| YouTube Channel

जघन्यः (jaghanyaH)

 
Apte Hindi
Hindi
जघन्यः
पुं*
 - -
शूद्र
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शूद्रः, पादजः, अवरवर्णः, वृषलः, जघन्यजः, दासः, अन्त्यजन्मा, जघन्यः, द्विजसेवकः
noun
हिन्दूनां चतुर्वर्णान्तर्गतः चतुर्थः वर्णः।
"अधुनापि नैके जनाः शूद्रस्य स्पर्शं पापम् इति मन्यन्ते।"
Synonyms:
 अनुजः, जघन्यजः, कनिष्ठः, यवीयान्, अवरजः, कनीयान्, यविष्ठः, जघन्यः
noun
कनिष्ठभ्राता।
"भास्करः मम अनुजः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
जघन्यः, त्रि, (कुटिलं हन्यते निन्द्यते इति । हन+ यङन्तात् अचो यत् । अनित्यमागमशास्त्र-मिति नुगतोऽनुनासिकान्तस्येति न नुक् । यद्वा, जघनमिव । “शाखादिभ्यो यत् ।” ५ । ३ ।१०३ । इति यत् ।) चरमः । (यथा, वैद्यकचक्र-पाणिसंग्रहे स्नेहाधिकारे ।“उत्तमस्य पलं मात्रा त्रिभिरक्षैश्च मध्यमे ।जघन्यस्य पलार्द्धेन स्नेहक्वाथ्यौषधेषु च ॥
”)गर्हितः । (यथा, महाभारते । ३ । ३५ । १३ ।“तत्र द्यूतमभवन्नो जघन्यंतस्मिन् जिताः प्रव्रजिताश्च सर्व्वे ॥
” * ॥
जघने कटिदेशे भवम् । दिगादित्वात् यत् ।)मेहने, क्ली । इति मेदिनी । ये, ८३ ॥
पुं,
 शूद्रः ।इति शब्दरत्नावली ॥
(हीनजातिमात्रम् । यथा, मनौ । ८ । ३६६ ।“उत्तमां सेवमानस्तु जघन्यो वधमर्हति ॥
”“हीनजातिरुत्कृष्टजातीयां कन्यामिच्छन्ती-मनिच्छन्तीं वा गच्छन् जात्यपेक्षयाऽङ्गच्छेदन-मारणात्मकं वधमर्हति ॥
” इति तट्टीकायांकुल्लूकभट्टः ॥
* ॥
पृष्ठभागः । यथा, रामा-यणे । २ । १०४ । २९ ।“ततो जघन्यं सहितैः स्वमन्त्रिभिःपुरप्रधानैश्च तथैव सैनिकैः ।जनेन धर्म्मज्ञतमेन धर्म्मवा-नुपोपविष्टो भरतस्तदाग्रजम् ॥
”“जघन्यं जघनभागं पृष्ठभागमाश्रितः सन् ।”इति तट्टीकायां रामानुजः ॥
* ॥
राजानुचर-विशेषः । यथा, बृहत्संहितायाम् । ६९ । ३१, ३३ -- ३४ ।“पञ्चापरे वामनको जघन्यःकुब्जोऽपरो मण्डलकोऽथ सामी ।पूर्व्वोक्तभूपानुचरा भवन्तिसङ्कीर्णसंज्ञाः शृणु लक्षणैस्तान् ॥
”“मालव्यसेवी तु जघन्यनामाखण्डेन्दुतुल्यश्रवणः सुगन्धिः ।शुक्रेण सारः पिशुनः कविश्चरूक्षच्छविः स्थूलकराङ्गुलीकः ॥
क्रूरो धनी स्थूलमतिः प्रतीत-स्ताम्रच्छविः स्यात् परिहासशीलः ।उरोऽङ्घ्रिहस्तेष्वसिशक्तिपाश-परश्वधाङ्कश्च जघन्यनामा ॥
”)