| YouTube Channel

जन्तुः (jantuH)

 
Apte
English
जन्तुः [jantuḥ], [जन्-तुन्]
A creature, a living being, man
Ś.*
 5.2
Ms.*
 3.77.
The (individual) soul.
An animal of the lowest organization.
People, mankind.
Comp.
 कम्बुः a snail's shell.
a snail.
घ्नः the citron.
a snail. -फलः the Udumbara tree.
Apte Hindi
Hindi
जन्तुः
पुं*
 - जन् + तृन्
"जानवर, जीवित प्राणी, मनुष्य"
जन्तुः
पुं*
 - -
"आत्मा, व्यक्ति"
जन्तुः
पुं*
 - -
निम्न जाति का जानवर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्राणी, चेतनः, जन्मी, जन्तुः, जन्युः, शरीरी, जीवः
noun
प्राणविशिष्टः।
"अस्मिन् विश्वे नैके प्राणिनः सन्ति।"
Synonyms:
 प्राणी, जन्तुः, चेतनः, जीवी, जन्मी, शरीरी, पशुः, तिर्यङ्
noun
यस्मिन् प्राणाः सन्ति।
"पृथिव्यां नैके प्राणिनः सन्ति। / कर्मात्मनाञ्च देवानां सः असृजत् प्राणिनां प्रभुः।साध्यानाञ्च गणं सूक्ष्मं यज्ञञ्चैव सनातनम्।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: जन्तुः
Root: जन्तुः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ fetus
⇒ ghost
⇒ demon
⇒ first
⇒ embryo
⇒ goblin
⇒ monster
⇒ rudiment of life
Shloka(s):
3|3|213|2 ► द्रव्यासु व्यवसायेऽपि सत्त्वमस्त्री तु जन्तुषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|213|2 ⇢ सत्त्वः (सत्त्व) (पुं) ⇒ fetus, ghost, demon, first, embryo, goblin, monster, rudiment of life
➠ 3|3|213|2 ⇢ सत्त्वम् (सत्त्व) (नपुं) ⇒ fetus, ghost, demon, first, embryo, goblin, monster, rudiment of life
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ जन्तुसमूहः
जातिः ➡ जन्तुः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जन्तुः,
पुं,
 (जायते उद्भवतीति । जन + “कमि-मनिजनीति ।” उणां । १ । ७२ । इति तुः ।)प्राणी । इत्यमरः । १ । ४ । ३० ॥
(यथा, मनौ । ४ । २४० ।“एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रलीयते ।एकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेक एव च दुष्कृतम् ॥
”मनुष्ये बहुवचनान्तः । इति निघण्टुः ॥
यथा, ऋग्वेदे । १ । ९४ । ५ ।“विशां गोपा अस्य चरन्ति जन्तवोद्बिपच्च यदुत चतुष्पदक्तुभिः ॥
”सोमकस्य राज्ञः पुत्त्रविशेषः । अस्य विवरण-मुक्तं यथा, महाभारते । ३ । १२७ -- १२८अध्याययोः ।“युधिष्ठिरासीन्नृपतिः सोमको नाम धार्म्मिकः ।तस्य भार्य्याशतं राजन् ! सदृशीनामभूत्तदा ॥
स वै यत्नेन महता तासु पुत्त्रं महीपतिः ।कञ्चिन्नासादयामास कालेन महता ह्यपि ॥
कदाचित्तस्य वृद्धस्य घटमानस्य यत्नतः ।जन्तुर्नाम सुतस्तस्मिन् स्त्रीशते समजायत ॥
