| YouTube Channel

चुद् (cud)

 
Capeller Eng
English
चुद् चो॑दति चो॑द°ते impel, incite, urge
M.
hasten,
speed.
C.
चोद॑यति (°ते) =
S.
+ animate, accelerate, press
inspire,
excite
turn, cast, direct
start (trans. ), further, help on, bring or
offer quickly
settle, fix. अभि
C.
incite, encourage, summon,
invite, request, command
ask, inquire for (acc. ). परि
C.
set in
motion, impel, summon, request. प्र push on, impel.
C.
the same +
animate, inspire, inflame, summon, urge, request, command, etc. (v.
अभि). सम्
C.
set in motion, impel, excite, inflame, summon,
request, solicit
speed, procure quickly.
Yates
English
चुद् (क) चोदयति 10.
a. To send
to ask. (इर, इ) चुन्दति, ते 1.
c. To
sharpen.
Apte
English
चुद् [cud], I. 1
U.
(चोदयति-ते, चोदित)
To send, direct, throw forward, urge or drive on, push on
चोदयाश्वान
Ś.*
1.
To prompt, inspire, impel, animate, excite
R.*
4.24.
To hasten, accelerate.
To question, ask.
To press with a request.
To put forward, adduce, as an argument or objection.
To enjoin, lay down
Ms.*
2.165.
To request, solicit.
To help on.
To bring or offer quickly.
To fix, settle, direct.
To be quick. -II. 1
U.
Ved.
(चोदति- ते)
To impel, incite.
To offer quickly (Soma).
To hasten, be quick.
Apte 1890
English
चुद् {vI.v} {c10c} U. (चोदयति-ते,
चोदित) 1 To send, direct, throw forward, urge or drive on, push on
चोदयाश्वान् Ś. 1.
2 To prompt, inspire, impel, animate, excite
R. 4. 24.
3 To hasten, accelerate.
4 To question, ask.
5 To press with a request.
6 To put forward, adduce, as an argument or objection.
7 To enjoin, lay down
Ms. 2. 165.
8 To request, solicit.
9 To help on.
10 To bring or offer quickly.
11 To fix, settle, direct.
12 To be quick. {vII.v} {c1c} U. Ved. (चोदति ते) 1 To impel, incite.
2 To offer quickly (Soma).
3 To hasten, be quick.
Monier Williams Cologne
English
चुद्
cl.
1. चो॑दति, °ते (Subj. चो॑दत्
Impv.
°द, °दत, दस्व, (2.
du.
) °देथाम्
aor.
2. sg. चोदीस्
pr.
p.
See अ-चोद॑त्),
to impel, incite, animate,
RV.
to bring or offer quickly (as the Soma),
RV.
Ā. to hasten,
RV.
:
Caus.
चोद॑यति, rarely °ते (Subj. 2. sg. °यासि, °यासे
aor.
अचूचुदत्,
MBh.
xiii, 35
p.
चोद॑यत्
Pāṇ.
चोद्यमान),
to sharpen, whet,
RV.
vi, 47, 10 (cf. 3, 5)
ix, 50, 1
x, 120, 5
to impel, incite, cause to move quickly, accelerate,
RV.
AV.
iii, 15, 1
MBh.
&c.
(with चक्षुस्) to direct (the eye) towards (loc. ), Mṛcch. ix, 11
to inspire, excite, animate,
RV.
AV.
vii, 46, 3
to request, petition, ask, urge on, press or importune with a request,
Lāṭy.
ii, 9, 15
Mn.
MBh.
&c.
help on, assist in the attainment of (dat. ),
RV.
to bring or offer quickly, vi, 48, 9
vii, 77, 4
to ask for,
MBh.
xiii
R.
vii
BhP.
x
to inquire after,
MBh.
i, 5445
to enjoin, fix, settle,
ŚāṅkhŚr.
Lāṭy.
to object, criticise,
Bādar.
, Sch.
to be quick,
RV.
i, 117, 3
x, 101, 12 and 102, 12
चुद् [cf. σπεύδω, σπουδάζω
Lat.
cudo.]
