूतस्येवभवति प्रतीकम्” ऋ० ६ । ७५ । १ “प्रतिचरणविवृद्धरेफाःस्युरर्णार्णबव्यालजीमू तलीलाकरोद्दामशङ्खादयः” वृ० र०उक्ते ८ दण्डकभेदे तथा च एकादशभीरगणैः रचितोजीमूताख्यो दण्डकः । स्वार्थे क । जीमूतक तेष्वर्थेषु ।
Capeller
German
जीमू॑त
m.
 Gewitterwolke.
Grassman
German
jīmū́ta, m., Gewitterwolke.
-asya 〰 ‿iva bhavati prátīkam {516, 1}.
Burnouf
French
जीमूत जीमूत
m.
 nourricier.
Nuage, cf.
जीवथ।
Montagne.
Le देवताड et le
घोषक। bot.
Surn. d'Indra.
जीमूतकुट
m.
 contrefort de montagne.
जीमूतवाहिन्
m.
 (वह्) nuage de fumée.
जीमूतस्वन
m.
 le tonnerre.
Stchoupak
French
जीमूत-
m.
 nuage
soleil
n.
 d'un sage, d'un athlète, etc.
°केतु-
m.
n.
 d'un prince des Vidyādhara.
°वाहन-
m.
n.
 de divers personnages, dont un héros du Nāgānanda.
°स्वन-
m.
 tonnerre.