तं जातं मातरः सर्व्वाः परिवार्य्य समासते ।सततं पृष्ठतः कृत्वा कामभोगान् विशाम्पते ! ॥
ततः पिपीलिका जन्तुं कदाचिददशत् स्फिचि ।स दष्टो व्यनदन्नादं तेन दुःखेन बालकः ॥
ततस्ता मातरः सर्व्वाः प्राक्रोशन् भृशदुःखिताः ।प्रावार्य्य जन्तुं सहिताः स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥
तमार्त्तनादं सहसा शुश्राव स महीपतिः ।अमात्यपर्षदो मध्ये उपविष्टः सहर्त्विजा ॥
ततः प्रस्थापयामास किमेतदिति पार्थिवः ।तस्मै क्षत्ता यथावृत्तमाचचत्ते सुतं प्रति ॥
त्वरमाणः स चोत्थाय सोमकः सह मन्त्रिभिः ।प्रविश्यान्तःपुरं पुत्त्रमाश्वासयदरिन्दमः ॥
सान्त्वयित्वा तु तं पुत्त्र निष्क्रम्यान्तःपुरान्नृपः ।ऋत्विजा सहितो राजन् ! सहामात्य उपा-विशत् ॥
सोमक उवाच ।धिगस्त्विहैकपुत्त्रत्वमपुत्त्रत्वं वरं भवेत् ।नित्यातुरत्वाद्भूतानां शोक एवैकपुत्त्रता ॥
इदं भार्य्याशतं ब्रह्मन् ! परीक्ष्य सदृशं प्रभो ! ।पुत्त्रार्थिना मया चोढं न तासां विद्यते प्रजा ॥
एकः कथञ्चिदुत्पन्नः पुत्त्रो जन्तुरयं मम ।यतमानासु सर्व्वासु किन्नु दुःखमतः परम् ॥
वयश्च समतीतं मे सभार्य्यस्य द्बिजोत्तम ! ।आसां प्राणाः समायत्ता मम चात्रैकपुत्त्रके ॥
स्यात्तु कर्म्म तथा युक्तं येन पुत्त्रशतं भवेत् ।महता लघुना वापि कर्म्मणा दुंष्करेण वा ॥
ऋत्विगुवाच ।अस्ति चैतादृशं कर्म्म येन पुत्त्रशतं भवेत् ।यदि शक्नोषि तत् कर्त्तुमथ वक्ष्यामि सोमक ! ॥
सोमक उवाच ।कार्य्यं वा यदि वाकार्य्यं येन पुत्त्रशतं भवेत् ।कृतमेवेति तद्विद्धि भगवन् ! प्रब्रवीतु मे ॥
ऋत्विगुवाच ।यजस्व जन्तुना राजंस्त्वं मया वितते क्रतौ ।ततः पुत्त्रशतं श्रीमद्भविष्यत्यचिरेण ते ॥
वपायां हूयमानायां धूममाघ्राय मातरः ।ततस्ताः सुमहावीर्य्यान् जनयिष्यन्ति ते सुतान् ।तस्यामेव तु ते जन्तुर्भविता पुनरात्मजः ।उत्तरे चास्य सौवर्णं लक्ष्म पार्श्वे भविष्यति ॥
ततः स याजयामास सोमकं तेन जन्तुना ।मातरस्तु वलात् पुत्त्रमपाकार्षुः कृपान्विताः ॥
हा हताः स्मेति वाशन्त्यस्तीव्रशोकसमाहताः ।रुदत्यः करुणञ्चापि गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥
सव्ये पाणौ गृहीत्वा तु याजकोऽपि स्म कर्षति ।कुररीणामिवार्त्तानां समाकृष्य तु तं सुतम् ॥
विशस्य चैनं विधिना वपामस्य जुहाव सः ।वपायां हूयमानायां गन्धमाघ्राय मातरः ॥
आर्त्ता निपेतुः सहसा पृथिव्यां कुरुनन्दन ! ॥
सर्व्वाश्च गर्भानलभंस्ततस्ताः परमाङ्गनाः ॥
ततो दशसु मासेषु सोमकस्य विशाम्पतेः ।जज्ञे पुत्त्रशतं पूर्णं तासु सर्व्वासु भारत ! ॥
जन्तुर्ज्येष्ठः समभवत् जनित्र्यामेव पार्थिव ! ।स तासामिष्ट एवासीत् न तथा ते निजाः सुताः ॥
तच्च लक्षणमस्यासीत् सौवर्णं पार्श्व उत्तरे ।तस्मित् पुत्त्रशते चाग्र्यः स बभूव गुणैरपि ॥
”)