| YouTube Channel

चेष्ट (ceSTa)

 
शब्दसागरः
English
चेष्ट r. 1st cl. (चेष्टते) To act or perform functions, duties, &c., to strive,
to endeavour, to be busy or follow any particular avocation.
E.
भ्वा-आ-सक-सेट् ।
Capeller Eng
English
चेष्ट
n.
 motion, gesture, effort, activity
conduct,
behaviour.
Wilson
English
चेष्ट r. 1st cl. (चेष्टते) To act or perform functions, duties, &c. to
strive, to endeavour, to be busy or follow any particular avocation.
Apte
English
चेष्टम् [cēṣṭam], 1 Moving the limbs, gesture
Acting.
Apte 1890
English
चेष्टं 1 Moving the limbs, gesture.
2 Acting.
Monier Williams Cologne
English
चेष्ट
m.
 ‘moving’, a kind of fish (तपस्विन्),
L.
चेष्ट
n.
 moving the limbs, gesture,
Mn.
 vii, 63
behaviour, manner of life,
Hariv.
 5939
Monier Williams 1872
English
चेष्ट, अम्, n. moving the limbs, gesture
acting
(आ), f. moving any member of the body
gesture,
action, activity
effort, endeavour, exertion, bodily
effort
doing, performing, behaving, manner of exist-
ence
[cf. कर्म-चेष्टा, अचेष्ट-ता, निश्-चेष्ट।]
—चेष्टा-नाश, अस्, m. the ceasing of every motion
or action, destruction of the world.
—चेष्टा-निरू-
पण, अम्, n. observing a person's actions.
—चेष्-
टार्ह (°टा-अर्°), अस्, आ, अम्, worthy of effort.
—चेष्टा-
वत्, आन्, अती, अत्, having motion, full of activity, active.
Macdonell
English
चेष्ट ceṣṭ-a,
n.
 motion, gesture
action
ā, 🞄f. id.
activity
performance
conduct, behaviour, 🞄doings, goings on
-ana,
n.
 motion
🞄performance
-ita, pp.
n.
 = ceṣṭā.
Benfey
English
चेष्ट चेष्ट् + अ,
I.
n.
 and
f.
 टा।
1. Motion, Kathās. 23, 84.
2. Gesture,
Man. 7, 63
8, 26.
3. Action, Hariv.
5939
Man. 4, 63.
II.
f.
 टा, Acting, ac-
tivity, Man. 1, 65.
Comp.
 कर्मचेष्टा,
i. e.
कर्मन्-,
f.
 1. acting, business,
Man. 1, 66. 2. action, Nal. 23, 18 (16,
read कर्मचेष्टाभि°). 3. exertion,
Rām. 2, 64, 11. निश्चेष्ट, i. e.
निस्-,
adj.
deprived of motion, Rām. 2, 45, 31.
स-,
I.
adj.
 making effort, active.
II.
m.
 the mango, Mangifera indica.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
चेष्ट - चेष्टायाम् (भ्वा० आत्म० अक० से०) चेष्टते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯ ಮಾಡು /ಕೆಲಸ ಮಾಡು
चेष्ट - चेष्टायाम् (भ्वा० आत्म० अक० से०) चेष्टते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಯತ್ನಿಸು /ಪ್ರಯಾಸಪಡು
चेष्ट - चेष्टायाम् (भ्वा० आत्म० अक० से०) चेष्टते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯತತ್ಪರನಾಗು
प्रयोगाः - > "अचेष्टताष्टापदभूमिरेणुः पादाहतो यत्सदृशं गरिम्णः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-२८
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 चेष्ट्
मूलधातुः:
 चेष्ट
धात्वर्थः:
 चेष्टायाम्
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 चेष्टते
अनुबन्धादिविशेषः:
 ऋदित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
चेष्टँ चेष्ट चेष्टायाम्
- चेष्टते । अचिचेष्टम् । अचचेष्टत् । चेष्टा ।। 253 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
चेष्ट, ङ ईहे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-आत्मं-अकं-सेट् ।) ईहो व्यापारः । ङ, चेष्टते पठितुंशिष्यः । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
चेष्ट ईहायां
भ्वा०
 आ०
सक०
 सेट् । चेष्टते अचेष्टिष्ट ।चिचेष्टे । अचचेष्टत्त अचिचेष्टत् न । चेष्टितः चेष्टा चेष्ट-मानः । “गङ्गायां हि न शक्नोमि वृहत्त्वाच्चेष्टितुंचिरम्” मत्स्यपु० । “अतत्वरञ्च तान् योद्धुमचिचेष्टच्चराघवौ” भट्टिः “एतचेष्टितभूमिषु” रघुः । “आस्ते शेतेचेष्टतेऽवतिष्ठति परिधावति” भाग० ५ । २६ । “यदास देवो जागर्त्ति तदेदं चेष्टते जगत्” मनुः ।“चेष्टनस्पर्शनेऽनिलम्” मनुः । “तष्ट्रेव विहितं यन्त्रंतथा चेष्टयितुर्वशे” भा० शा० ३३ अ० ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
चेष्टँ चेष्ट चेष्टायाम्
-चेष्टा ईहा चेष्टते, अजचेष्टत्, अचिचेष्टत् 251
धातुवृत्तिः
Sanskrit
चेष्टँ चेष्ट (अर्थः) चेष्टायाम्
वेष्टिवत्, अकर्मकस्त्वयम् 253
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चेष्ट चेष्टायाम्”@} 2 चेष्टा-ईहा।
चेष्टकः-ष्टिका, चेष्टकः-ष्टिका, चिचेष्टिषकः-षिका, चेचेष्टकः-ष्टिका
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि भौवादिकगोष्टतिवत् 3 ज्ञेयानि।
निष्ठायाम् चेष्टितम्।
युचि- 4 चेष्टनम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५५६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२५६। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (४३४)
04
=>
 [[B। ‘अथोपशरदेऽपश्यत् क्रौञ्चानां चेष्टनैः कुलैः।’ भ। का। ७। १४।]]
Capeller
German
चेष्ट
n.
 Bewegung, das Gebahren, Thun
und Treiben.
Stchoupak
French
चेष्ट-
nt. geste, mouvement
-आ-
f.
 id.
activité, effort
exécution, conduite.