| YouTube Channel

जलपति (jalapati)

 
शब्दसागरः
English
जलपति
m.
 (-तिः)
1. VARUNA, the deity presiding over the watery ele-
ment, the Hindu Neptune.
2. The ocean.
E.
 जल and पति lord or
master.
Yates
English
जल-पति (तिः) 2.
m.
 Varuna, the In-
dian
Neptune
the ocean.
Wilson
English
जलपति
m.
 (-तिः)
1 VARUṆA, the deity presiding over the watery element, the Hindu Neptune.
2 The ocean.
E.
 जल, and पति lord or master.
Monier Williams Cologne
English
जल—पति
m.
 ‘water-lord’, Varuṇa,
L.
Apte Hindi
Hindi
जलपतिः
पुं*
 जल-पतिः -
समुद्र
जलपतिः
पुं*
 जल-पतिः -
वरुण का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
जलपति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರುಣ /ನೀರಿನ ಒಡೆಯ
व्युत्पत्तिः - > जलानां पतिः
जलपति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮುದ್ರ
व्युत्पत्तिः - > जलं पतिरस्य
जलपति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೂರ್ವಾಷಾಢಾ ನಕ್ಷತ್ರ
L R Vaidya
English
jala-pati {% m. %} 1. the ocean
2. an epithet of Varuṇa.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्याद्राक्षसः पुण्यजनो नृचक्षा यात्वाशरः कौणपयातुधानौ ।
रात्रिंचरो रात्रिचरः पलादः कीनाशरक्षो निकसात्मजाश्च ॥ १८७ ॥
क्रव्यात्कर्बुरनैरृतावसृक्पो वरुणस्त्वर्णवमन्दिरः प्रचेताः ।
जलयादःपतिपाशिमेघनादा जलकान्तारः स्यात्परंजनश्च ॥ १८८ ॥
-wordlist-
राक्षस (पुं), पुण्यजन (पुं), नृचक्षस् (पुं), यातु (क्ली), आशर (पुं), कौणप (पुं), यातुधान (पुं), रात्रिञ्चर (पुं), रात्रिचर (पुं), पलाद (पुं), कीनाश (पुं), रक्षस् (पुं), निकसात्मज (पुं), क्रव्याद् (पुं), कर्बुर (पुं), नैरृत (पुं), असृक्प (पुं), वरुण (पुं), अर्णवमन्दिर (पुं), प्रचेतस् (पुं), जलपति (पुं), यादःपति (पुं), पाशिन् (पुं), मेघनाद (पुं), जलकान्तार (पुं), परञ्जन (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जलपतिः,
पुं,
 (जलस्य पतिः ।) वरुणः । इतिहेमचन्द्रः । २ । १०२ ॥
(अस्य जलपतित्वकथायथा, काशीखण्डे । १२ । ८९ -- ९५ ।“ततस्तं तनयः पृष्ट्वा पितरं प्रणिपत्य च ।जगाम तूर्णं तपसे श्रीमद्वाराणसीं पुरीम् ॥
तत्र तप्त्वा तपो घोरं लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम् ।पञ्चवर्षसहस्राणि स्थितः पाषाणनिश्चलः ॥
आविरासीन्महादेवस्तुष्टस्तत्तंपसा ततः ।उवाच कार्द्दमे ! ब्रूहि कं ददामि वरोत्तमम् ॥
कार्द्दमिरुवाच ।यदि नाथ ! प्रसन्नोऽसि भक्तानामनुकम्पक ! ।सर्व्वासामाधिपत्यं मे देह्यपां यादसामपि ॥
इति श्रुत्वा महेशानः सर्व्वचिन्तितदः प्रभुः ।अभ्यषिञ्चत तं तत्र वारुणे परमे पदे ॥
रत्नानामब्धिजातानामब्धीनां सरितामपि ।सरसां पल्वलानाञ्च वाप्यम्बुस्रोतसां पुनः ॥
जलाशयानां सर्व्वेषां प्रतीच्याश्चापि वै दिशः ।अधीश्वरः पाशपाणिर्भव सर्व्वामरप्रियः ॥
”)समुद्रः । अप्पतिरित्यमरदर्शनात् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
जलपति
पु०
 ६ त० । १ वरुणे । हेमच० । तस्य जलपतित्व-कथा काशीख० १२ अ० यथा“ततस्तं तनयः पृष्ट्वा पितरं प्रणिपत्य च । जगामतूर्णं तपसे श्रीमद्वाराणसीं पुरीम् । तत्र तप्त्वा तपोघोरं लिङ्गं संस्थाप्य शाम्भवम् । पञ्च वर्षसहस्राणिस्थितः पाषाणनिश्चलः । आविरासीन्महादेवस्तुष्ट-स्तु तपसा ततः । उवाच कार्द्दमे! व्रूहि कं ददामिवरोत्तमम् । कार्द्दमिरुवाच । यदि नाथ! प्रसन्नोऽसिभक्तानामनुकम्पन! । सर्वासामाधिपत्यं मे देह्यपां याद-सामपि । इति श्रुत्वा महेशानः सर्वचिन्तितदः प्रभुः ।अभ्यषिञ्चत् ततस्तञ्च वारुणे परमे पदे । रत्नानामब्धि-जातानामब्दानां सरितामपि । सरसां पल्वलानाञ्चवाप्यन्धुस्रोतसां पुनः । जलाशयानां सर्वेषां प्रतीच्याश्चैववै दिशः । अधीश्वरः पाशपाणिर्भव सर्वामरप्रियः”३ समुद्रे जलं पतिरस्य । ३ पूर्वाषाढानक्षत्रे च जलनाथा-दयोऽप्यत्र ।