Monier Williams 1872
English
चुद् चुद्, cl. 1. P. A., Ved. चोदति, -ते,
अचोदीत्, &c., to impel, incite, animate
to
offer quickly (as the Soma)
to hasten: Caus. P.
(rarely A.) चोदयति, -ते, -यितुम्, to urge on, drive,
impel, incite, send, cause to move quickly, hasten,
accelerate
to inspire, excite, animate
to direct (the
eye) towards
to enjoin
to request, petition, ask,
question, inquire after
to press or importune with
a request
to help on, assist in the attainment
of (with dat., e. g. अस्माञ् श्रिये चोदय, help us on
to fortune)
to bring or offer quickly
to fix, settle,
direct
to be quick
[cf. Gr. σκεύδω, σπουδάζω:
Lat. cudo
re-pudio.]
Macdonell
English
चुद् CUD, Ⅰ. coda, urge on, bring quickly, 🞄hasten
Ā. make haste
cs. codaya, P. 🞄(Ā. rare) urge on, impel
cast the eye on 🞄(lc.)
assist in, help to (d.)
excite, stimulate
🞄demand
require, prescribe
determine, ordain
🞄object. abhi, cs. urge, stimulate, impel
🞄order. pari, cs. urge
encourage
invite. 🞄pra, cs. urge, impel
command, require, ask
🞄proclaim: pp. codita, discharged (arrows). 🞄sam, cs. impel, stimulate
invite.
Benfey
English
चुद् चुद् (for primitive श्चुद्,
cf. च्यु), in the Vedas, i. 1, Par.,
Ātm. To speed. In classical language,
i. 10, Par. (also Ātm. MBh. 13, 578), or
rather Caus.
1. To push on, Arj. 4,
37.
2. To impel, MBh. 1, 5986.
3.
To order, Draup. 8, 1.
4. To ask,
MBh. 13, 578.
5. To ordain, Man. 2,
165.
6. To mention, Man. 3, 26.
7.
To lay a stress upon, Śiś. 9, 16 (न
चोद्यम् अदस्, It is not to be wondered
at). Ptcple. of the fut. pass. चोद्य,
n.
A question, MBh. 5, 1653. -- With
the prep. अभि अभि, Caus.
1. To im-
pel, Chr. 4, 17.
2. To order, Rājat. 3,
67.
3. To announce, MBh. 3, 11396.
4. To inquire, MBh. 1, 2913. -- With
परि परि, Caus.
1. To wield, Hariv.
15892.
2. To impel, MBh. 14, 2387. --
With प्र प्र। Caus.
1. To push on,
MBh. 3, 12095.
2. To impel, Rām. 3, 28,
42.
3. To command, Man. 2, 291.
4.
To ask, Man. 4, 248.
5. To proclaim,
Man. 3, 228. -- With अभिप्र अभि-प्र,
Caus. To impel, MBh. 1, 575. -- With
संप्र सम्-प्र, Caus.
1. To wield, MBh.
7, 559.
2. To push on, to impel,
MBh. 3, 12109
1, 4875.
3. To in-
vite, Rām. 1, 4, 32. -- With प्रति प्रति,
Caus. To push on, to impel, Rām. 3,
28, 40. प्रतिचोदित, One who has
turned himself against (with the acc.),
Rām. 4, 61, 48. -- With सम् सम्,
Caus.
1. To wield, MBh. 3, 12238.
2.
To push on, to impel, MBh. 3, 756
Rām. 2, 40, 40.
3. To further, Rām.
6, 95, 59. -- Cf. Goth. skiutan
A.S.
sceótan
O.H.G. sciozan
probably
σπεύδειν
Lat. studere
perhaps Goth.
giutan: A.S. geotan. -- Cf. च्यु।
Apte Hindi
Hindi
चुद्
"चुरा* उभ* , , " - -
"भेजना, निर्देश देना, आगे फेकना, प्रेरित करना, हाँकना, धकेलना"
चुद्
"चुरा* उभ* , , " - -
"प्रणोदित करना, स्फूर्ति देना, ठेलना, सजीव बनाना, उकसाना"
चुद्
"चुरा* उभ* , , " - -
"मार्गप्रदर्शन करना, फुसलाना"
चुद्
"चुरा* उभ* , , " - -
"शीघ्रता करना, त्वरित करना"
चुद्
"चुरा* उभ* , , " - -
"प्रश्न करना, पूछना"
चुद्
"चुरा* उभ* , , " - -
साग्रह निवेदन करना
चुद्
"चुरा* उभ* , , " - -
"प्रस्तुत करना, तर्क या आक्षेप के रूप में सामने लाना"
L R Vaidya
English
cud {% vt. 10U (pp. चोदित
pres. चोदयति-ते) %} 1. To send, to direct, to throw, to push on
2. to inspire, to impel
3. to press with a request
4. to put forward (as an argument or objection).With परि-, 1. to push on, to send, to direct
2. to incite, to impel.With प्र-, 1. to impel, to urge, to incite, चापलाय प्रचोदितः R.i.9
2. to drive, to push on
3. to direct.With सम्-, 1. to direct, to incite, to impel
2. to throw.
Bopp
Latin
चुद् 10. P.
1) mittere, impellere, incitare, stimulare. IN. 5.
2.: शरैर् मन्मथचोदितैः
H. 4. 4.: चोदितै ऽषा ह्य्
अनङ्गेन
SU. 3. 9.: पितामहम् अचोदयन्
DR. 8. 1.:
विपरिधावत इति स्म…चोदयामास तान् नृपान्
MAH. 1. 1916.: ततस् त्वा ऽहम् अचूचुदम्
A. 9. 30. -
ATM. R. I. 11. 51.: चोदयस्व नृपर्षभान्.
2) instituere,
imperare, praecipere. MAN. 2. 165.: व्रतैश्च विधिचो-
दितैः. (Huc trahi posset lat. cûdo et, mutatâ gutt. in la-
bialem, re-pudio
gr. σπεύδω, praefixo σ.)
c. अभि
1) i. q. simpl. R. I. 34. 6.: राज्ञाभिचोदितः
15. 45.:
अब्रवीत् प्रसृतम् वाक्यं राज्ञा यद् अभिचोदितम्.
2) interrogare, percunctari de alquâ re, c. acc. rei.
MAH. 1. 2913.: ऋषिः कश्चिद् इहा "गम्य मम जन्मा
ऽभ्यचोदयत्.
c. परि i. q. simpl. MAN. 3. 233.: गुणैश्च परिचोदयेत्.
c. प्र
1) i. q. simpl. IN. 5. 3.: मन्मथेन प्रचोदिता
DR. 8.
6.: नाराचैर् वीरबाहुप्रचोदितैः
A. 8. 2.
2) pronun-
ciare, proclamare. MAN. 3. 228.: गुणान् सर्वान् प्रचोद-
यन् (Schol. कथयन्).
c. प्र praef. अभि id. MAH. 1. 575.: दैवेना ऽभिप्रचोदितः.
c. प्र praef. सम् id. A. 7. 7.: हयास् ते सम्प्रचोदिताः.
c. सम् id. SA. 2. 6.: पित्रा सञ्चोदिता.
Lanman
English
√cud (códati, -te
ácodīt
codáyati,
-te). drive on
speed
excite
caus. the
same.
+ pra, caus. drive on
further
inspire.
Kridanta Forms
Sanskrit
चुद् (चु꣡दँ꣡ सञ्चोदने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = चोदनम्
अनीयर् = चोदनीयः - चोदनीया
ण्वुल् = चोदकः - चोदिका
तुमुँन् = चोदयितुम्
तव्य = चोदयितव्यः - चोदयितव्या
तृच् = चोदयिता - चोदयित्री
क्त्वा = चोदयित्वा
ल्यप् = प्रचोद्य
क्तवतुँ = चोदितवान् - चोदितवती
क्त = चोदितः - चोदिता
शतृँ = चोदयन् - चोदयन्ती
शानच् = चोदयमानः - चोदयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
चुद्
मूलधातुः:
चुद
धात्वर्थः:
सञ्चोदने
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
चोदयति-ते
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
आदिश्, अनुशास्, आज्ञापय्, चुद्, समादिश्, सन्दिश्, व्यादिश्, प्रतिसन्दिश्, अभिचुद्
verb
कम् अपि कस्मिन् अपि कार्ये शब्देन प्रवर्तनानुकूलः व्यापारः।
"अध्ययनोपरान्तम् आचार्यः गृहं गच्छ इति आदिशत्।"
Capeller
German
चुद् चोदति, °ते antreiben, schnell herbeischaffen
Med. sich beeilen. Caus.
चोद॑यति (°ते) treiben, anfeuern, anreizen,
drängen, beschleunigen, erregen,
fördern, schnell herbeischaffen. अभि,
प्र u. सम् Caus. antreiben, anreizen.
Grassman
German
√cud. Zwei Grundbedeutungen treten hervor: „in eilige Bewegung versetzen“ und „schärfen“. Die letztere tritt deutlich hervor an vier Stellen: {488, 10} codáya dhíyam áyasas dhā́rām, „schärfe die Andacht wie des Schwertes Schneide“, womit {444, 5} zu vergleichen: śíśīta téjas áyasas dhā́rām, „er (Agni) schärfe seinen Glanz wie des Schwertes Schneide“
ferner {946, 5}: codáyāmi te ā́yudhā vácobhis, sám te śiśāmi bráhmaṇā váyāṃsi, „ich wetze deine Waffen durch Lieder, ich schärfe deine Lebenskräfte durch Gebet“
{762, 1} vānásya codayā pavím, „wetze des Pfeiles Eisenspitze“. Dieselben zwei Grundbedeutungen zeigt das mit cud verwandte altnordische hvata (eilen), caus. hvetja (wetzen) [Fi. 〔52〕], hvat-r (scharf, muthig, eilig), hvati (der Schärfer), hvass (scharf, spitz), althochd. hwezjan (wetzen). Die germanischen Sprachen machen es wahrscheinlich, dass der ursprüngliche Begriff der der Schärfe, und aus ihm der der Eile hervorgegangen ist. Also 1〉 schärfen, wetzen
2〉 bildlich: jemanden [A.] schärfen = begeistern, anfeuern zu Muth und Kraft [D.] in der Schlacht [L.], zu Andacht und Liedern [D.] beim Gottesdienste [L.], oder zum reichlichen Geben [D.]
3〉 bildlich: schärfen = befeuern, beleben, den Muth, die Andacht [A.]
4〉 in eilende Bewegung setzen, antreiben, fördern, wie Wagen, Rosse oder den im Wagen fahrenden [A.]
5〉 jemandem [D.] etwas [A.] schnell herbeischaffen
6〉 etwas [A.] eilend betreiben
7〉 eilen, sich regen. Das Caus. hat dieselben Bedeutungen.
Mit 5〉 herbeibringen [A.].
prá 3〉 anfeuern, beleben [A.]
4〉 in eilende Bewegung setzen, vorwärtstreiben [A.]
5〉 herbeischaffen [A.].
sám 5〉 eilig herbeischaffen, z. B. Gaben [A.].
Stamm códa:
-at [C.] 5〉 rā́dhas arvā́k {543, 3}.
-a [Impv.] 5〉 rā́dhas maghónaam {48, 2}
{612, 2}.
-ethām [2. d. Iv. med.] 5〉 (bhójanam) sūnṛ́tāvate {590, 2}.
coda:
-āmi 2〉 índram rā́dhase, pītáye {677, 7}. 5〉 túbhya sómam pītáye {276, 8}.
-ata [2. p. Impv.] 4〉 kaśáyā {168, 4} (ohne Object). prá 4〉 tám rátheṣu {410, 7}.
-ate 7〉 mandrā́janī {781, 2}.
-asva 5〉 vṛ́ṣṇe (agnáye) suṣṭutím {684, 6}. 7〉 vṛ́ṣā (índras) mahaté dhánāya {104, 7}. [Page457]
Aorist codis, codī:
-īs 6〉 tyád {63, 4} (vṛtrám yád ubhnā́s).
Stamm des Caus. codáya:
-āmi 1〉 áyudhā {946, 5} (s. o.).
-āsi [C.] 2〉 yám bhadréṇa śávasā {94, 15}.
-āt pra 3〉 dhíyas {296, 10}.
-as 4〉 rátham {175, 3}. pra 4〉 apás ráthān iva {632, 3}.
-a [Iv.] 1〉 dhíyam áyasas dhā́rām {488, 10} (s. o.). 5〉 rā́dhas gṛṇaté {593, 4}.
-atam [2. d.] 3〉 sūnṛtās {865, 2}.
-ata [2. p.] 7〉 {927, 12}.
-āse [2. s. C. med.] 4〉 rátham {855, 8}. 7〉 sárge árvatas {487, 13}.
codaya:
-as [C.] 2〉 kavím arkásātau {467, 3}
nṛn vṛtrahátye {848, 10}. 4〉 sū́ryam {729, 5}.
-at 2〉 ékam samátsu {906, 2}. 4〉 pṛ́śnigarbhās vimā́ne {949, 1}.
-a [-ā Iv.] 1〉 vāṇásya pavím {762, 1}. 2〉 áditsantam dā́nāya {494, 3}
índram dā́nāya {967, 5}
nas rāyás dā́nāya {967, 6}
índram dā́tave {787, 5}
índrasya hā́rdi rā́dhase {720, 3}
nas vīriāya {822, 7}
asmán samaryé {797, 2}
áśvān samátsu {516, 13}
maghónas vṛtrahátyeṣu {548, 15}
yújam vā́jeṣu {777, 12}. 5〉 rā́dhāṃsi nas {489, 9}
rātím jánāya {643, 28}. 5〉 tád {644, 25}. sám 5〉 rā́dhas arvā́k {9, 5}.
-ata 4〉 nas śriyé {188, 8}.
-āte [3. s. C. med.] prá 5〉 rā́dhāṃsi (so SV., dagegen RV falsch rā́dhasā) {644, 13}.
Imperf. des Caus. ácodaya (unbetont {358, 3}):
-as 4〉 pitṝ́n {42, 5}.
-at prá 4〉 sudúghās {385, 3}.
Part. códat (in a-codát).
Part. des Caus. codáyat:
-an 2〉 mánas dānā́ya {708, 4}. 4〉 apás sármāya {80, 5}. 7〉 {928, 12}. pra 4〉 vidáthāni {261, 7}.
-antā 7〉 anupūrvám {117, 3}. pra 3〉 vidátheṣu {936, 7}.
-antī 2〉 devám rā́dhase {595, 5}.
Part. II. des Caus. coditá:
-ás 4〉 sutás nṛbāhúbhyām {784, 5}.
Verbale cúd
liegt dem Superl. códiṣṭha zu Grunde.
cud,
Stamm des Caus. codaya:
-a 2〉 asmā́n tátra {9, 6}
nas hávaneṣu {102, 10}.
Burnouf
French
*चुद् चुद्। चोदामि 1, Vd. Apporter, offrir avec
empressement: भोजनं देवेभ्यस् l'aliment aux dieux.
चोदयामि 10, pqp. अचुचुदम्। Exciter, presser, stimuler
qqn. à faire qqc. [avec l'ac. de la pers. et le l. ou le d. de la
ch.]. Ordonner, commander, instituer: व्रता विधिचोदितास्
observances instituées par la règle.
Exciter à répondre,
interroger: शिष्यान् des élèves.
Gr.
σπεύδω, σπουδάζω.
*चुद् चुद्, cf. बुन्द्।
Stchoupak
French
चुद्-
(चोदति -ते)
{%acūcudat
codayati -te
cudita- %} -- caus.
inciter, aiguillonner, accélérer, presser
solliciter
s'enquérir
tourner les yeux vers (loc.).